᾿Ανεξιθρησχεία καὶ Δόγμα Μιὰ παρατήρηση ποὺ δικαιοῦται νὰ κάμει κάθε ἱστορικὸς ποὺ μελετᾶ τὴν παγκόσμια ἱστορία (ἀπὸ τὰ ἀρχαῖα χρόνια µέχρι τὶς μέρες µας) εἶναι, ὅτι, ἐνῶ μετὰ τὴν ἐπιχράτηση τοῦ Χριστιανισμοῦ ἄρχισαν νὰ ἐμφανίζονται στὴν ἵστο- ρία οἱ θρησχευτικοὶ πόλεμοι, μὲ ἰδιαίτερήη μάλιστα σφοδρότητα, ἀντίθετα στὴν προχριστιανικὴ περίοδο. τοὐλάχιστον στὸν ἑλληνικὸ καὶ ἑλληνιστικὸ κόσμο, δὲν ἔχουμε οὔτε µία περίπτωση θρησκευτικῶν διώξεων ἀλλοθρήσκων. ᾿Ακόμα καὶ σὲ περιόδους πολέμου (ὅπως π.χ. στὰ Μηδικὰ) παρ᾽ ὅλη τὴν συ- ναισθηματικὴ φόρτιση ἡ καταστροφὴ ξένων ἱερῶν καὶ ἡ δίωξη ἀλλοθρήσκων ἱερέων ἢ πιστῶν (µόνο καὶ µόνο γιὰ θρησκευτικοὺς-σωθινιστικοὺς λόγους) ἐθεωρεῖτο ἀδιανόητη καὶ καταδικαστέα πράξη μὴ προσήκουσα σὲ Ἕλληνες, δηλ. ἐλεύθερους ἀνθρώπους, ἀλλὰ σὲ θαρθάρους. Σύμφωνα μάλιστα μὲ τὴν ἀρχαιοελληνικὴ παράδοση οἱ θεοὶ τιμωροῦσαν ὅποιον κατέστρεφε δωμοὺς καὶ ἱερὰ ξένων λαῶν ὡς ἱερόσυλο, γιατὶ τελικὰ σύμφωνα μὲ τὴν Ἑλληνικὴ Σκέψη ὅλοι οἱ ἄνθρωποι τὸν ἴδιο θεὸ ἢ τοὺς ἴδιους θεοὺς λατρεύουν μὲ δια- φορετικὰ ὅμως ὀνόματα. Εχοντας αὐτὴ τὴ πεποίθηση οἱ Ἕλληνες δὲν αἰσθά- νονταν ἰδιαίτερη δυσκολία στὸ νὰ ἀποδεχθοῦν ξένες θεότητες ὡς συνώνυµες τῶν δικῶν τους θεῶν. Ἔτσι εὔκολα ἀποδέχοντο τὸν Αἰγύπτιο "Οσιρι ὡς Διό- νυσο, τὴν Ἴσιδα ὡς Δήμητρα, τὸ Βάαλ/Βῆλο ὡς Κρόνο κ.λπ.: «Τἶσις δέ ἐστι κατὰ τὴν Ελλήνων γλῶσσαν 4ημήτηρ» (Ηρόδ. Β. 59): «... οἱ τὸν "Οσιριν ἄντι- κρυς Ἥλιον εἶναι καὶ ὀνομάζεσθαι Σείριον ὑφ᾽ Ελλήνων λέγοντες...» (Πλού- ταρχος, Περὶ Ισιδος και ᾿Οσίριδος, 525)’ «τῶν δὲ παρ᾽ “Ελλησι παλαιῶν μυ- θολόγων τινὲς τὸν Οσιριν Διόνυσον προσονοµάξζουσι καὶ Σείριον παρωνύ- ως...» (Διόδωρος Σικελιώτης, 1, 11, 3). Γι᾿ αὐτὸ καὶ ἐχαρακτηρίζετο παράνοια ἀπὸ τοὺς Ἕλληνες ἡ ἀπολυτοποίη- ση μιᾶς θρησκείας καὶ ἡ θεώρησή της ὡς τῆς μόνης «ἀληθινῆς», ἐφ᾽ ὅσον ὅλοι οἱ ἄνθρωποι (ἐνῶ κατοικοῦν στὸν ἴδιο κόσμο καὶ τὸ ἴδιο σύμπαν) δὲν μιλοῦν τὴν ἴδια γλῶσσα οὔτε ἔχουν τὴν ἴδια ψυχοσύνθεση ἢ τὶς ἴδιες πολιτιστικὲς καταθολές. Ἔτσι στὸν Ἑλληνικὸ χῶρο (προχριστιανικὰ) δὲν εὐδοκίμησαν οὔτε ἱερὰ διόλία οὔτε θεῖες ἀποχλειστικότητες οὔτε δόγματα οὔτε ἐπαγγελ- ματικὸς κλῆρος οὔτε αἱρέσεις οὔτε διωγμοὶ οὔτε ἱερὲς ἐξετάσεις οὔτε ἀφορι- σμοί... Τὸ θεῖον εἶναι ἀπρόσιτον καὶ ἀκατάληπτον' αὐτὸ 6οᾷ ὁλόκληρη ἡ ἀρχαιοελληνικὴ γραμματεία, ἀπὸ τὸν "Ὅμηρο μέχρι τὸν Πλωτῖνο, ἀπὸ τὰ ᾿Ορφικὰ μέχρι τὸν Πλάτωνα, ἀπὸ τοὺς Προσωκρατικοὺς καὶ τοὺς Σοφιστὲς µέχρι τὸν Ἰάμόλιχο καὶ τὸν αὐτοκράτορα Ἰουλιανό. «Τὸν μὲν οὖν ποιητὴν καὶ πατέρα τοῦδε τοῦ παντὸς εὑρεῖν τε ἔργον καὶ εὑρόντα εἰς πάντας ἀδύνα- τον λέγειν» (Πλάτων, Τίμαιος, 28ς). [Μετάφραση: Τὸ νὰ ὄρεῖ κανεὶς τὸν ποι- ητὴ καὶ πατέρα τοῦ σύμπαντος εἶναι δύσκολο, κι ἂν ἀκόμα τὸν 6ρεῖ, δὲν θὰ μπορέσει νὰ τὸν ἀποκαλύψει σὲ ὅλους]. Οἱ Ἕλληνες πίστευαν, ὅτι «ἕν τὸ πᾶν» (Παρμενίδης) καὶ ἔδλεπαν «τὸν κόσμον ζῷον ἔμψυχον ἔννουν» (Πλάτων). Ὅποιος λοιπὸν θέλει νὰ μετέχει στὴν ἀλήθεια τοῦ σύμπαντος, ἕνα δρόμο πρέ-