Η ΚΙΝΗΣΗ ΤΩΝ Ι4ΓΩΝ ΚΑΚΙ, 49ΡΕΚςχἰοπζρΗἠοσορΗο [Ἢ Φιλοσοφία τῆς “Υπαρξης] Τὸ ἔργο τοῦτο ἀποτελεῖ ἕνα µέρος ἀπὸ τὴν γιγάντια σύνθεση τοῦ Καρόλου Γιάσπερς, θεµε- λιωτὴ τοῦ γερμανικοῦ ὑπαρξισμοῦ «Υοπ ἀετ ἸΝ)αΠΠείί» καὶ περιλαμβάνει τὸν βασικὸ πυρῆνα τῆς θεωρίας του: τὴν ἔννοια τοῦ περιέχοντος, τὴν ὑπαρξιακὴ ἀλήθεια, τὴν ὑπέρβαση καὶ τὴν ὑπερ- βαίνουσα σκέψη, τὴν μεταφυσικὴ καὶ τὴν σχέση τῆς φιλοσοφίας μὲ τὴν ἐπιστήμη καὶ τὴν θρη- σκεία. Τρεῖς φιλόσοφοι βαθιὰ τὸν ἐπηρέασαν: ὁ Πλάτωνας, μὲ τὸν ἀνένδοτο ἰδεαλισμό του, ὁ Κί- κεργκωρ ἀπὸ τὸν ὁποῖο διαμόρφωσε τὴν εὐαισθησία του γιὰ τὸν συγκεκριµένο ἄνθρωπο καὶ τὴν συγκεκριμένη του ἀτομικότητα καὶ ὁ Κάντ ποὺ τοῦ δίδαξε τὸν σεβασμὸ γιὰ τὴν ἐπιστήμη, τὴν µέθοδό της καὶ τὴν ἀντίληψή του γιὰ τὸν ἀνθρώπινο λόγο σὰν θέληση κριτικῆς καὶ ἑνότητας. Στὸ ἔργο αὐτὸ ὁ Κάρολος Γιάσπερς σπάνια χρησιμοποιεῖ τὸ οὐσιαστικὸ «φιλοσοφία» καὶ ἀντὶ τούτου προτιμᾶ τὸ ἀπαρέμφατο ρΠΙΟδορΠίοτεπ θέλοντας νὰ τονίσει, ὅτι ἡ φιλοσοφία ἆποτε- λεῖ μιὰ δραστηριότητα χωρὶς τέλος, χωρὶς τὴν καθιέρωση ὁριστικῶν δογμάτων καὶ ἐννοιῶν, μιὰ διεργασία τῆς σκέψης σὰν ἐσωτερικὴ δράση, ὅπου ὁ στοχαστὴς φτάνει σὲ μιὰ αὐθεντικὴ συνει- δητοποίηση τοῦ ἑαυτοῦ του καὶ τῆς πραγματικότητας ὑπερβαίνοντας τὸ ἀντικειμενικὰ δεδομέ- νο. Εἶναι ἕνα εἶδος σκέψης ποὺ χρησιμοποιεῖ τὶς κατηγορίες της, γιὰ νὰ τὶς ὑπερβεῖ. Μὲ τὸ ΡΗΙΙΟ- «ορΠίετεῃ ἡ σκέψη γίνεται ἡ ἐμπειρία τῆς ἴδιας τῆς πραγματικότητας, ἐνῶ ἡ φιλοσοφία εἶναι ἡ µε- θοδικὴ ἀναπαράσταση αὐτῆς τῆς σκέψης, Μὲ ἄλλα λόγια, ΡΠΙΙοξορΏετεῃ εἶναι ἡ διαφώτιση τῆς ὕπαρξης, ἀλλὰ καὶ ἕνας διαλογισμὸς γιὰ τὴν φύση καὶ τὰ ὅρια τῆς ἀντικειμενικῆς γνώσης ἤ μιὰ ὑπερβαίνουσα σκέψη, μὲ τὴν ὁποία τὸ ἴδιο τὸ ὄν βρίσκει τὴν ἔκφρασή του. Ἢ φιλοσοφικὴ δράση κατὰ τὸν Γιάσπερς ἀναπηδᾶ ἀπὸ τὴν ἐπιστήμη καὶ τὴν θρησκεία. Μὲ τὴν ἐπιστήμη παρέχονται ἀκριβεῖς καὶ ἐπαληθεύσιμες ἔννοιες καὶ μέθοδοι γιὰ τὴν µελέτη τῆς πραγματικότητας. ἼΑρα ἡ πραγματικότητα ἔχει ὅρια, γιατί, ἄν καθοριστεῖ μὲ αὐτὸ ποὺ ἡ ἐπιστή- µη μπορεῖ νὰ γνωρίσει, γίνεται μιὰ στενὴ καὶ ἀθεμελίωτη φιλοσοφικὴ θέση ποὺ μετατρέπει τὸ κά- θετι, ἀκόμη καὶ τὸν ἄνθρωπο, σὲ ἀντικείμενο. Σὲ ἕνα τέτοιο σχῆμα τὸ ὄν καὶ ἡ ἀνθρώπινη ὕπαρ- ἕη χάνουν τὸ βάθος καὶ τὴν σημασία τους. Ἡ φιλοσοφία ὑπερβαίνει τὴν ἐπιστήμη ὑποδεικνύον- τας μιὰ ἄλλη πηγὴ ἀπ᾽ ὅπου ἀρδεύεται: τὴν ὑπέρβαση. Σύµφωνα μὲ τὸν Γιάσπερς, συνειδητοποιοῦμε τὴν ὑπέρβαση στὴν διεργασία τῆς σκέψης, καθὼς κινούµεθα πέρα ἀπὸ τὰ ὅρια τῆς ἐπιστημονικῆς γνώσης. Τόσο ὁ στοχαστὴς ὅσο καὶ ἡ πραγματικότητα εἶναι κάτι περισσότερο ἀπὸ αὐτὸ ποὺ μποροῦμε νὰ γνωρίσουμε μὲ ἀντικειμενι- κοὺς ὄρους, καθὼς κανένα ἀντικείμενο τῆς γνώσης δὲν ἀποτελεῖ ὄν καθεαυτό. ᾽Αντίθετα ἀπὸ τὸν Καρτέσιο, τὸν Λάιμπνιτς καὶ τὸν Κάντ, γιὰ τὸν Γιάσπερς ἡ ἐπιστήμη δὲν ἐπιτρέπει στὸν φι- λόσοφο νὰ ἔχει ἀντικειμενικὴ γνώση, διότι: 1. ἡ ἀντικειμενικὴ γνώση τῶν πραγμάτων δὲν ἀποτε- λεῖ γνώση τοῦ ὄντος, 2. ἡ ἐπιστημονικὴ γνώση δὲν μπορεῖ νὰ περιγράψει σκοποὺς γιὰ τὴν ζωὴ καὶ 3. ἡ ἐπιστήμη δὲν μπορεῖ νὰ ἀπαντήσει στὸ ἐρώτημα γιὰ τὸ ἴδιο της τὸ νόημα. “Ἡ φιλοσοφία ἀξιώνει ἕνα διαφορετικὸ τρόπο σκέψης, ἕνα τρόπο ὅπου ἡ γνώση μοῦ ὑπενθυμίζει, μὲ ἀφυπνίζει, μὲ φέρνει στὸν ἑαυτό µου καὶ μὲ μεταβάλλει. Μὲ τὴν θρησκεία, ἀπὸ τὴν ἄλλη µεριά, ὁ ἄνθρωπος ἐκφράζει τὴν ὑπέρβαση τοῦ ὄντος πέρα ἀπὸ τὸν φυσικὸ κόσµο, καθὼς ὑπερβαίνει τὰ ἔμφυτα ἐπίπεδα τῆς σκέψης μὲ τὶς ἔννοιες καὶ ἐμ- φανίζεται σὰν ἡ ἴδια ἡ ὑπέρβαση. Ὁ ἄνθρωπος εἶναι κάτι περισσότερο ἀπὸ ἕνα φυσικὸ ὄν. Χωρὶς τὴν ἔννοια τῆς ὑπέρβασης τοῦ ὄντος ποὺ προσφέρει ἡ θρησκεία, ἡ φιλοσοφία ἀποθνήσκει καὶ ἡ πραγματικότητα ἀποτελεῖται ἀπὸ καθορισμένα φυσικὰ ἀντικείμενα, ποὺ λειτουργοῦν σύμφωνα μὲ ἀντικειμενικοὺς νόμους. Ἢ φιλοσοφία ἀντιτίθεται πρὸς τὴν θρησκεία στὸν ἴδιο βαθμὸ ποὺ ἀντιτίθεται στὴν ἀπολυτό- τητα τῆς ἐπιστήμης. Τὸ κύριο μειονέκτημα τῆς θρησκείας εἶναι, ὅτι ἐξαντικειμενικεύει τὴν ὑπέρ- βαση σὲ ἐπί μέρους σύμβολα, ποὺ θεωροῦνται σὰν αὐθεντικὰ καὶ παναθρώπινα, δεχόμενη σὰν ἔγκυρη μόνο τὴν δική τῆς ἀναπαράσταση τῆς ὑπέρβασης. Ἔτσι ἐξαντικειμενικεύεται αὐτὸ ποὺ βρίσκεται ἔξω ἀπὸ κάθε ἀντικειμενικότητα, ἐξοστρα- κίζοντας τὴν ἀνθρώπινη ἐλευθερία ἀλλὰ καὶ τὴν ἴδια τὴν ὑπέρβαση, ἀκριβῶς ὅπως καὶ ἡ ἐπιστή- μη, ὅταν οἱ ἀντικειμενικὲς ἐννοιολογήσεις τῆς πραγματικότητας ποὺ προβαίνει ἀπολυτοποιοῦν- ται σὲ φιλοσοφικὰ δόγματα. Ἤ φιλοσοφία κατὰ τὸν Γιάσπερς ἀπὸ μὲν τὴν ἐπιστήμη κερδίζει τὴν ἀντικειμενικὴ γνώση ἀ- πὸ δὲ τὴν θρησκεία τὴν ἰδέα τῆς ὑπέρβασης, ἔστω καὶ σὲ μιὰ περιορισμένη μορφή. Στὴν προσπά-