ΠΑΝΑΙΓΙΩΤΗΣΛ.ΚΟΥΒΑΛΑΚΗΣ Μὲ «ἑλληνικὴ», ὄχι τουρκική πρωτοθουλία ξερριξώθηκε ὁ Μικρασιατικὸς Ἑλληνισμὸς ΟΠΕΡΙΕΡΓΟΣΡΟΛΟΣ ΤΟΥ Ε.ΡΒΕΝΙΖΕΛΟΥ Ἢ Μικρασιατικἡ ἐχστρατεία καὶ ἡ συνακόλουθη συνθήκη τῆς Λωζάννης (1923) ἔχουν συχνὰ χαρακτηρισθεῖ ὡς ἕνα ἀπὸ τὰ μεγαλύτερα ὁρόσημα τῆς ἱστορικῆς πορείας τοῦ Ἑλλη- νισμοῦ. Ὃ ἱστορικὸς Ν. Μηλιώρης! γράφει, ὅτι «ἡ καταστροφὴ τοῦ 1922 θεωρεῖται τόσο καὶ περισσότερο, ὅσο περνάει ὁ καιρός, τὸ σοδαρότερο συμδὰν τῆς νεώτερης ἱστορίας τοῦ ἜἜθνους µας’ τῆς αὐτῆς, ἂν ὄχι καὶ μεγαλύτερης -- καὶ μονάχα ἀντιθετικῆς -- σοδαρότητας μὲ τὴν ἐθνικὴ ἐξέγερση τοῦ 1821». ὉΣ,. Μαρκεζίνης΄ ἀναφερόμενος στήν ὑποχρεωτικὴ ἀνταλλαγὴ τῶν πληθυσμῶν γράφει: «ἢ πρότασις ἐξεταζομένη μὲ κριτήρια πολιτισµένων ἀνθρώπων ἀπετέλει μέτρον ἀπάνθρω- πον καὶ ἀδιανόητον». Πραγματικὰ ἡ Ἐπανάσταση τοῦ 1821 ὁδήγησε στὴν δηµιουργία τῆς πολιτικῆς (κρατικῆς) ὑπόστασης ἑνὸς ἐλαχίστου μέρους τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Ὅμως τὰ γεγο- νότα τοῦ 1922 καὶ ἡ συνθήκη τῆς Λωζάννης ὁδήγησαν στὸν ὁλοχληρωτικὸ ἀφανισμὸ τοῦ µεγαλυτέρου μέρους τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Ὁ Ἑλληνισμὸς τῆς ᾿᾽Ανατολικῆς Θράκης καὶ τῆς Κωνσταντινούπολης, τῆς Μικρᾶς ᾿Ασίας καὶ τοῦ Πόντου στὶς ἀρχὲς τοῦ παρόντος αἰῶνος θρισκόταν ὑπὸ συνεχῆ πρόοδο καὶ ἄνθηση. Τὸ μεγαλύτερο µέρος τῆς οἰκονομικῆς ὃρα- στηριότητας τῆς ᾿Οθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας ἦταν στὰ χέρια τῶν ἐκεῖ Ἑλλήνων. Ὅπως εἶναι γνωστό, τὸ Κοράνι καὶ ἡ διδασκαλία του ἀπαγόρευαν στοὺς Μουσουλμάνους τὶς ἔμπο- ρικὲς δραστηριότητες, οἱ ὁποῖες ἀσκοῦνταν κυρίως ἀπὸ τοὺς Ἕλληνες. Τὸ τουρχικὸ στοι- χεῖο σταδιακὰ ἐπάνδρωνε τὸ κατώτερο καὶ ἀνειδίχευτο προσωπικὸ τῶν ἑλληνικῶν θιοµη- χανικῶν καὶ ἐμποριχῶν ἐπιχειρήσεων. Ἡ οἰκονομικὴ αὐτὴ ἄνθηση ἐπέφερε πολιτιστικὴ καὶ πνευματικὴ ἀνάπτυξη. Ἢ Σμύρνη καταξιώθηκε ὡς τὸ πρῶτο ἐμπορικὸ καὶ πνευματικὸ πέντρο τῆς Ανατολῆς. Ἡ αἰτιολόγηση τῆς καταστροφῆς μπορεῖ νὰ ἰδωθεῖ µέσα ἀπὸ δύο διαφορετικὲς ἱστορικὲς ὄψεις. Ἢ πρώτη ἀφορᾶ στὴν ἰδεολογιχὴ καὶ πολιτική στάση τοῦ Ἑλλαδικοῦ κρατιδίου ἔναντι τοῦ Ἑλληνισμοῦ, «στολισμένη» μὲ τὸ ὅραμα τῆς Μεγάλης Ἰδέας,. Ἡ δεύτερη ἀφορᾶ στὸ ἱστορικὸ πρόσωπο τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου καὶ τὸν ρόλο ποὺ διαδραμάτισε στὰ ἕλλη- νικὰ πράγματα. "Ας ξεκινήσουμε ἀπὸ τὴν πρώτη. ΤΥΦΛΟΣ ΚΡΑΤΙΚΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΗ ΙΔΕΑ ᾿Απὸ τὰ πρῶτα χρόνια τῆς ἐθνεγερσίας τοῦ 1821 καὶ σ᾽ ὅλη τὴν ἱστορικὴ διάρκεια τοῦ ᾿Αγῶνα οἱ ἡγέτες τῆς Επανάστασης ἐπεδίωκαν τὴν κατάκτηση τῆς πολιτικῆς ἐξουσίας καὶ τὴν μεταφορὰ τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου ἀπὸ τὴν τουρχικὴ διοίκηση στὴν δική τους δικαιοδο- σία. Ἐπηρεασμένοι ἀπὸ τὴν προνομιοῦχο θέση τους στὸ ὀθωμανικὸ διοικητικὸ καθεστὼς (πρόκριτοι, ἀρχιερεῖς χ.λπ.), στόχευαν στὴν δηµιουργία ἑνὸς ἑλληνικοῦ κράτους μὲ ὅσο τὸ δυνατὸν διευρυµένα ὅρια καὶ μὲ ἀπόλυτη ἐθνικὴ ὁμοιογένεια. Γιὰ τὴν διευκόλυνση τοῦ ἐξουσιαστικοῦ τους ὁράματος οἱ Ἕλληνες πολιτικοὶ ἀντικατέστησαν τὸν φυλετικό, ἱστορικὸ καὶ πολιτισμικὸ προσδιορισμὸ τοῦ Ἑλληνισμοῦ μὲ τὸν κρατικὸ καὶ θρησκευτικό. Ἔτσι ὁ ὅρος «Ἑλλὰς» σήμαινε τὴν ἐδαφικὴ ἐπικράτεια, στὴν ὁποία κατοικοῦσαν οἱ Ορθόδοξοι πι- στοἰ. Ἢ Μεγάλη Ἰδέα, ἡ κυρίαρχη κρατιστικὴ ἰδεολογία, ποὺ συνόδευσε τὴν πορεία τοῦ ἑλληνικοῦ κράτους ὡς τὴν συνθήκη τῆς Λωζάννης, ἐπεδίωχε τὴν δημιουργία ἑνὸς ἑλλη- νορθόδοξου κράτους ἑκατέρωθεν τοῦ Αἰγαίου πελάγους. Δὲν ἀποσαφήνιξε ποτὲ τὴν θέση της ἀπέναντι σὲ ἄλλες ἐθνικὲς ἢ θρησκευτικὲς ὀντότητες, ποὺ συνυπῆρχαν στὸν ἴδιο γεω- γραφικὸ χῶρο (Τοῦρκοι, Βούλγαροι, Πομάκοι, Μουσουλμᾶνοι κ.λπ.). Απλᾶ ὑπῆρχε σὰν ἕνα κρατιστικὸ ὅραμα χωρὶς λογικὴ ἐπεξεργασία. Αὐτὸ δικαιολογεῖ καὶ τὴν κρυφὴ πίστη τοῦ