ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΟΥΚΟΒΙΣΤΑΣ Εἰκοσιένα: Τὸ λουλούδι τοῦ Ἑλληνισμοῦ ποὺ δὲν ἐπρόλαθε νὰ «καρποφορήσει» ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ. Ἔχουν περάσει 174 χρόνια ἀπὸ τὴν ἔκρηξιν τῆς Ἔπανα- στάσεως τοῦ 1821 καὶ ἀκόμη δὲν ἔχει γραφεῖ οὔτε ἡ ἀληθινή της ἱστορία οὔτε ἔχουν ἀποσαφηνισθεῖ τὰ αἴτιά της. Μέσα ἀπὸ ἕνα πλῆθος διαστρεόλωμένων γε- γονότων ὁ σημερινὸς ἀναγνώστης ὁδηγεῖται σὲ ἕνα ἀδιέξοδο, ὅσον ἀφορᾶ τὴν δυνατότητα νὰ κατανοήσει πλήρως τὸ γιατί καὶ τί συνέθη στὰ πράγματι ἡρωικὰ ἐκεῖνα χρόνια. "Αλλοι πιστεύουν, ὅτι ἡ Ἐκκλησία καὶ οἱ περὶ τὸ Φανάρι Ἕλλη- νες ἄρχοντες τῆς Τουρχικῆς αὐτοκρατορίας ἦταν ὁ χινητήριος μοχλὸς τοῦ 21: ἄλλοι πάλι τὴν θλέπουν ὡς μίαν ταξικὴν ἐπανάστασιν, καὶ μάλιστα τὴν θεωροῦν προάγγελον τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ 1917. Ὅμως πρέπει νὰ τὸ δηλώσουμε κατη- γορηματικὰ εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς: Μηδὲ Μὰρξ μηδὲ Χριστὸς προετοίμασαν καὶ ἐνήρ- γησαν τὸ 21. Ὅλες οἱ σχετικὲς δοξασίες εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς ἑρμηνείας τῶν γεγονότων ἀπὸ τοὺς διάφορους πολιτικοὺς σχη ματισμούς, ποὺ ἔδη μιουργή θη καν στὸ νέον ἑλληνικὸν κράτος, ὥστε νὰ παρουσιάσουν τὴν Ἐπανάστασιν ὡς ἔργο δικό τους. Καὶ στὴν προσπάθειάν τους αὐτὴ δὲν ἐδίστασαν νὰ διαστρεόλώσουν, ν᾿ ἀπο- σιωπή σουν ἢ νὰ ὑπερτονίσουν τὰ διάφορα γεγονότα. ᾿Αλλὰ τὸ 21 σὰν κορύφω- σις, ἔστω καὶ πρόωρη, τοῦ µακραίωνος ἀγῶνος τοῦ ἑλληνισμοῦ νὰ ἐξέλθη στὸ φῶς, «ὀγαλμένος ἀπὸ τὰ κόκκαλα τῶν Ἑλλήνων τὰ ἱερά», ἄλλοι τὸ εἰχαν προετοιµά- σει καὶ σ᾽ αὐτοὺς ἀνήκει ἡ τιμὴ καὶ ἡ δόξα. ΤΑ ΠΡΙΝ ΤΟ ᾿21.᾽Απὸ τὴν ρωμαϊκὴν κατάκτησιν καὶ τὴν μετέπειτα ὑπαγωγήν του στὴν ᾿Ανατολικῆν Ρωμαϊκῆν Αὐτοκρατορία καὶ ἐν συνεχεία στὴν Τουρκικὴν ὁ ἑλληνισμὸς δὲν ἔπαψε οὔτε λεπτὸ νὰ ἐπιζητῆ τὴν ἀναθίωσίν του. Μέσα ἀπὸ ὑπόγεια ρεύματα, ἐξ αἰτίας τῶν φοθερῶν διωγμῶν ποὺ ὑπέστη, κατώρθωσε νὰ διατηρήση ζωντανὸν τὸ ἀρχαῖον κλέος. Τόσον ζωντανόν, ὥστε δὲν ἐδίστασε νὰ περάση καὶ εἰς τὴν ἀντεπίθεσιν, ὅταν οἱ συνθῆκες ἐκρίθη καν κατάλληλες. ᾿Απὸ τὴν Ὑπατίαν ἑ ἕως τὸν Μεθόδιον τὸν ᾿Ανθρακίτην ὁ κατάλογος τῶν μαρτύρων τοῦ ἑλληνισμοῦ εἶναι μακρότατος. Μὴ λη σμονοῦμε, ὅτι ἐξ αἰτίας τῶν διώξεων στὸν ἑλλαδικὸ χῶρο ἐδημιουργήθησαν τεράστια πληθυσμιακὰ κενά. Βιόλιοθῆκες κατεκάησαν, μνημεῖα κατεδαφίσθηκαν, ἀκόμη καὶ τὸ ὄνομα «“Ελλην» ἀπηγο- ρεύθη, ὅμως ὁ ἑλληνισμὸς δὲν ἐχάθη. Διετηρήθη ἀνὰ τοὺς αἰῶνες καὶ ὑπῆρξεν ἡ αἰτία καὶ τῆς Εὐρωπαϊκῆς ᾿Αναγεννήσεως καὶ τῆς ᾿Αραθικῆς (κάτι ποὺ ἀπο- κρύπτουν ἐπιμελῶς: ὅτι οἱ ἐξόριστοι καὶ αὐτοεξόριστοι Ἕλληνες στὸν ἀραθικὸ κόσμο τὴν ἐδημιούργησαν). Βαθμιαῖα ἡ ᾿Αναγέννησις ὡδήγησε στὸν Εὐρωπαϊκὸ Διαφωτισμό, δηλαδὴ τὴν πιὸ τολμηρή στροφὴ πρὸς τὸν ἀρχαῖον ἑλληνικὸν πολιτισμό. Μὲ τὴν σειρά του ὁ θαυμασμὸς γιὰ τὴν ᾿Αρχαία Ἑλλάδα ἐδημιούργησε μίαν ἀχαθόριστη κίνησιν πνευματικῶν ἀνθρώπων γιὰ τὴν ἀνασύστασιν νέου ἑλληνικοῦ κράτους. Μετα- γενέστερη ἀπόρροια αὐτῆς τῆς χινήσεως ὑπῆρξε καὶ ὁ ἐρχομὸς τῶν Φιλελλήνων κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς Ἐπαναστάσεως. Πάντα ὅμως σὲ ἐξατομικευμένες περι- πτώσεις, διότι ἡ ἡ ἐπίσημη πολιτικὴ τῶν εὐρωπαϊκῶν κρατῶν ἦταν καθόλα ἀντί- θετη μὲ τὴν σύστασιν ἐλευθέρου νέου ἑλληνικοῦ κράτους. ᾿Αλλὰ ὁ σπόρος τῆς