ΗΝΙΟΧΟΣ Πῶς ἄρχισε ή Ἐπανάσταση στὸ Μωριᾶ (ΟΙΣΤΟΡΙΚΟΣ «ΜΥΘΟΣ» ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΛΑΥΡΑΣ) Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ «Οἱ "Ελληνες ἀφοῦ ἀπέρασαν τὴν τυραννίαν τῶν Ρωμαίων καὶ ἔπειτα τῶν ἱερέων, ἐκατήντησαν τέλος πά- ντων νὰ ὑποκύψουν εἰς τὴν πλέον σιχαμερὰν καὶ δάρδαρον κυριότητα, λέγω, εἰς τὴν τυραννίαν τῶν ᾿Οθω- μανῶν»). Ἔτσι ἱστορεῖ ὁ «Ανώνυμος ὁ Ἕλλην» στὴν «Ελληνικὴ Νομαρχία» τὴν δισχιλιετῆ σχλαθιὰ τοῦ Ἑλλη- νικοῦ Ἔθνους καὶ τὴν ἰσόχρονη ἐκτόπιση τοῦ «τῶν Ἑλλήνων ὀνόματος». Ἔχει χυθεῖ πολὺ μελάνι γιὰ τὴν έξι- στόρηση τῆς Ἐπανάστασης τοῦ 2] ἀπὸ πολλοὺς ἔ ἔγχριτους καὶ μὴ συγγραφεῖς καὶ ἔχουν λεχθεῖ τὰ πιὸ ἀντι- φατικὰ πράγματα γιὰ τὴν Ἑλληνικὴ Παλιγγενεσία. ᾽Απ τὶς ἱστορικὲς πηγές, ποὺ ἀναφέρονται στὴν ἔναρξη τῆς Ἐπανάστασης τοῦ 21, οἱ πιὸ ἔγχυρες εἶναι αὐτὲς φυσικὰ τῶν αὐτοπτῶν μαρτύρων, ὅπως τοῦ Ν. Σπηλιά. δη’, τοῦ Φωτάκου”, τοῦ Κ. Παπαρρηγόπουλου", τοῦ Θ. Κολοκοτρώνη”, τοῦ Παλαιῶν Πατρῶν Γερμανοῦ", τοῦ Ἐ. Ξάνθου", τοῦ Ἰ. Μακρυγιάννηὸ, τοῦ Δ. Αἰνιᾶνος", τοῦ Σ. Τρικούπη, τοῦ Ἰ. Φιλήμονος!! κ.λπ. Εἶναι προ- φανὲς θέδαια, ὅτι ὁ κάθε αὐτόπτης μάρτυρας θλέπει ἀπὸ τὴ σκοπιά του τὰ γεγονότα τοῦ 21, καὶ ἀποτελεῖ ἔργο τοῦ σύγχρονου ἱ ἱστορικοῦ νὰ ἀξιολογήσει τὶς πηγές. Ἡ ἐξιστόρηση τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπανάστασης δὲν μπορεῖ φυσικὰ νὰ ἐξαντληθεῖ σὲ μερικὲς σελίδες ἑνὸς ἄρθρου. ᾿Αποτελεῖ ὅ ὅμως ἀρκετὰ ἐνδιαφέρουσα πρόκληση | ἡ ἔξι- στόρηση τῆς ἔναρξης τῆς Ἐπανάστασης τοῦ 21, μιὰ καὶ ὁ ἀνιστόρητος «θρῦλος» τῆς΄' Αγίας Λαύρας ἔχει σφε- τεριστεῖ δάφνες ἱστορικῆς ἀλήθειας. Β. Η ΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΗΜΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ Ἢ θέση τῆς Ἐκκλησίας - ἐννοοῦμε τὴν κεφαλή της, δηλ. τὸ Πατριαρχεῖο Κωνσταντινουπόλεως - ἦταν σαφῶς κατὰ τῆς ᾿Ἐπαναστάσεως τοῦ 21. Ὃ Μωάμεθ ὁ Β΄ ὁ Πορθητὴς διατήρησε μετὰ τὴν ἅλωση τῆς Κων- σταντινούπολης τὸ 1453 τὰ προνόμια τῆς Ἐκκλησίας γιὰ καθαρὰ πολιτικοὺς λόγους. Ἡ Πρὸς Ρωμαίους ἑ ἐπι- στολὴ τοῦ Παύλου πρόσφερε τὴ θεωρητικὴ χάλυψη τῆς σχλαθιᾶς: «Πᾶσα ψυ χὴ ἐξουσίαις ὃ ὑπερεχούσαις ὑπο- τασσέσθω: οὐ γάρ ἐστιν ἐξουσία εἰ μὴ ὑπὸ Θεοῦ: αἱ δὲ οὖσαι ἐξουσίαι ὑπὸ τοῦ Θεοῦ τεταγμέναι εἰσίν' ὥστε ὁ ἀντιτασσόμενος τῇ ἐξουσίᾳ τῇ τοῦ Θεοῦ διαταγῇ ἀνθέστηκεν» (Ρωμ. ιγ΄, 1-2). Ἔτσι σὲ κάθε ἐξέγερση τῶν Ἑλλήνων κατὰ τῶν Τούρχων τὸ Πατριαρχεῖο Κωνσταντινούπολης ἀφόριζε τοὺς ἐπαναστάτες κατόπιν δέδαια ἐντολῆς τοῦ σουλτάνου. ᾿Αχόμη καὶ ὁ ἐθνομάρτυς Γρηγόριος ὁ Ε΄ ἀφόρισε στὶς 23 Μαρτίου 1821 τὸ κίνημα τοῦ ᾽Α. Ὑψηλάντη στὶς Παραδουνάόδιες γεμονίες. (Βλ. Ν. Σπηλιάδη, ᾿Απομνημονεύματα, 1821-1843, ἐκδ. Χρι- στόπουλου, ᾿Αθῆναι 1972, τόμ. Α΄, σελ. 49 κ.ὲ.' καὶ Ἱστορία ' Ελληνικοῦ Ἓθνους, «Ἐκδοτικὴ ᾿Αθηνῶν», τόμ. ΙΒ, σελ. 34). Βέδαια εἶναι ἀληθές, ὅτι ἦ ήταν ἀδύνατον ὁ πατριάρχης νὰ πράξει ὁ ὁ τιδήποτε ἀντιστρατευόταν τὰ Ὄθωμα- νικὰ συμφέροντα. Ἐξ ἄλλου ὁ ἴδιος ὁ ὁ σουλτᾶνος ἀνέδαζε στὸν πατριαρχικὸ θρόνο ὅποιον /θεωροῦσε ἱ ὅτι ἔξυ- πηρετοῦσε καλύτερα τὰ τουρκιχὰ συμφέροντα. Ἢ «ἐκλογὴ» τοῦ Οἰκουμενικοῦ πατριάρχη ἦταν ἐχεῖνα τὰ χρό- για χαὶ μιὰ οἰκονομικὴ δοσοληψία: «(Ἢ Σύνοδος ἀγοράξει τὸν Πατριαρχικὸν θρόνον ἀπὸ τὸν ὀθωμανικὸν ἀντιδασιλέα διὰ μίαν μεγάλην ποσότητα χρημάτων, ἔπειτα τὸν πωλεῖ οὗτινος τῆς δώση περισσότερον κέρδος, καὶ τὸν ἀγοραστὴν τὸν ὀνομάζει πατριάρχην...»"}} Ἡ Ἐκκλησίαλοιπὸν ή ηταν ἔκ τῆς θέσεως τῆς ἐγ υητὴς τῆς ὑπαχοῆς τῶν ραγιάδων καὶ ἀντίθετη στὴν Ἑλλη- νικὴ Ἐπανάσταση.’ Αν ἔστω καὶ πρὸς στιγμὴν θεωροῦσε ὁ σουλτᾶνος, ὅτι τὸ Οἰκουμενικὸ Πατριαρχεῖο ἔπαυε νὰ χρησιμεύει στὰ ᾿Οθωμανικὰ συμφέροντα (κρατῶντας ἰδεολογικὰ ὑπόδουλους τοὺς Ἕλληνες), θὰ τὸ εἶχε κα- ταργήσει.᾿ Ακόμα καὶ μετὰ τὸν τραγικὸ ἀπαγχονισμὸ τοῦ Γρηγορίου τοῦ Ε΄ (ποὺ ἔγινε ἕνα μῆνα περίπου μετὰ τὴν ἔναρξη τῆς Ἐπανάστασης στὴν Πελοπόννησο γιὰ λόγους πολιτικοῦ ἐκθιασμοῦ τῆς Ρωσίας) ὁ σουλτᾶνος ἔδωσε ἐντολὴ στὴν Ἱερὰ Σύνοδο νὰ «ἐχλέξει» πατριάρχη τὸν Πισιδίας Εὐγένιοί». Εἶναι ἀναντίρρητο λοιπόν, ὅτι ὁ θεσμὸς τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου ἐπὶ Τουρχοκρατίας ἐξυπηρετοῦσε πολιτικὰ τὰ συμφέροντα τοῦ ᾿Οθωμανικοῦ θρόνου. Τὸ ὅτι ὁ προορισμὸς τοῦ Οἰκουμενικοῦ πατριάρχη ἦταν νὰ στηρίζει ἠθικὰ καὶ ἰδεολογιχὰ τὴ σχλαδιὰ τῶν Ἑλλήνων δὲν σημαίνει θέδαια ὅτι ὅλοι οἱ ἀρ ιερεῖς ἢ ἱερεῖς τῆς Ἐκκλησίας ἡ ήσαν πολιτικὰ ὄ ὄργανα τῶν Τούρ- χων. Τὸ νὰ ὑποστηρίξει κανεὶς κάτι τέτοιο θὰ ήταν ἀνιστόρητο καὶ ἄδικο. Ὁ κατώτερος καὶ ἐπαρχιαχὸς χλῆρος ἔδωσε τὸ αἷμα του στὸν ᾿Αγῶνα, “Ὅμως κεφαλἠ τῆς Ἐκκλησιας στὴν Κωνσταντινούπολη καὶ ἡ Φαναριώτι- χη ἀριστοκρατία δὲν ἤθελαν τὴν Ἐπανάσταση γιὰ χαθαρὰ ὠφελιμιστικοὺς λόγους. Ἐκήρυτταν μάλιστα τὴν ἄποψη, ὅτι ἦταν δυνατὸν νὰ ἁλωθεῖ ἡ ᾿Οθωμανικὴ αὐτοκρατορία ἀπὸ τοὺς Ἕλληνες ἐκ τῶν ἔσω καὶ ν᾿ ἀνα- θιώσει ξανὰ ἡ Βυζαντινὴ αὐτοχρατορία -- χάτι ἀνάλογο δηλαδὴ μὲ τὸν ἐξελληνισμὸ τῆς Ρωμαϊκῆς αὐτοκρα-