ΠΑΝΟΣ ΤΣΙΝΑΣ Διονύσιος «Σχυλόσοφος»: Ἕνας πρὠιμος Νεοέλληνας ἐθνεγέρτης καὶ ἐπαναστάτης Τὰ προγονικὰ κύτταρα, ἅτινα ἀραιοῦνται ἀπὸ τὸν χρόνον καὶ τὰς διαφόρους ἐπιμιξίας, ἀλλ᾽ οὐδέποτε ἀλλοιοῦνται καὶ πάντοτε ὑπάρχουν εἰς ἕκαστον τῶν ἀνθρώπων, ἔν τινι χρόνῳ, ὅτε ἡ ἀπειλὴ ἐξαφανίσεως τοῦ ἔθνους εἶναι παροῦσα, συσπειροῦνται καὶ ἄρχονται ἐπηρεάζοντα την καρδίαν καὶ τὸν νοῦν τοῦ συγκεκριμένου τούτου ἀνθρώπου, καὶ ἔπα- ληθεύεται τότε ἡ λαϊκή παροιμία, ὅτι «τὸ αἷμα γερὸ δὲν γίνεται». Ἡ ψυχὴ τότε τοῦ συ- γκεκριµένου ἀνθρώπου πυροῦται καὶ αἱρομένη ὑπεράνω πάσης χαλεπότητος τῶν καιρῶν ἐπαναστατεῖ καὶ διεκδικεῖ τὰ δίκαια τοῦ λαοῦ ἢ τοῦ ἔθνους, ὅπερ τελεῖ ἐν δουλείᾳ. Ἰδοὺ ὁ Διονύσιος ὁ ἐπίσκοπος Τρίκκης. Ἕλλην ἐκ καταγωγῆς ὑπάρχων, ὡς ἀνωτέρω, ἔκρυπτεν ἑαυτὸν ὑπὸ τὸν μέλανα μανδύαν τοῦ χληρικοῦ, ὡς τοῦτο ἔπραττον πολλοὶ Ἕλληνες κατὰ τὴν μακρὰν περίοδον τῆς Τουρκοκρατίας, διὰ νὰ δύνανται νὰ ζοῦν καὶ νὰ δροῦν εἰς χατῳ- χη μένους τόπους. Οὗτος ᾿διωργάνωσε τὸ ἔτος 1611 ἐπαναστατικὴν κίνησιν, ἥτις ἐσκόπει εἰς τὴν ἀπελευθέρωσιν τῶν Ἑλλήνων. Ἡ χίνησις αὕτη φέρεται ὑπὸ τῆς ἱστορίας ὡς κίνημα τοῦ Διονυσίου τοῦ Σκυλοσόφου. Τοῦτο, διότι οἱ Ἑδραῖοι, οἵτινες, ἀφοῦ τὸ κίνημα ἐκεῖνο ἀπέτυχεν, οὕτω χλευαστικῶς ὠνό- μασαν τὸν Διονύσιον τὸν φιλόσοφον, ὅτε ἀνεῦρον αὐτὸν ἐντὸς σπηλαίου εὑρισκομένου ἐπὶ τοῦ λόφου τοῦ Κάστρου τῶν ᾿Ιωαννίνων, ὅπερ κοινῶς λέγεται «Τρύπα». Οἱ Ἑδραῖοι πρῶτοι τεθέντες εἰς καταδίωξίν του συνέλαδον καὶ ἔφεραν καὶ παρέδωσαν αὐτὸν εἰς τοὺς Τούρκους, οἵτινες μὲ τὴν σειράν των τὸν ὠνόμασαν καὶ οὗτοι «Σχυλόσοφον». Οἱ ἄνθρω- ποι, οἵτινες ἐπηρεάζοντο ὁ ἀπὸ τὸ Πατριαρχεῖον, υἱοθέτησαν τέλος τὸν ὑθριστικὸν τοῦτον χαρακτη ρισµόν, ὅστις ὑποκρύπτει τὸ παλαιὸν μῖσος κατὰ τῆς Ἑλληνικῆς Φιλοσοφίας καὶ οὕτως ὁ πρώιμος οὗτος Ἕλλην ἐπαναστάτης ἔμεινεν εἰς τὴν ἱστορίαν μὲ τὸ σχετλιαστικὸν τοῦτο παρωνύμιον. Ὃ Διονύσιος καταγόμενος ἔκ Παραμυθιᾶς, ὡς πιθανολογεῖται, τῆς Ἠπείρου, ἦτο ἐπί- σκοπος Τρίκκης καθαιρεθεὶς ὑπὸ τοῦ Πατριαρχείου τὸ ἔτος 1601, διότι διωργάνωσε καὶ τότε μίαν ἐπαναστατικὴν χίνήσιν εἰς τὴν περιοχὴν Τρικάλων. Διέφυγε τότε εἰς τὴν Ἴτα- λίαν, ἀπ᾽ ὅπου ἐπανῆλθε τὸ ἔτος 1611 εἰς τὴν Ἠπειρον, καὶ ἀφοῦ διέμεινεν ἀρχικῶς εἰς τὴν μονὴν Διχουνίου, περιώδευσεν μετὰ τὴν Ἤπειρον καὶ κατώρθωσε νὰ ἐξεγείρῃ τοὺς χωρικοὺς τῆς Παραμυθιᾶς, τοῦ Σουλίου χαὶ τοῦ Μαλακασίου τῆς Πίνδου. Ὁ Διονύσιος καὶ 800 ἐπαναστάται εἰσῆ λθον τὴν νύχτα τῆς 10ης πρὸς 11ην Σεπτεμθρίου τοῦ ἔτους 161 1 εἰς τὰ Ιωάννινα καὶ τὰ κατέλαθον. Λόγω ὅμως τοῦ προχείρου τῆς ὀργανώσεως αὐτῶν χαὶ ἀφοῦ συνέτρεξαν καὶ ἄλλα γεγονότα, ὡς ἡ δολοφονία τοῦ θασιλέως τῆς Γαλλίας! Ερρί- κου τοῦ Δ΄, ὁ ὁποῖος εἶχεν ὑποσχεθῆ δοήθειαν εἰς τὸν Κρῆτα Μανιάτην καί, ἀκόμη χει- ρότερον, λόγῳ τοῦ ὅτι μία γενικωτέρα ἀπόπειρα μιᾶς πανδαλχανικῆς συνεννοήσεως γε- νομένη ἀπὸ τὸν ἐν Ρώμῃ πρέσθυν τῆς Γαλλίας Κάρολον τὸν Β΄, δοῦκα τοῦ Νενεις͵ ἀπέτυ- χε καὶ εκείνη συνεπείᾳ ἀντενεργειῶν τῶν Βενετῶν καὶ τῶν Ἱσπανῶν, οἵτινες εἶχον θλέψεις κατακτήσεως τῆς Πελοπονήσου, τὸ κίνημα τοῦ Διονυσίου κατεστάλη ὑ ὑπὸ τῶν Τούρκων. Ἢ μονὴ Διχουνίου κατεστράφη τότε καὶ πολλοὶ σημαίνοντες ἐν Ἠπείρῳ Ἕλληνες ἐσφά- γησαν, ὡς δῆθεν ἀναμιχθέντες εἰς τὸ χίνημα. Τὸ δὲ ἔτος 1613 διετάχθη διὰ σουλτανικοῦ ιρμανίου ἡ ἐχδίωξις τῶν Ἑλλήνων ἀπὸ τὸ Κάστρον τῆς πόλεως τῶν Ἰωαννίνων, ὅπου ἕως τότε οὗτοι διέμενον, οἱ δὲ Τοῦρκοι διέμενον ἔξω τοῦ Κάστρου. Τοῦρκοι καὶ Ἑθραῖοι τότε ἐπῆραν τὰς ἐντὸς τοῦ Κάστρου οἰχίας τῶν Ἑλλήνων καὶ οἱ Ἕλληνες συνῳχίσθησαν εἰς τὴν ἔξω τῆς πόλεως" τοποθεσίαν «Σιάραθα». Οὕτως ἐδόθη τέλος εἰς τὸν « “Ορισμὸν» τοῦ Σινὰν Πασσᾶ, ὁ ὁποῖος σιωπηρῶς ἴσχυσεν ἐν Ἠπείρῳ ὁ ἀπὸ τοῦ ἔτους 1430 μέχρι τότε. Τὸ ἔτος 1430 ὑπῆ οξε κρίσιμον διά τοὺς Ἕλλη- νας. Κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο κατελήφθη ὑπὸ τοῦ Σουλτάνου Μουράτ τοῦ Β΄ ἡ Θεσσαλονίκη