ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣΛΑΙΓΚΑΔΑΣ Ν. Κοπέρνιχος: Ο σφετεριστής τοῦ Αριστάρχου Εἶναι περίεργο καὶ ὅμως εἶναι ἀλήθεια, πὼς δὲν ἦταν μοναδικὸ Φαινόμενο στὴν ἱστορία τοῦ πολιτισμοῦ αὐτὸ ποὺ συνέθη μὲ τὴν ἀνακάλυψη τῆς ᾿Αμερικῆς, ποὺ τῆς δόθηκε τὸ ὄνομα τοῦ ᾽Αμέρικου Βεσπούκι -- ἀντὶ τοῦ Χριστόφορου Κολόμόου. Τὸ ἴδιο ἔγινε καὶ στὴν ἱστορία τῆς ᾿Αστρονομίας. Καὶ εἶναι ὄχι μόνον ἡ ἴδια περἰπτω- ση, μὰ καὶ πιὸ χαρακτηριστική. Λίγοι δηλαδὴ γνωρίζουν σήµερα, πὼς τὴν ἀνακά- λυψη τοῦ «Ἡλιοκεντρικοῦ Συστήματος» τὴν ἔκανε ὄχι ὁ Πολωνὸς χληρικὸς καὶ ἀστρονόμος Νιμ. Κοπέρνικος κατὰ τὸν Μεσαίωνα, ἀλλὰ ὁ ᾿Αρίσταρχος ὁ Σάμιος (310-250 π.Χ.) κατὰ τοὺς Ἑλληνιστικοὺς Ἀρόνους. Εἶναι ἀλήθεια, πὼς ὁ Αρίσταρχος ἐθεμελίωσε τὴν θεωρία τοῦ Ἡλιοκεντρικοῦ Συ- στήµατος (αὐτὴν ποὺ θὰ ἀντιγράψει ἀργότερα ὁ Κοπέρνικος), ἀφοῦ χρησιµοποίη- σε τὶς γνώσεις τῶν µέχρι τῆς ἐποχῆς του σοφῶν µας. Ὅμως δὲν ἦταν ἀρκετὸ νὰ ἀνα- καλύψει κανεὶς μόνο τὴν µεγάλη αὐτὴν ἀλήθεια, μὰ καὶ νὰ τὴν διδάξει τὴν ἐποχὴ ποὺ καὶ οἱ πιὸ μορφωμένοι Ἕλληνες εἶχαν ἔμφυτη ὑποταγὴ στὴν παράδοση καθὼς καὶ τὴν πίστη τους. ᾿Ακριόδῶς γι’ αὐτὸ ἐκινδύνευσε ὁ ᾿Αρίσταρχος, ὅταν διατύπωσε τὴν ἐπαναστατικὴ θεωρία του. Ὃ ᾿Αρίσταρχος «γενόμενος εἰσηγητὴς τοῦ ᾿Ηλιοκε- ντρικοῦ Συστήµατος κατηγορήθη ἀπὸ τὸν Στωϊκὸν φιλόσοφον Κλεάνθη ἐπὶ ἀσε- θείᾳ διὰ τὴν διδασκαλίαν του». Ὅμως ἀγνοοῦμε, ἂν τιμωρήθηκε. Πάντως δὲν κα- τηγορήθηκε µόνον «ἐπὶ ἀσεθείᾳ», ἀλλὰ καὶ πὼς εἰσήγαγε «καινὰ δαιμόνια» (ἡ κα- τηγορία κατὰ τοῦ Σωκράτη) καὶ ἐτάρασσε τὴν ἡσυχία τῶν Ολυμπίων. “Ὅμως ἐκτὸς αὐτῶν ἡ µεγάλη διάνοιά του ἔχει συλλάθει καὶ τὴν ἔννοια τῆς τεραστίας ἀποστάσε- ως τῶν ἀπλανῶν ἀστέρων, τὸ μέγεθός τους ἐν συγκρίσει μὲ τὸ μέγεθος τῆς Γῆς, καθὼς καὶ τῆς διαμέτρου τῆς τροχιᾶς της, λόγω τῆς χινή σεώς της περὶ τὸν Ἥλιο. "Ὅλα αὐτὰ τὰ ἐπαλήθευσε ἡ σύγχρονη ᾿Αστρονομία μὲ τὰ ἐξαίρετα μέσα της καθὼς καὶ τὶς σημερινὲς κατακτή σεις καὶ γνώσεις της, ποὺ φυσικὰ δὲν ἦταν δυνατὸν νὰ εἶχε ὁ Αρίσταρχος. ᾿Ατυχῶς τὰ πολύτιμα συγγράμματα τοῦ ᾿Αριστάρχου χάθηκαν κατὰ τὴν πυρκαϊὰ τῆς θιόλιοθήκης τῆς ᾿Αλεξανδρείας. ταν τραγικὴ ἡ ἀπώλεια αὐτὴ τῶν ἔργων τῶν Ἑλλήνων σοφῶν, ποὺ ἔρριξε αἰῶνες πίσω τὴν ἐξέλιξη τοῦ πολιτι- σμοῦ μας. ᾿Αποσπάσματα μόνον σώθηκαν ἀπὸ τὸ ἔργο τοῦ ᾿Αριστάρχου, γιὰ τὸν ὁποῖον ὁ ᾿Αρχιμήδης στὸν «Ψαμμίτην» 4-5 γράφει: «᾿Αρίσταρχος ὁ Σάμιος ὑποτί- θεται τὰ μὲν ἀπλανέα τῶν ἄστρων καὶ τὸν “Αλιον μένειν ἀκίνητον, τὴν δὲ Γᾶν περι- φέρεσθαι περὶ τὸν ΄Αλιον κατὰ κύκλου περιφέρειαν, ὅς ἔστι ἐν μέσῳ τῷ δρόμῳ κεί- μενος». Αὐτὲς τὶς γνώσεις ἔχρη σιμοποίησε αἰῶνες μετὰ ὁ ἑλληνομαθὴς Κοπέρνικος, γιὰ νὰ ἀποδείξει, πὼς αὐτὸς πρῶτος ἀνακάλυψε τὸ Ἡλιοκεντρικὸ Σύστη μα, ἐνῶ ταν ἀντιγραφέας τῶν Ἑλλήνων σοφῶν καὶ ἰδίως τοῦ ᾿Αριστάρχου. ᾿Αλλὰ ἐπὶ 2000 πε- οἰπου χρόνια ἡ ἔλλειψη ἀποδείξεων τοῦ ᾿Αριστάρχου καὶ τὸ κύρος τοῦ ᾿Αριστοτέ- λους, τοῦ Πλάτωνος καὶ ἰδίως τοῦ Ἱππάρχου καὶ τοῦ Πτολεμαίου ἐμπόδιζαν τοὺς σοφοὺς νὰ δοῦν τὴν ἀλήθεια, πὼς δηλαδὴ ἡ Γῆ κινεῖται γύρω ἀπὸ τὸν Ἥλιο, παρ᾽ ὅτι τὸ 360 μ.Χ. ἐμφανίζεται ὁ Βυζαντινὸς αὐτοκράτορας Ἰουλιανὸς ὁ Παραθάτης, ὁ ἐστεμμένος αὐτὸς φιλόσοφος καὶ μεγάλος λάτρης τοῦ ἀρχαίου ἑλληνικοῦ πνεύμα- τος, ποὺ γράφει στὸ 6ιθλἰο του «Εἰς τὸν δασιλέα “Ηλιον» τὰ ἑξῆς: «Οἵ τε γὰρ πλά-