ΔΑΥΛΟΣ/67, Νοέμθριος, 1995 9071 Ἢ ταύτιση τῆς πραγματικῆς Ἰθάκης τῆς «Οδύσσειας Φίλε κ. διευθυντά, Μεταξὺ τῶν ἐξαιρετικὰ ἐνδιαφερόντων θεμάτων τοῦ τεύχους 164-165 τοῦ περιοδικοῦ σας περιλαμ- θάνεται καὶ ἡ µελέτη τοῦ κ. Κώστα Δούκα ἐπὶ τοῦ περιφήµου θέματος τῆς πραγματιχῆς Ἰθάκης τῆς « ᾿Οδύσσειας». ᾿Αφοῦ εἰναι γνωστό, πόσο ἀμφισδη- τήθηκε ἡ ἡ ταυτότητα ἀφ᾽ ἑνὸς μὲν τῆς περιγραφο- μένης « ἀπὸ τὸν “Ὅμηρο πατρίδας τοῦ ᾿Οδυσσέα χαὶ ἀφ᾽ ἑτέρου τῆς σημερινῆς Ἰθάκης, ὅ ὅπως εἶναι καὶ εὑρίσκεται. ᾿Αναπτύχθηκαν κατὰ συνέπεια πολλὲς θεωρίες πρὸς ἐξήγηση τοῦ θέματος, ποὺ μποροῦν νὰ διαιρεθοῦν σὲ τρεῖς ᾿ κατηγορίες. Ὅτι ἡ ἢ « Ἰθάκη» εἶναι πραγματικα ἢ Ἰθάκη. Ὅτι ἡ ἡ «Ἰθάκη» εἶναι φανταστική. Καὶ ὅτι ἡ «Ἰθάκη» εἶναι κάποια ἀπὸ τὶς ἄλλες νήσους τοῦ Ἰονίου Πελάγους καὶ μάλιστα ἡ Κεφαλλονιά, ἡ Λευκάδα ἢ ἢ ἧ Κέρκυρα. Ὅκ. Δού- κας συντάσσεται μὲ τὴν δεύτερη τῶν ἀνωτέρω εἰδι- κοτέρων ἀπόψεων περὶ τῆς Λευκάδας ἆ ὡς Ἰθάκης, τὴν ὁποία εἶχε διακηρύξει πρῶτος κατὰ τὰ τέλη τοῦ προηγούμενου αἰῶνα καὶ τὶς ἀρχὲς τοῦ παρόντος ὁ διάσημος Γερμανὸς ἀρχαιολόγος Δαϊρπφελδ, ἐνερ- γήσας άλιστα καὶ σχετικὲς ἀνασκαφὲς ἐχεῖ πρὸς ἀπόδειξη τοῦ θέµατος. Εἰρήσθω ἐ ἐν παρόδῳ, ὅτι ὁ Δαϊρπφελὸ θρῆχε ἀρκετοὺς Μυκη ναϊκοὺς τάφους, ἀλλὰ τίποτε περισσότερο. Πάντως ὁ Δαϊρπφελὸ, πού, ὅπως οἱ περισσότεροι, ὁδηγήθηκε στὴ θεωρία του ἀπὸ τὴν καταφανῆ δυσαρμονία τῶν Ὁμηρικῶν περιγραφῶν περὶ τῆς Ἰθάκης καὶ τῆς ἀντιθετης εἰκόνας ποὺ παρουσιάξει σήµερα τὸ νησί, ἐξήγη- σε, ὅτι τὸ ὄνομα ᾿Ιθάκη δόθηκε στὴν Ἰθάκη συνε; πείᾳ ἀποικισμοῦ. Τότε ποὺ ὑπῆρχε συνήθεια, οἱ ἄποικοι νὰ μεταφέρουν στὶς ἀποικιζόμενες χῶρες μαζὶ μὲ τὶς ἀποσκευές τους καὶ τὸ ὄνομα τῆς παλιᾶς τους πατρίδας. (Ἐν ᾿προχειμένῳ τῆς Ὁμηρικῆς᾽ [θά- χης). Ἐν συνεχείᾳ ὅμως τὸ παλιὸ ὄνομα ᾿Ιθάχη τῆς ἄγνωστής μας σή μερα μητρόπολης ξεχάστηκε καὶ λέγεται πιὰ κατὰ τὸν Δαϊρπφελδ Λευκάδα. Ὃ κ. Κώστας Δούκας εἰς τὴν δη μοσιευόμενη με- λέτη του φαίνεται, ὅτι ἀκολουθεῖ καθ’ ὅλα τὴ σχολὴ Δαϊρπφελδ. Θεωρεῖ δέ, ὅ ὅτι ἡ μνεία στὸν Ὅμηρο καὶ ἡ περιγραφὴ τῆς μυστηριώδους νή σοὺ « ᾿Αστερί- δος», ὅπου κατὰ τὸ σχετικὸ ἐπεισόδιο τῆς ᾿Οδύσ: σειας οἱ μνηστῆρες ἔστησαν ναυτικὴ ἐνέδρα εἰς τὸν ἐπανερχόμενο ἀπὸ τὴν Πελοπόννησο Τηλέ αχο, συμπίπτει ἀπόλυτα μὲ τὴ νησίδα Αρκούδι, Ἢ ὁποία θρίσκεται νότια τῇ ς Λευκάδας καὶ ἀποτελεῖ ἔτσι τὴν «κυριότερη ἀπό δη». ὅτι ἡ δορεινὴ πρὸς αὐτὴ Λευκάδα πρέπει νὰ εἶναι ἡ Ομηρικὴ Ἰθάκη. ἸΑλλὰ { ὑπάρχεν καὶ μία ἄλλη ἐπίσης νότια νῆσος, ποὺ ὁδηγεῖ πρὸς! μία ἄλλη, θορειότερη. Καὶ ποὺ θὰ μποροῦσε να ειναι ἐχείνη ἡ Ἰθάκη. Εἶναι οἱ Παξοί. Ὕπο ρεωτικὸ πέρασμα ιὰ τὴν Κέρκυρα. Καὶ ἁρμό ουν περισσότερο ἀπὸ τὸ Αρκούδι νὰ εἶναι ἡ « ᾿Αστερὶς» τοῦ 'Ομήρου. Ἐκεῖ καὶ «ἀμφίδυμοι» λι- μένες ὑπάρχουν (ποὺ θὰ πεῖ ἀντίθετοι λιμένες), καὶ «πετρώδεις« εἶναι, καὶ τὸ γησὶ «δὲν εἶναι µεγάλο», καὶ ἔχει καὶ γιδοπρόδατα, ὅ ὥστε νὰ μποροῦν νά πα- θαμείνουν προσορμισμένοι ἐπὶ ἕνα μῆνα οἱ τριάντα μνηστῆρες τοῦ πλοίου τῆς ἐνέδρας. Μάλιστα δὲ 6ρΐ- σκονται οἱ Παξοὶ ἀκριόῶς «στὴν εὐθεῖα» ποὺ συν- δέει τὴν Ἰθάχη (σὰν Κέρχυρα) μὲ τὴν «ἀπόχρη μνη Σάμη» (σὰν Λευκάδα). Αὐτὴ μάλιστα ἡ ἡ Λευκάδα εἶναι πραγματικὰ ἀπόκρη µνη, ὅπως περιγράφει τὶς ἀχτὲς τῆς Σάμης ὁ ὁ Ὅμηρος. Ἐνῶ, ἂν τὸ ᾿Αρκούδι θεωρηθεῖ σὰν ἡ ᾿Αστερίδα τοῦ “Ομήρου, δὲν 6ρί- σχεται «ἐπ᾿ εὐθείας» πρὸς κανένα νότιο νησὶ οὔτε Υιδοπρόδατα διαθέτει, οἱ δὲ «λιμένες» του εἶναι πολὺ εἰκονικοί.. :Περαιτέρω ὁ κ. Δούκας θεωρεῖ, ὅτι «ἀρχὴ κτιρίου» ἀνασκαφέντος στὴ Λευκάδα «θεωρεῖται ὦ ὡς τὸ ᾿Ανάκτορο τοῦ ᾿Οδυσσέως»!᾽ Απὸ ποιόν καὶ πότε; Ἔτσι ὅμως δὲν μποροῦμε νὰ ἔχου- με ἀσφάλεια κρίσεως... Καὶ δὲν ἔχει περάσει πολὺς καιρός, ποὺ οἱ ἐφημερίδες ἔγραψαν ἐπανειλημμέ- νως γιὰ μεγαλοπρεπεῖς Μυκηναϊκοὺς τάφους στὴν Κεφαλλονιὰ καὶ γιὰ κάποιον ἀπ᾽ αὐτούς, ὅτι ἐπί- σης «θεωρεῖται σὰν τάφος τοῦ Ὀδυσσέα»... ᾿Αλλὰ τὸ κρίσιμο ἀντεπιχείρη μα εἶναι ἡ συμ- θουλὴ τῆς ᾿Αθηνᾶς -γράφε τῆς σωφροσύνης. Τὴν ὁποία ἔδωσε πρὸς τὸν Τὴ λέμαχο, «να μὴν πάει ἴσια πρὸς τὰ πάνω, πρὸς τὴν Ιθάκη, ἀλλὰ νὰ πλεύσει ἀπὸ τὰ ἀνοιχτὰ πρὸς αὐτή». Εἰς τὸν διαπλέοντα πρὸς τοὺς Παξοὺς αὐτὸ νοιώθεται. Εἰς τὸν διαπλέ- οντα περὶ τὸ ᾿Αρκούδι εἶναι , ἀδιανόητο. Γιατί ὑπάρ- χουν παντοῦ γύρω ἀκτές, ὥστε νὰ μὴν μπορεῖ χα- γένας νὰ πάει ἀπ᾿ τ᾽ ἀνοιχτὰ πρὸς τὴν Λευκάδα, ἂν ὑποτεθεῖ πὼς εἶναι αὐτὴ ἡ Ἰθάκη τῆς ᾿Οδύσσειας. "Ας μοῦ ἐπιτραπεῖ τέλος νὰ παρατηρήσω, ὅτι ὁ Ὅμηρος δὲν λέει, ὅτι ἡ ᾿Αστερίδα όρίσκεται «στὴ μέση ἀκριθῶς» τῆς ἀπόστασης Ἰθάχης- -Σάμης, ὅπως μεταφράζει ὁ κ. Δούκας, ἀλλὰ «στὰ ἀνοικτὰ τῆς Ἰθάκης» ἁπλῶς καὶ «στὴν εὐθεῖα» ποὺ συνδέει τὰ δυὸ νησιά. Μὲ τιμὴ Γεώργιος Δ. Δέπος Δικηγόρος Αἰόλου 104, 105 64 ΑΘΗΝΑ ᾿Απάντηση τοῦ κ. Κώστα Δούκα Ὁ ἐπιστολογράφος φαίνεται νὰ γνωρίζη τὸ θέμα τῆς ᾿Ιθάκης, ἀλλὰ φαίνεται. ἐπίσης, ὅτι, σὲ ὅτι ἀφορᾶ ὁρισμένες καίριας σημασίας πληροφορίες ποὺ μᾶς παρέχουν τὰ ἔπη, τελεῖ σὲ σύγ χυση. Ἡ ᾿Αστερὶς δὲν εἶναι ἡ μοναδικὴ ἀπόδειξη, ἀλλὰ µία ἀπὸ τὶς πολλὲς ποὺ προσδιορίξουν μὲ τὴν ὁμηρικὴ, προδωρικὴ γεωγραφία τὴν θέση τῆς ᾿Ιθάκης. Θὰ γνωρίζη ἀσφαλῶς ὁ ὁ ἐπι- στολογράφος, ὅτι πολλοὶ ἔχουν ἀμφισδητήσει τὴν θεωρία Δαἴρπφελὸ, ἄλλοι ἀπολύτως καὶ