Η ΚΙΝΗΣΗ ΤΟΝ Ι4ΓΩΝ ΕΚ. ΡΟΡΡ.Ο, Οἱ Ἕλληνες καὶ τὸ Παράλογο (μετάφραση Γιώργη Πατρομανωλάκη) Ἐπικαλούμενος ἀναπόδεικτες ἀκόμη θεωρίες, σχετικὲς μὲ τὶς μυστικιστικὲς --μὲ τὴν στενὴ πρωτογονικὴ ἔννοια τοῦ ὅρου-- τάσεις τοῦ ἀπολίτιστου ἤ καὶ «πολιτισμένου» ἀνθρώπου, ὁ διάσημος ἑλληνιστῆὴς καθηγητὴς Ε.Κ. Ὠοάάς, ἀπὸ τοὺς πολυγραφώτερους μεταπολεμικοὺς δοκιμιογράφους καὶ ἐρευνητὲς τῆς κλασσικῆς φιλολογικῆς ἐπιστήμης, ἐπεχείρησε νὰ ἀποδώση στὴν ἀρχαία ἑλληνικὴ σκέψη καὶ θεώρηση τῆς ζωῆς καὶ τοῦ κόσμου ἔντονες καταβολὲς ἀλογισμοῦ, μαγείας, ἀνιμισμοῦ, παραλογισμοῦ, θεουργικῶν προλήψεων καὶ δεισιδαιμονιῶν --στοιχείὼν δηλαδὴ ποὺ ἕως τώρα θεωροῦνταν ἀσυμβίβαστα πρὸς τὸν ἑλληνικὸ λόγο καὶ γενικώτερα πρὸς τὴν ἰσχυρὴ λογικότητα τοῦ κλασσικοῦ ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ. Στὸ δοκίμιό του Οἱ Ἑλληνες καὶ τὸ ΓΠαράλογο -- δὲν μπορῶ νὰ τὸ χαρακτηρίσω ἐπιστημονικὸ ἔργο, γιατί, μολονότι φέρει ὅλα τὰ τυπικὰ γνωρίσματα τῆς ἐπιστημονικῆς ἐργασίας, προβάλλει θέσεις κι ἀπόψεις ποὺ χρειάζονται ἀκόμη πολλὲς ἔρευνες καὶ πολὺ ὑλικὸ γιὰ νὰ ἐπιβεβαιωθοῦν (ἄν ἐπιβεβαιωθοῦν ποτέ), πράγμα γιὰ τὸ ὁποῖο ἔχει, ἄλλωστε, πλήρη ἐπίγνωση κι ὁ ἴδιος ὁ συγγραφέας--- ὁ Ποάάς ἐντοπίζοντας κυρίως τὴν ἔρευνά του στὴν μετακλασσικὴ ἐποχή, τὴν ἑλληνιστικἡ καὶ ρωμαϊκή, ἀλλὰ χωρὶς νὰ παραλείπη τὴν ἐξέταση καὶ παλιότερων περιόδων, φθάνοντας μέχρι καὶ τὴν ὁμηρική, συγκομίζει ὅ,τι ἡ. ἐπιστήμη θεωροῦσε μέχρι τώρα ὡς «διονυσιακό» ἤ «μυθικὸ» στοιχεῖο τοῦ ἑλληνικοῦ πνεύματος--- ὅ,τι ἀπέδιδε π.χ. ὁ Ὅμηρος στὴ μῆνι, ὁ Σωκράτης στὸ δαιμόνιο ἤ ὁ Πλάτων στὴν ἱερὴ μανία---, ἀλλὰ καὶ ὅ,τι μυστικιστικὸ πράγματι παρεισέφρυσε ἀπὸ τὴν ̓Ανατολὴ στὴν ὕστερη ἑλληνικὴ ἀρχαιότητα, γιὰ νὰ τὸ ἑρμηνεύση μὲ τὴ σύγχρονη γλῶσσα τῆς θεωρίας καὶ πρακτικῆς τοῦ παραλόγου ἤ, ἀκόμη, νὰ τὸ συσχετίση μὲ ἀποκρυφιστικὲς θεωρήσεις, λαϊκὲς ἤ παραεπιστημονικές, ποὺ ἐπίσης, ὡς γνωστόν, εἶναι σήμερα «τῆς μόδας». Εἶναι ἀδύνατο μέσα στὰ πλαίσια ἑνὸς μικροῦ σημειώματος νὰ δώσω ὅλη τὴν ἔκταση τῆς παραδοξοθηρίας καὶ τῆς τάσεως «μοντερνισμοῦ», ποὺ χαρακτηρίζει γενικὰ τὴν ἐργασία αὐτὴ τοῦ διάσημου ἑλληνιστῆ, ἀλλὰ θὰ πῶ μόνο, ἐνδεικτικά, ὅτι γιὰ τὸν οαάς τὸ θρησκευτικὸ βίωμα τῶν Ἑλλήνων δὲν ἐπηρεάσθηκε οὔτε ἀπὸ τοὺς ὀρφικοὺς οὔτε ἀπὸ τὴ διονυσιακὴ λατρεία (σελ. 124-25), ἀλλὰ προσδιωρίστηκε ἀπὸ τὸν «σαμανισμό», ἕναν μαγικο-θεουργικὸ «πολιτισμό» τῶν σημερινῶν πρωτόγονων φυλῶν τῆς Σιβηρίας, γιὰ τὸν ὁποῖο ὁ συγγραφέας ---καθόλου πειστικὰ--- συμπεραίνει, ὅτι, γιὰ τὸ λόγο καὶ μόνον ὅτι ἐκτείνεται σὲ εὐρεῖα γεωγραφικὴ περιοχή, ἦταν κατανάγκην τέτοιος, ὅπως εἶναι σήμερα, καὶ στὰ πανάρχαια χρόνια καὶ ὅτι μεταφυτεύθηκε στὴν Ἑλλάδα μέσω τῶν συναλλασομένων μὲ τὶς παραθαλάσσιες περιοχὲς τῆς Μαύρης Θάλασσας Ἑλλήνων. Αὐτοί, λοιπόν, οἱ «σαμάνες» ---ἡ λέξη, ὅπως καὶ τὸ σημαινόμενό της, εἶναι λίγο γνωστά, καί, ὅπως σημειώνει ὁ Ὠοάάς, ἀ-