Η ΚΙΝΗΣΗ ΤΟΝ Ι4ΓΩΝ ΕΚ. ΡΟΡΡ.Ο, Οἱ Ἕλληνες καὶ τὸ Παράλογο (μετάφραση Γιώργη Πατρομανωλάκη) Ἐπικαλούμενος ἀναπόδεικτες ἀκόμη θεωρίες, σχετικὲς μὲ τὶς µυστικι- στικὲς --μὲ τὴν στενὴ πρωτογονικὴ ἔννοια τοῦ ὅρου-- τάσεις τοῦ ἀπολίτι- στου ἤ καὶ «πολιτισµένου» ἀνθρώπου, ὁ διάσηµος ἑλληνιστῆὴς καθηγητὴς Ε.Κ. Ὠοάάς, ἀπὸ τοὺς πολυγραφώτερους μεταπολεμικοὺς δοκιμιογράφους καὶ ἐρευνητὲς τῆς κλασσικῆς φιλολογικῆς ἐπιστήμης, ἐπεχείρησε νὰ ἀποδώ- ση στὴν ἀρχαία ἑλληνικὴ σκέψη καὶ θεώρηση τῆς ζωῆς καὶ τοῦ κόσμου ἔντο- νες καταβολὲς ἀλογισμοῦ, μαγείας, ἀνιμισμοῦ, παραλογισμοῦ, θεουργικῶν προλήψεων καὶ δεισιδαιμονιῶν --στοιχείὼν δηλαδὴ ποὺ ἕως τώρα θεωροῦν- ταν ἀσυμβίβαστα πρὸς τὸν ἑλληνικὸ λόγο καὶ γενικώτερα πρὸς τὴν ἰσχυρὴ λογικότητα τοῦ κλασσικοῦ ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ. Στὸ δοκίμιό του Οἱ Ἑλλη- νες καὶ τὸ ΓΠαράλογο -- δὲν μπορῶ νὰ τὸ χαρακτηρίσω ἐπιστημονικὸ ἔργο, γιατί, μολονότι φέρει ὅλα τὰ τυπικὰ γνωρίσματα τῆς ἐπιστημονικῆς ἐργα- σίας, προβάλλει θέσεις κι ἀπόψεις ποὺ χρειάζονται ἀκόμη πολλὲς ἔρευνες καὶ πολὺ ὑλικὸ γιὰ νὰ ἐπιβεβαιωθοῦν (ἄν ἐπιβεβαιωθοῦν ποτέ), πράγμα γιὰ τὸ ὁποῖο ἔχει, ἄλλωστε, πλήρη ἐπίγνωση κι ὁ ἴδιος ὁ συγγραφέας--- ὁ Ποάάς ἐν- τοπίζοντας κυρίως τὴν ἔρευνά του στὴν μετακλασσικὴ ἐποχή, τὴν ἑλληνιστι- κἡ καὶ ρωμαϊκή, ἀλλὰ χωρὶς νὰ παραλείπη τὴν ἐξέταση καὶ παλιότερων πε- ριόδων, φθάνοντας μέχρι καὶ τὴν ὁμηρική, συγκοµίζει ὅ,τι ἡ. ἐπιστήμη θεω- ροῦσε µέχρι τώρα ὡς «διονυσιακό» ἤ «μυθικὸ» στοιχεῖο τοῦ ἑλληνικοῦ πνεύματος--- ὅ,τι ἀπέδιδε π.χ. ὁ Ὅμηρος στὴ μῆνι, ὁ Σωκράτης στὸ δαιμόνιο ἤ ὁ Πλάτων στὴν ἱερὴ µανία---, ἀλλὰ καὶ ὅ,τι μυστικιστικὸ πράγματι παρεισέ- φρυσε ἀπὸ τὴν ᾽Ανατολὴ στὴν ὕστερη ἑλληνικὴ ἀρχαιότητα, γιὰ νὰ τὸ ἑρμη- νεύση μὲ τὴ σύγχρονη γλῶσσα τῆς θεωρίας καὶ πρακτικῆς τοῦ παραλόγου ἤ, ἀκόμη, νὰ τὸ συσχετίση μὲ ἀποκρυφιστικὲς θεωρήσεις, λαϊκὲς ἤ παραεπι- στηµονικές, ποὺ ἐπίσης, ὡς γνωστόν, εἶναι σήµερα «τῆς μόδας». Εἶναι ἀδύνατο µέσα στὰ πλαίσια ἑνὸς μικροῦ σημειώματος νὰ δώσω ὅλη τὴν ἔκταση τῆς παραδοξοθηρίας καὶ τῆς τάσεως «μοντερνισμοῦ», ποὺ χαρα- κτηρίζει γενικὰ τὴν ἐργασία αὐτὴ τοῦ διάσημου ἑλληνιστῆ, ἀλλὰ θὰ πῶ μόνο, ἐνδεικτικά, ὅτι γιὰ τὸν οαάς τὸ θρησκευτικὸ βίωμα τῶν Ἑλλήνων δὲν ἐπηρε- άσθηκε οὔτε ἀπὸ τοὺς ὀρφικοὺς οὔτε ἀπὸ τὴ διονυσιακὴ λατρεία (σελ. 124-25), ἀλλὰ προσδιωρίστηκε ἀπὸ τὸν «σαμανισμό», ἕναν μαγικο-θεουργικὸ «πολιτισμό» τῶν σημερινῶν πρωτόγονων φυλῶν τῆς Σιβηρίας, γιὰ τὸν ὁποῖο ὁ συγγραφέας ---καθόλου πειστικὰ--- συμπεραίνει, ὅτι, γιὰ τὸ λόγο καὶ μόνον ὅτι ἐκτείνεται σὲ εὐρεῖα γεωγραφικὴ περιοχή, ἦταν κατανάγκην τέτοιος, ὅ- πως εἶναι σήμερα, καὶ στὰ πανάρχαια χρόνια καὶ ὅτι μεταφυτεύθηκε στὴν Ἑλλάδα μέσω τῶν συναλλασομένων μὲ τὶς παραθαλάσσιες περιοχὲς τῆς Μαύρης Θάλασσας Ἑλλήνων. Αὐτοί, λοιπόν, οἱ «σαμάνες» ---ἡ λέξη, ὅπως καὶ τὸ σημαινόμενό της, εἶναι λίγο γνωστά, καί, ὅπως σημειώνει ὁ Ὠοάάς, ἀ-