5) 4 -- 5 ’ Αμυνα διὰ τῆς ἰδεολογίας Τὶ εἶναι ἑλληνικότητα, ἑλληνικὸ ἰδεῶδες, ἑλληνικὸ πνεῦμα; Γενικῶς ἀπο- δεκτὸς ὁρισμὸς δὲν ὑπάρχει. Καθένας μας δίνει τὸ νόημα ποὺ ταιριάζει στὸ δικό του «λόγο» καὶ «θυμό». Καὶ δὲν εἶναι ἴσως ὑπερδολὴ νὰ λεχθῆ, ὅτι ὁ μοναδικὸς αὐτὸς κόσμος τῆς ἀρχαίας Ἑλλάδος προσεγγίζεται ἀπὸ τοὺς περισσότερους νεοέλληνες μὲ «τουριστικὴ» προδιάθεση. Θαυμάζουμε τὴ φιλοσοφία, τὴν ἐπιστήμη, τὴν τέχνη, τοὺς δημοκρατικοὺς θεσμοὺς καὶ τὰ τόσα ἄλλα, ποὺ οἱ ἀρχαῖοι Ἕλληνες Ἀληρονόμησαν στὴν ἀνθρωπότητα, μένουμε ὅμως κατὰ κανόνα στὰ ἐπιφαινόμενα. «Τάδε ἔφη» ὁ ἄλφα ἢ δῆτα σοφός, «τόδε ἐγένετο» ἀπὸ τὸ δεῖνα δημιουργό. Ποιά ὅμως ἦταν ἡ θεμελιακὴ ἀφετηρία γιὰ ὅλα αὐτά; Ἡ «εἰδοποιὸς» δια- φορὰ τοῦ ἑλληνικοῦ ἀπὸ τοὺς ἄλλους λαοὺς τῆς ἐποχῆς του, ποὺ τοῦ ἐπέ- τρεψε νὰ ἐξακοντισθῇ σὲ τέτοια δημιουργικὰ ὕψη; Ποιά δεσμά, συνυφα- σμένα μὲ τὴν παρουσία τοῦ ἀνθρώπου ἐπὶ γῆς, μὲ τὸ «ἀνθρώπινο δρᾶμα», κατόρθωσε νὰ σπάση; Ὃ συμδολισμὸς τοῦ Προμηθέα δίνει ἐν σπέρματι τὴν ἀπάντηση. Αὐτὴ ἡ πρώιμη μάχη (μὲ τὸ θεῖον, τὸ δεδομένο καὶ μὴ ἀμφι- σδητήσιμο), ἡ ὁποία κερδίζεται μόνο μέσα ἀπὸ ἕνα δαθὺ πόνο, ποὺ κα- τατρώγει κυριολεχτικὰ τὰ σωθικὰ (τίποτε δὲν χαρίζεται, οὔτε ὑπάρχει καμμία, ὑπερθατικὴ δύναμη ποὺ ἀγαπᾶ καὶ φροντίζει τὸν ἄνθρωπο, ὅ,τι εἰναι νὰ γίνη θὰ γίνη μὲ ἀγῶνα στὸν κόσμο αὐτὸ ἀπὸ ἐμᾶς, ὄχι ἄλλους), γιὰ νὰ ὠφεληθῆ τελικὰ ὁ ἄνθρωπος (φῶς), προϊδεάζει γι᾿ αὐτὸ ποὺ θὰ ἀκολουθήσῃ. Τὸ ἑλληνικὸ πνεῦμα ἀπογειώθηκε, διότι ἀμφισθήτησε τὰ πάντα. Δὲν θε- ώρησε τίποτε δεδομένο. Μὲ ἕνα καταιγισμὸ ἐρωτημάτων πρὸς κάθε κα- τεύθυνση (τί; πῶς; ποιός; γιατί;) ἐξώθησε τὴν ἀνθρώπινη σκέψη καὶ ἀνα- ζήτηση στὰ ὅριά της. Καὶ κατώρθωσε νὰ διεισδύση παντοῦ, γιὰ νὰ διεκ- δικήση τὸ μερίδιο τοῦ ἀνθρώπου μέσα στὸν «κόσμον τόνδε, τὸν αὐτὸν ἀπάντων» τοῦ Ἡράκλειτου. Δὲν ἀρκεῖται στὴ συνέχιση τῆς ζωῆς, ὅπως χληρονομήῆ θη χε. Δὲν διερωτᾶται ἁπλῶς, ἂν αὐτὴ ἢ ἡ ἄλλη κοινωνική συ- μπεριφορὰ εἰναι καλὴ ἢ κακὴ σύμφωνα μὲ τὶς παραδόσεις καὶ τὸν ἄγρα- φο νόμο, ἢ γιὰ ποιό πρᾶγμα ἀξίζει νὰ ζῆ κανεὶς ἢ νὰ πεθαίνη. ᾿Αλλὰ καὶ πῶς μποροῦν νὰ δικαιολογηθοῦν ὅλα αὐτά. Κι ἀκόμη δαθύτερα, τί ση- μαίνει καλὸ ἢ κακό, τί εἶναι ἀξία καὶ τί ἀπαξία. Δὲν διερωτᾶται ἁπλῶς, ποιός ἄρχει. ᾿Αλλὰ καὶ πῶς μπορεῖ νὰ δικαιολογηθῆ, ποιός ἄρχει. Καὶ ἐν τέλει, γιατὶ πρέπει κάποιος νὰ ἄρχη. Καὶ τί σημαίνει νὰ δικαιολογηθοῦν ὅλα αὐτά; Τί ση μαίνει δίκαιο καὶ δικαιοσύνη; Ἓ ἀναζή τηση προχωρεῖ, γιὰ νὰ καταλήξη ἀπὸ ἄλλο δρόμο στὰ ἴδια πάντοτε ἀρχικὰ Φιλοσοφικὰ ἐ ἔρω- τή ματα. Τί καὶ πῶς εἶναι ὁ κόσμος; Τί ση μαίνει εἶναι; Ποιά ἡ διαφορά του ἀπὸ τὸ φαίνεσθαι; Τί εἶναι ἀλήθεια καὶ τί ἁπλῶς γνώμη; Μ᾿ αὐτὴ τὴ διαρ- χκῆ καὶ δασανιστική διερεύνη ση τῶν πάντων, μ᾽ αὐτὴ τὴ συνεχῆ πορεία πρὸς ὅλο καὶ λεπτότερες ὁ ἀποχρώσεις σκέψης καὶ ἐννοιῶν, ἦταν Φυσικὸ καὶ ἡ ἑλληνικὴ γλῶσσα νὰ διαμορφωθῆ ἀνάλογα. ΄Ο λόγος ὡς μέσον ἐπικοι-