ΣΕΠ 2026ΕΚΔΟΣΗ ΒΗΤΑ
μιά ἀπόπειρα ἀναζητήσιμης κειμενικῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ περιοδικοῦ ΔΑΥΛΟΣ
297 ΤΕΥΧΗ · 23.063 ΣΕΛΙΔΕΣ · 9.618.609 ΛΕΞΕΙΣ · 6.129 ΑΡΘΡΑ · 1.187 ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
168ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 1995
Ἄρθρα πού ξεκινοῦν σέ αὐτό τό φύλλο
- Τα Ελληνικά Μαθηματικά: 2) Έλεάτες — ΠΑΝΑΓΟΣ, ΣΑΡΑΝΤΟΣ
Κείμενο φύλλου
ο. ΣΑΡΑΝΤΟΣ ΠΑΝ
Τὰ Ἑλληνικὰ Μαθηματικά: 2) Οἱ Ἐλεάτες
Η ΚΟΣΜΟΙΣΤΟΡΙΚΗΚΑΤΑΚΤΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΔΕΙΞΕΩΣ
Παρμενίδης: “Ὁ Παρμενίδης τοῦ Πύρητος γεννήθηκε στὴν Ελέα (6ος-5ος π.Χ. αἰὼν) ἀπὸ
εὐγενεῖς γονεῖς, διετέλεσε δὲ μαθητὴς τοῦ ̓Αναξιμάνδρου καὶ τοῦ Ξενοφάνους, τὸν ὁποῖο καὶ
διαδέχθη χε στὴ διεύθυνση τῆς σχολῆς. Παρὰ τὸ γεγονὸς ὅτι πολλοὶ ἀσχολή θηκαν μὲ τὸ 6ίο καὶ
τὸ ἔργο τοῦ φιλοσόφου, ἐν τούτοις εἶναι λιγοστὲς οἱ πληροφορίες ποὺ ἔφθασαν σὲ μᾶς, κι αὐτὲς
ὅμως δὲν εἶναι ἀξιόπιστες, διότι ἡ ὀργάνωση τῶν Πυθαγορείων τὶς παραχάραξε καὶ τὶς ἀλλοίωσε.
Ο Πλάτων μᾶς πλη θοφορεῖ, ὅτι ἢ προσωπικότητα τοῦ Παρμενίδου καὶ τὸ δάθος τῶν συλλογισμῶν
του προχαλοῦσαν αἰδὼ καὶ δέος στοὺς συνομιλητές του, τὸν χαρακτη ρίξει δὲ «δεινὸν
τ ̓ αἰδοῖόν τε» [φοθερὸν καὶ ἀξιοσέδαστον] («Θεαίτητος» 183 ρ)' θάζει μάλιστα τὸν Σωκράτη
νὰ λέγη: «φοδοῦμαι οὖν μὴ οὔτε τὰ λεγόμενα συνιῶμεν, τίτε διανοούμενος εἰπε πολὺ πλέον λειπώμεθα..
.» [φοθοῦμαι λοιπόν, μήπως οὔτε τὰ λόγια του καταλαθαίνουμε, καὶ πολὺ ἀπέχουμε
ἀπ ̓ τὸ νὰ ἐννοήσουμε τί εἶχε στὸ νοῦ του...]. Ὁ Σιμπλίκιος, συμφωνώντας μὲ τὸν Πλάτωνα, μᾶς
πλη ροφορεῖ, ὅτι τόσο ὁ Παρμενίδης ὅ ὅσο καὶ ὁ Μέλισσος τιτλοφόρη σαν τὰ ἔργα τους «Περὶ φύσεως»,
ὅπου «οὐ μέντοι περὶ τῶν ὑπὲρ φύσιν μόνον, ἀλλὰ καὶ περὶ. τῶν φυσικῶν ἐν αὐτοῖς τοῖς
συγγράμμασι διελέγοντο». Μὲ τὸ σκεπτικὸ ὅτι ὁ Παρμενίδης μὲ τὸν ὅρο «φύσις» ἐννοοῦσε τὸ
ὃν χι ὅτι ἀπορρίπτει κατηγορηματικὰ ὅ,τι εἶναι «μὴ ὄν», ἄρα «μὴ φύσις» ἢ «ὑπερ- φύσις» ἢ «μεταφύσις»,
γίνεται ἀντιληπτὸ ὅτι ἡ πληροφορία τοῦ Σιμπλικίου ἐλέγχεται ὡς παραπλανητικὴ
ἢ ἀνακριθῆς ἔστω.
Τὸ μόνο δέδαιο εἶναι, ὅτι ὁ Παρμενίδης ἔγραψε ἕνα ἔργο ὑπὸ μορφὴν ὁμηρικοῦ ἔπους σὲ δαχτυλικὸ
ἑξάμετρο, ἀντλώντας τὸ ὑλικό του ὄχι ἀπ ̓ τοὺς δασκάλους του (Ξενοφάνη, ̓Αναξίμανδρο)
ἀλλ ̓ ἀπ’ τὸν "Όμηρο καὶ κατ’ ἐξοχὴν ἀπ’ τὴν προκαταχλυσμιαία «Θεογονία», ποὺ ἐξέδωσε
ἁπλῶς ὁ Ἡσίοδος. Τὸξ ἔργο αὐτό, ποὺ ἀναφέρεται στὸ πρόδλη μα τοῦ ὄντος, ἀπασχολεῖ δυόμισυ
χιλιετίες τὴν πολιτισμένη ἀνθρωπότητα. ιο Παρμενίδης ἆὡστόσο σχετίζεται ἄμεσα μὲ τὰ Μαθη
ματικὰ καὶ τὶς ἐπιστῆμες γενικώτερα, πρᾶγμα ποὺ ἐλάχιστοι ἔχουν προσέξει ἐξαιτίας τοῦ
ἀποπροσανατολισμοῦ τῶν ν ἐρευνητῶν ἀπ ̓ τὶς «αὐθεντίες» τῆς Πυθαγορικῆς ὁ ὀργάνωσης. Ἕνας
ἐξ αὐτῶν τῶν ἐλαχίστων εἶναι καὶ ὁ Οὔγγρος πανεπιστημιακὸς καθηγητὴς Ατραά 5ΖΔ0ο, στὸν
ὁποῖο πολλὰ ὀφείλουμε.
Μέχρι πρό τινος ὡς δημιουργοὶ τῶν Μαθηματικῶν ἐπροδάλλοντο οἱ Αἰγύπτιοι - Βαθυλώνιοι.
Τὸ παραμύθι “ εχ οτΙεΠΙε ΙΗΧ» κυριαρχοῦσε. Τὰ μέλη τῆς συγχρόνου ὀργάνωσης προπαγάνδιζαν
ὅ ὅτι «ἡ δαδυλωνιακή παράδοσις ἐ ἐπρομήθευσε τὸ ὑλικόν, μὲ τὸ ὁποῖον οἱ Ἕλληνες, καὶ ἰδίως
οἱ Πυθαγόρειοι, ᾠκοδόμησαν τὰ μαθηματικά των... (Αρα) Οἵ" “Ἕλληνες δὲν ἵστανται εἰς τὴν πρώτην
ἀρχὴν τῆς Επιστήμης, ἀλλὰ κάπου ἐν τῷ μέσῳ.. .» (Ο. Νευρεραιεγ).
ΧἈρειάστηνε νὰ γίνη σαφῆς προσδιορισμὸς τῶν ἐννοιῶν Ἐπιστήμη καὶ Μαθη ματικά. Συμφωνή
θηχε, ὅτι λέγοντας ̓ Επιστή μη καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου Μαθη ματικὴ Ἐπιστή μη, ἐννοοῦμε
τὰ καθαρὰ Μαθη ματικά, ποὺ στη ἴζονται σὲ καθολικοῦ κύρους ἀρχές, σὲ ἀξιώματα καὶ ὑποθέσεις,
οἱ ὁποῖες ἀποδεικνύονται ὀρθὲς εἴτε διὰ τῆς ἀμέσου ἀποδείξεως εἴτε διὰ τῆς ἐμμέσου
τοιαύτης, τῆς λεγόμενης «εἰς ἄτοπον ἀπαγωγῆς».
̓Απεδείχθη, ὅτι τὰ «Αἰγυπτιο-Βαδυλωνιακὰ» μαθή ματικὰ δὲν εἶχαν σχέση μὲ τὶς ἐν λόγῳ
ἔννοιες. Οἱ ̓Ανατολικοὶ λαοὶ δὲν γνώριζαν παρὰ μερικὲς πρακτικὲς λύσεις μερικῶν πρακτικῶν
προθλημάτων τῆς καθημερινῆς ἀνάγκης, πράγματα ἀνάξια λόγου καὶ θεθαίως μὴ ἀρχετὰ νὰ
διεκδική σουν τὴν ἰδιότητα τῆς ἔπιστη μονικότητος. Τέτοια «μαθη! ματικὰ» γνωρίζουν καὶ οἱ γεὠρΥγοι,
καὶ οἱ κτη γοτρόφοι, πολλῷ μᾶλλον οἱ κατασκευαστὲς οἰκιῶν τῆς ὑπαίθρου, οἱ ὁποῖοι πιθανὸν
ποτὲ νὰ μὴν Φφοίτησαν σὲ σχολεῖο. ̓Αντίθετα ἀπεδείχθη, ὅτι οἱ Ἕλληνες φιλόσοφοι καὶ
μόνον αὐτοὶ χρησιμοποιοῦσαν ἀνέκαθεν καὶ τὴν ἀξιωματικὴ μέθοδο, καὶ την ἀπόδειξη. Μετὰ
ἀπ’ αὐτὸ οἱ μαθηματικοὶ ἀπεφάνθησαν, ὅτι «ἡ ἄφθιτος δόξα νὰ καταστήσουν τὴν ἐπιστημονικὴν
ἔρευναν και ἰδιαιτέρως τὴν μαθηματικὴν κύριον σκοπὸν τῆς διανοήσεως, καὶ ν ̓ ἀποδείξουν ὅτι