ΔΑΥΛΟΣ/71, Μάρτιος 1996 10295 Ἢ ἔννοια τῆς πιθανότητας στὴ φιλοσοφία τοῦ Ἡρακλείτου ᾿᾽Αγαπητὲ κ. Λάμπρου, Μὲ ἀφορμὴ τὸ ἐξαίρετο ἄρθρο τοῦ συνεργά- τη σας κ. Σαράντου Πανὸς μὲτίτλο «Τὰ 'Ελλη- νικὰ (ἢ μὴ Πυθαγόρεια) Μαθηματικά», ποὺ δημοσιεύθηκε στὸ τεῦχος 167, θὰ ἤθελα νὰ ἔπι- σηµάνω καὶ νὰ παρατηρήσω τὰ ἀκόλουθα. Στὴν σελίδα 9992 καὶ συγκεκριµένα στὸ τέ- λος τῆς ἀναφορᾶς στὸν Ἡράκλειτο ἄναφέρο- νται ἐπὶ λέξει τὰ ἑξῆς: «Κλείνοντας τὴν ἀνα- φορὰν αὐτὴ στὸν ᾿Εφέσιο θὰ παραθέσουµε ἕνα ἀκόμη ἀπόσπασμα, ποὺ μαρτυρεῖ τὶς ἄνθρω- πιστικὲς καὶ σαφῶς προοδευτικὲς ἀντιλήψεις τοῦ “μισανθρώπου” φιλοσόφου, ὅπως τουλά- χιστον τὸν ἐμφανίξουν οἱ λόγον ἔχοντες: “Αἰὼν παῖς ἐστι παίζων πεσσεύων παιδὸς ἡ ὄασιλη- ίη”. [0 μέγας ἐνιαυτὸς (ὁ χρόνος) εἶναι ἕνα αἰώνιο παιδί, ποὺ παίζει πεσσούς. Στὰ παιδιὰ ἀνήκει τὸ μέλλον...) (Απ. Β 52)». Κατὰ τὴν γνώμη μου, καὶ ὄχι μόνο, τὸ προαναφερθὲν ἀπόσπασμα μαρτυρεῖ σημαντικώτερα πράγμα- τα ἀπὸ τὶς «ἀνθρωπιστικὲς καὶ σαφῶς προο- δευτικὲς ἀντιλήψεις» τοῦ Ἡράκλειτου. Συγκε- κριμένα στὸ παραπάνω ἀπόσπασμα γίνεται γιὰ πρώτη φορὰ στὴν Ἱστορία σαφὴς ἀναφορὰ στὴν ἔννοια τῆς πιθανότητας, ὅπως αὐτὴ ὁρί- ἵεται στὰ σύγχρονα Μαθηματικά. Παρακαλῶ δὲ τοὺς ἀναγνῶστες τοῦ «Δαυλοῦ», οἱ ὁποῖοι ἔχουν στοιχεῖα περὶ τοῦ ἀντιθέτου, νὰ τὰ κα- ταθέσουν. Τὸ «Αἰὼν παῖς ἐστι παίζων πεσσεύων» ἄπο- δίδεται σωστά, δηλαδή: «Ὁ χρόνος εἶναι ἕνα παιδὶ ποὺ παίζει ζάρια». Ἡ χρησιμοποίηση τοῦ παιδιοῦ στὸ ἀπόσπασμα ἔχει νὰ κάνει κατὰ τὸν Ἡράκλειτο μὲ τὴν ἐξασφάλιση τοῦ ἀμερό- ληπτοῦυ τῆς τυχαιότητας. Ἕνας ἐνήλικας θὰ μποροῦσε νὰ «στήσει» τὸ παιχνίδι. Τὸ δὲ «παιδὸς ἡ δασιληίη» θὰ ἔπρεπε νὰ ἀποδοθεῖ ἁπλᾶ: «Ἑνὸς παιδιοῦ ἡ θασιλεία» (εἶναι ὁ χρό- νος) καὶ ὄχι «στὰ παιδιὰ ἀνήκει τὸ μέλλον». Τὰ ζάρια ἐκφράζουν κατὰ τὸν Ἡράκλειτο τὴν Κο- σμικὴ Νομοτέλεια μὲ τὶς πεπερασμένες ὅμως δυνατότητες ἐπιλογῶν. Ὑπάρχει δηλαδὴ ἡ δυ- νατότητα νὰ «φέρει» τὸ ζάρι ἀπὸ ἕνα ἕως ἕξι, ἀποκλείεται νὰ «φέρει» ὀκτώ. Μέσα στὶς πεπε- ρασμένες ἀπὸ τοὺς φυσικοὺς νόμους δυνατό- τητες ἐπιλογῶν ὁ χρόνος σὰν ἕνα ἀθῶο καὶ ἀπόλυτα ἀμερόληπτο παιδὶ δημιουργεῖ τὸ μέλ- λον. Δὲν λειτουργεῖ τίποτα ἐξ ἀποκαλύψεως, οὔτε φυσικὰ ὑπάρχει «πεπρωμένον». Μὲ τιμὴ Χρῆστος Πολατίδης Μαθηματικὸς Σέρρες Ὃ ρωμιοσυνισμὸς κυρίαρχος τῶν τηλεοπτικῶν προγραμμάτων ᾿Αγαπητὲ κ. Λάμπρου, Στὶς 10/1/96, ὥρα 9-10 μμ. παρουσιάσθηκε μιὰ «πολιτιστικὴ» ἐκπομπὴ στὴν ΕΤ-3 μὲ τὸν κ. Κώστα Ζουράρι καὶ τὴν κ. Ε.᾿Αρθελὲρ ὡς ἐπισκέπτες. Τὶς τρεῖς (μαζὶ μὲ τὸν παρουσια- στὴ) ἀνθρώπινες φιγοῦρες, ποὺ ἦταν καθι- σµένες σὲ ἄθολα καθίσματα, συνόδευαν τρεῖς ἄλλες ἄψυχες, τρία σὲ στὺλ. μαννεχὲν κατα- σκευάσματα ἐνδεδυμένα μὲ χρυσοῦς ἢ ἀση- µένιους μανδύες, ἴσως γιὰ νὰ δώσουν κάποια λάμψη στὸ ἄτονο σύνολο. Οἱ τρεῖς τους εἶπαν πολλά, ἡ δὲ γενικὴ ἱστορικὴ εἰκόνα, τουλάχι- στον ὅπως τὴν κατάλαθα ἐγώ, ποὺ δόθηκε ἀπὸ τὰ χείλη μιᾶς διεθνοῦς προσωπικότητας εἰδικῆς στὴν Ἱστορία, ὅπως ἡ κ. ᾿Αρθελέρ, ήταν: 1) Ὅ αὐτοκρατορικὸς Βυξαντινισμὸς ἦταν κάτι τὸ θεσπέσιο, ποὺ ἀγάπη σε καὶ ὑπο- στήριξε τὸν Χριστιανισμὸ καὶ τὸν Ἑλληνισμό. (Καλὲ κυρία, τὰ ἑλληνικὰ ἀγάλματα ποὺ 6ρέ- θηκαν στὰ πιὸ φημισμένα μουσεῖα τοῦ κό- σµου, «ἀγαπήθηκαν» καὶ «ὑποστηρίχθηκαν» ἔτσι, μὲ τὸν ἀκρωτηριασμὸ τῶν κεφαλιῶν, χε- ριῶν, γεννητικῶν ὀργάνων; ᾿Αλήθεια δὲν δι- δαχθήκατε ποτέ, ποιός πέλεκυς τὰ ἐπελέκησε; Κι ἐσεῖς πιστεύετε, ὅτι οἱ κακοποιήσεις αὐτὲς γίνανε «ἀπὸ τοὺς σεισμούς»; Καὶ τὸ κάψιμο τῶν θιθλιοθηκῶν, τὸ κλείσιμο τῶν φιλοσο- φικῶν σχολῶν, οἱ σφαγές, ἡ ἀπαγόρευση τοῦ ἐθνικοῦ ὀνόματος «Ἕλλην» -- δὲν σᾶς λένε τί- ποτε;). 2) Ἢ Ρωμιοσύνη ήταν ἡ σωτηρία τῶν Ἑλλήνων. 3) Ὅτι «θὰ πρέπει νὰ εἴμαστε ὑπε- ρήφανοι ποὺ λεγόμαστε Ρωμιοί». Αὐτὸ τὸ τε- λευταῖο τὸ ἔλεγε δὲ μὲ τέτοια ἔμφασι ἡ κ. πρύ- τανις- ἱστορικός, ὥστε σχη µάτισα τὴν ἐντύ- πωσι ὅτι τῆς κακοφάνηκε, ποὺ κάποτε (ἐπὶ τέ- λους ὕστερα ἀπὸ πολλοὺς αἰῶνες, τὸ ὀλιγώ- τερον δεκαεπτὰ) οἱ Ἕλληνες ἀπέκτησαν τὴν (ἐδαφικὴ-κρατικὴ ἔστω) ἐλευθερία τους καὶ δὲν εἶναι πιὰ ραγιᾶδες-Ρωμιοί. ”Αρχισα νὰ προθλη ματίξομαι, μήπως πράγματι ὁ «Δαυλός» καὶ οἱ πέριξ αὐτοῦ ἔχουν παρεξη- γήσει τὸ «Βυζάντιο»! Ἢ μήπως πάλι; τὸ Βυ-