ΜΑΝΩΛΗΣ ΜΑΡΚΑΚΗΣ Ἢ ἑλληνικότητα καὶ ὁ γερμανικὸς κλασσικισμὸς Ἢ ἑλληνικότητα σὰν μιὰ θέση ἀπέναντι στὴ ζωὴ δὲν ἔζησε μόνο στὸν τόπο ποὺ τὴν γέννησε, ἀλλὰ φώλιασε καὶ στὶς καρδιὲς ἄλλων λαῶν. Αὐτὸς εἶναι ἴσως καὶ ὁ πιὸ αὐθεντικὸς χαρακτήρας της. Στὸ κείμενο τοῦτο ἐξετάζω ὁρισμένες πλευρὲς τῆς ἑλληνικότητας, ὅπως τὴν βίωσαν οἱ σημαντικότεροι φορεῖς τοῦ γερμανικοῦ κλασσικισμοῦ, χωρὶς βέβαια νὰ ἐξαντλῶ τὸ θέμα μου. Ἢ γερμανικὴ φιλοσοφία στὸ σύνολό της προὐποθέτει τὴν ἑλληνικὴ Φιλοσοφία καὶ κυρίως τὸν Πλάτωνα. Δὲν σημειώθηκαν βήματα οὐσιαστικὰ πέρα ἀπὸ αὐτὸν καὶ ἀνεξάρτητα ἀπὸ αὐτόν. Τὸ ἴδιο ἰσχύει καὶ γιὰ τοὺς Προσωκρατικούς, ποὺ κέρδισαν τὸν ἀπέραντο θαυμασμὸ στὴν γερμανικὴ φιλοσοφικὴ παράδοση. Κι αὐτὸ δὲν εἶναι λίγο. Ἣ Γερμανία ἔδωσε τοὺς πιὸ ση μαντικοὺς φιλοσόφους μετὰ τοὺς Ἕλληνες. «Ὁ Ἕλληνας» --ἔγραφε ὁ Φρειδερίκος Νίτσε-- «δὲν εἶναι οὔτε αἰσιόδοἔος, οὔτε ἀπαισιόδοξος, εἶναι στὴν βαθύτατη οὐσία του ἀνδρικός. Βλέπει τὰ τρομερὰ πράγματα ὅπως εἶναι, χωρὶς νὰ τὰ κρύβει ἀπὸ τὸν ἑαυτό του. Ἔχει μέσα του κάτι ἀπὸ τὸ ἔργο τῆς τέχνης. Οἱ ἀληθινοὶ Ἕλληνες φιλόσοφοι εἶναι οἱ Προσωκρατικο(. Εἶναι ὅλοι τους πρόσωπα διακεκριμένα ποὺ ζοῦν μακρυὰ ἀπὸ τὸν λαὸ καὶ τὶς κοινὲς συνήθειες, ὥριμοι, σοβαροί, μὲ βλέμμα ράθυμο καὶ καθόλου ξένοι πρὸς τὰ πράγματα τῆς πολιτικῆς ἢ τῆς διπλωματίας. Ανακαλύπτουν πρὶν ἀπὸ τοὺς σοφοὺς τὶς μεγάλες ἔννοιες καὶ μεταπίπτουν οἱ ἴδιοι σὲ συστήματα. Τίποτε δὲν δίδει πλήρέστερα τὴν ἰδέα τοῦ ἑλληνικοῦ πνεύματος ἀπὸ αὐτὸν τὸν ἀνεπιτήδευτο τρόπο τοῦ νὰ συνθέτουν μὲ πληρότητα ὅλες τὶς μεγάλες δυνατότητες τοῦ φιλοσοφικοῦ ἰδεώδους. Γινόμαστε ἀπὸ μέρα σὲ μέρα περισσότερο Ἕλληνες, πρῶτα πρῶτα φυσικὰ στὶς ἀντιλήψεις μας καὶ στὶς κλίσεις μας, σὰν νὰ μὴν εἴμαστε παρὰ ἑλληνίζοντα φαντάσματα, μὰ ἂς ἑλπίσουμε ὅτι μιὰ μέρα θὰ γίνουμε καὶ κατὰ φύσιν Ἕλληνες» “Ο ὑπεράνθρωώωπος τοῦ Φρειδερίκου Νίτσε δὲν εἶναι βέβαια Ἕλληνας. ̓Αποτελεῖ τὴν ἀντιορθολογικὴ κραυγὴ τῆς θέλησης γιὰ δύναμη στὴν πιὸ ὑπεροπτικὴ ἔξαρσήτης, ποὺ δραπετεύει ἀπό τὰ ὅρια τῆς ἑλληνικότητας καὶ ὑψώνεται στὸ χάος σὰν πρόκληση στὰ ἰδεολογικὰ σχήματα ποὺ τὸν προμήνυσαν ἤ στὸν αἰώνα ποὺ τὸν γέννησε. Οὔτε ἡ αὐθαίρετη συμπύκνωση τοῦ θαυμαστοῦ νιτσεϊκοῦ ἔργου στὸν ὅρο «νιτσεϊσμός» εἶναι κὰν ἑλληνική, ἀφοῦ μεταβάλλεται σὲ θεωρητικὸ δόγμα ἤ ἔστω καὶ σὲ δόγμα ζωῆς ἀναχαιτίζοντας τὴν πρὠτεϊκὴ προσπέλαση πρὸς τὶς πύλες τῆς ἀλήθειας ἀλλὰ καὶ τῆς ἴδιας τῆς ἐλευθερίας. Ἢ ἀλήθεια εἶναι ἐλεύθερη, ὅταν ἡ ἐλευθερία εἶναι ἀληθινή. Δὲν φταίει βέβαια ὁ Νίτσε γιὰ τὴν σχηματοποίηση τῆς σκέψης του. Φταίει ἴσως ὁ αἰώνας μας, ποὺ διαχωρίζει καὶ περιχαρακώνει αὐτὸ ποὺ ἡ ἑλληνικὴ ἀντίληψη δὲν μποροῦσε νὰ δεῖ σὰν κάτι τὸ χωριστὸ καὶ τὸ διακεκριμένο ἀλλὰ μόνο σὰν ὅψεις στὴν ἔκπαγλη φορὰ τοῦ πνεύματος ποὺ δὲν ἔχει τέλος, ποὺ δὲν προβλέπει καμμιὰ ἀπόληξη, ἀλλά, ἐλεύθερη ἀπὸ κάθε ἐγκόσμια καταξίωση, μάχεται νὰ φτάσει στὰ μεγαλειώδη προπύλαια τοῦ ὄντος καὶ τοῦ συνειδότος.