ΜΑΝΩΛΗΣ ΜΑΡΚΑΚΗΣ Ἢ ἑλληνικότητα καὶ ὁ γερμανικὸς κλασσικισμὸς Ἢ ἑλληνικότητα σὰν μιὰ θέση ἀπέναντι στὴ ζωὴ δὲν ἔζησε µόνο στὸν τό- πο ποὺ τὴν γέννησε, ἀλλὰ φώλιασε καὶ στὶς καρδιὲς ἄλλων λαῶν. Αὐτὸς εἶναι ἴσως καὶ ὁ πιὸ αὐθεντικὸς χαρακτήρας της. Στὸ κείµενο τοῦτο ἐξετάζω ὁρι- σµένες πλευρὲς τῆς ἑλληνικότητας, ὅπως τὴν βίωσαν οἱ σημαντικότεροι φο- ρεῖς τοῦ γερμανικοῦ κλασσικισμοῦ, χωρὶς βέβαια νὰ ἐξαντλῶ τὸ θέµα µου. Ἢ γερμανικὴ φιλοσοφία στὸ σύνολό της προὐποθέτει τὴν ἑλληνικὴ Φιλοσο- φία καὶ κυρίως τὸν Πλάτωνα. Δὲν σημειώθηκαν βήματα οὐσιαστικὰ πέρα ἀ- πὸ αὐτὸν καὶ ἀνεξάρτητα ἀπὸ αὐτόν. Τὸ ἴδιο ἰσχύει καὶ γιὰ τοὺς Προσωκρα- τικούς, ποὺ κέρδισαν τὸν ἀπέραντο θαυμασμὸ στὴν γερμανικὴ φιλοσοφικὴ παράδοση. Κι αὐτὸ δὲν εἶναι λίγο. Ἣ Γερμανία ἔδωσε τοὺς πιὸ ση μαντικοὺς φιλοσόφους μετὰ τοὺς Ἕλληνες. «Ὁ Ἕλληνας» --ἔγραφε ὁ Φρειδερίκος Νίτσε-- «δὲν εἶναι οὔτε αἰσιόδο- ἔος, οὔτε ἀπαισιόδοξος, εἶναι στὴν βαθύτατη οὐσία του ἀνδρικός. Βλέπει τὰ τρομερὰ πράγματα ὅπως εἶναι, χωρὶς νὰ τὰ κρύβει ἀπὸ τὸν ἑαυτό του. Ἔχει µέ- σα του κάτι ἀπὸ τὸ ἔργο τῆς τέχνης. Οἱ ἀληθινοὶ Ἕλληνες φιλόσοφοι εἶναι οἱ Προσωκρατικο(. Εἶναι ὅλοι τους πρόσωπα διακεκριμένα ποὺ ζοῦν μακρυὰ ἀπὸ τὸν λαὸ καὶ τὶς κοινὲς συνήθειες, ὥριμοι, σοβαροί, μὲ βλέμμα ράθυμο καὶ κα- θόλου ξένοι πρὸς τὰ πράγματα τῆς πολιτικῆς ἢ τῆς διπλωματίας. Ανακαλύ- πτουν πρὶν ἀπὸ τοὺς σοφοὺς τὶς µεγάλες ἔννοιες καὶ µεταπίπτουν οἱ ἴδιοι σὲ συ- στήµατα. Τίποτε δὲν δίδει πλήρέστερα τὴν ἰδέα τοῦ ἑλληνικοῦ πνεύματος ἀπὸ αὐτὸν τὸν ἀνεπιτήδευτο τρόπο τοῦ νὰ συνθέτουν μὲ πληρότητα ὅλες τὶς µεγά- λες δυνατότητες τοῦ φιλοσοφικοῦ ἰδεώδους. Γινόμαστε ἀπὸ μέρα σὲ μέρα πε- ρισσότερο Ἕλληνες, πρῶτα πρῶτα φυσικὰ στὶς ἀντιλήψεις µας καὶ στὶς κλί- σεις µας, σὰν νὰ μὴν εἴμαστε παρὰ ἑλληνίζοντα φαντάσματα, μὰ ἂς ἑλπίσουμε ὅτι μιὰ μέρα θὰ γίνουμε καὶ κατὰ φύσιν Ἕλληνες» “Ο ὑπεράνθρωώωπος τοῦ Φρειδερίκου Νίτσε δὲν εἶναι βέβαια Ἕλληνας. ᾿Α- ποτελεῖ τὴν ἀντιορθολογικὴ κραυγὴ τῆς θέλησης γιὰ δύναμη στὴν πιὸ ὑπερο- πτικὴ ἔξαρσήτης, ποὺ δραπετεύει ἀπό τὰ ὅρια τῆς ἑλληνικότητας καὶ ὑψώνε- ται στὸ χάος σὰν πρόκληση στὰ ἰδεολογικὰ σχήματα ποὺ τὸν προμήνυσαν ἤ στὸν αἰώνα ποὺ τὸν γέννησε. Οὔτε ἡ αὐθαίρετη συμπύκνωση τοῦ θαυμαστοῦ νιτσεϊκοῦ ἔργου στὸν ὅρο «νιτσεϊσμός» εἶναι κὰν ἑλληνική, ἀφοῦ µεταβάλλε- ται σὲ θεωρητικὸ δόγμα ἤ ἔστω καὶ σὲ δόγμα ζωῆς ἀναχαιτίζοντας τὴν πρὠ- τεϊκὴ προσπέλαση πρὸς τὶς πύλες τῆς ἀλήθειας ἀλλὰ καὶ τῆς ἴδιας τῆς ἐλευ- θερίας. Ἢ ἀλήθεια εἶναι ἐλεύθερη, ὅταν ἡ ἐλευθερία εἶναι ἀληθινή. Δὲν φταίει βέ- βαια ὁ Νίτσε γιὰ τὴν σχηματοποίηση τῆς σκέψης του. Φταίει ἴσως ὁ αἰώνας μας, ποὺ διαχωρίζει καὶ περιχαρακώνει αὐτὸ ποὺ ἡ ἑλληνικὴ ἀντίληψη δὲν μποροῦσε νὰ δεῖ σὰν κάτι τὸ χωριστὸ καὶ τὸ διακεκριμένο ἀλλὰ μόνο σὰν ὅ- ψεις στὴν ἔκπαγλη φορὰ τοῦ πνεύματος ποὺ δὲν ἔχει τέλος, ποὺ δὲν προβλέ- πει καμμιὰ ἀπόληξη, ἀλλά, ἐλεύθερη ἀπὸ κάθε ἐγκόσμια καταξίωση, μάχε- ται νὰ φτάσει στὰ μεγαλειώδη προπύλαια τοῦ ὄντος καὶ τοῦ συνειδότος.