ΣΑΡΑΝΤΟΣ ΠΑΝ Τὸ ὀντολογινκῶς αὐτοδύναμο καὶ ἀγέννητο τοῦ Σύμπαντος ΜΕΛΙΣΣΟΣ:ΟΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣΚΑΤΑΛΥΤΗΣΤΟΥ ΕΞΟΥΣΙΑΣΜΟΥ α. Βιογραφικἁ στοιχεῖα τοῦ Μελίσσου 1. «Μ έλισσος᾽ Ιθαγένους Σάμιος... Φη σὶ δ’ ᾿Απολλόδωρος ἢ ἠκμακέναι αὐτὸν κατὰ τὴν τε- τάρτην χαὶ ὀγδοηκοστὴν ᾿Ολυμπιάδα (444-441 π.Χ.). Οὗτος ἤ ἤκουσε Παρμενίδου: ἀλλὰ καὶ εἰς λόγους ἦλθεν Ηρακλείτῳ... Γέγονε δὲ καὶ πολιτικὸς ἀνὴρ καὶ ἀποδοχῆς παρὰ τοῖς πο- λίταις ἠξιωμένος. “Ὅθεν ναύαργος αἱρεθεὶς ἔτι καὶ μᾶλλον ἐθαυμάσθη διὰ τὴν οἰκείαν ἀρετὴν» (κατετρόπωσε τὸν ἀθηναϊκὸ στόλο τὸ 441 π.Χ.). (Διογένης Λαέρτιος ΙΧ 24). 2. «Πλεύσαντος γὰρ αὐτοῦ (ἐννοεῖ: τοῦ Περιχλέους), Μέλισσος ὁ ᾿Ιθαγένους, ἀνὴρ φι- λόσοφος, στρατηγῶν τότε τῆς Σάμου, καταφρονήσας τῆς ὀλιγότητος τῶν νεῶν ἢ τῆς ἀπει- ρίας τῶν στρατηγῶν, ἔπεισε τοὺς πολίτας ἐπιθέσθαι τοῖς ᾿Αθηναίοις: καὶ γενομένης μάχης, νικήσαντες οἱ Σάμιοι καὶ πολλοὺς μὲν αὐτῶν ἄνδρας ἑλόντες, πολλὰς δὲ ναῦς διαφθείρα- ντες ἐχρῶντο τῇ θαλάσσῃ καὶ παρετίθεντο τῶν ἀναγκαίων πρὸς τὸν πόλεμον ὅσα μὴ πρό- τερον εἰχον. ὙΥπὸ δὲ τοῦ Μελίσσου καὶ Περικλέα φησὶν αὐτὸν ᾿Αριστοτέλης ἡττηθῆναι ναυμαχοῦντα πρότερον». (Πλούταρχος, «Περικλῆς», 26 (ἢ. 3. «Καίτοι Στησίμδροτος ᾿Αναξαγόρου τε διακοῦσαι τὸν Θεμιστοκλέα φησὶ καὶ περὶ Μέ- λισσον σπουδάσαι τὸν φυσικόν, οὐκ εὐ τῶν χρόνων ἁπτόμενος. Περικλεῖ γάρ, ὃς πολὺ νε- ώτερος ἦν Θεμιστοκλέους, Μέλισσος μὲν ἀντεστρατήγει πολιορκοῦντι Σαμίους, ᾿Αναξα- γόρας δὲ συνδιέτριδεν». (Πλούταρχος, «Θεμιστοχλῆς» 2). 4. «Μέλισσος... καὶ ἦν ἐπὶ Ζήνωνος τοῦ Ελεάτου καὶ ᾿Εμπεδοκλέους χρόνων. Οὗτος ἔ ἔγρα- ψεν περὶ τοῦ ὄντος. Καὶ ἀντεπολιτεύσατο δὲ Περικλεῖ, καὶ ὑπὲρ Σαμίων στρατηγήσας ἐναυ- µάχησε πρὸς Σοφοκλῆ τὸν τραγικὸν ᾿Ολυμπιάδι πδ'». («Λεξικὸν» Σουίδα). Τὰ ἀποσπάσματα 2 καὶ 4 μᾶς δίδουν μιὰ ἀξιόπιστη πληροφορία, ὅσον ἀφορᾶ στὴν ἡλι- κία τοῦ Μελίσσου. Ἡ ναυμαχία, στὴν ὁποία ναυάρχησε ὁ φιλόσοφος, ἔγινε τὸ 441 π.Χ. Τὸ ὑπ᾽ ἀριθμ. 3 ἀπόσπασμα λέγει, ὅτι ὁ Θεμιστοκλῆς σπούδασε κοντὰ στὸν ᾽Αναξαγόρα καὶ τὸν Μέλισσο. Δεδομένου ἕ ὅτι ὁ Θεμιστοκλῆς ἀπέθανε τὸ 461 π.Χ. (εἰς ἡλικίαν. 64 ἐτῶν), θὰ πρέπει ὁ Ζήνων νὰ ήταν τότε ἀνεγνωρισμένος Φιλόσοφος καὶ ἐπιστή μων, ὥστε νὰ προ- σελκύη μαθητὲς τοῦ ἀναστή ματος τοῦ Θεμιστοκλέους. ΓΑρα ὁ Μέλισσος τὸ 470-465 π.Χ. θὰ ἦταν ἄνω τῶν 30 ἐτῶν, δηλαδὴ ὁμή λικος περίπου τοῦ ᾿᾽Αναξαγόρα, ποὺ γεννήθηκε τὸ 500 π.Χ. Τίποτε ὅμως δὲν ἀποκλείει τὴν περίπτωση, ὁ Φιλόσοφος νὰ ναυάρχησε σὲ ἡλικία 55 ἐτῶν. 6. Τὸ ἔργο τοῦ Μελίσσου 5. «(Ὁ Μέλισσος καὶ τὴν ἐπιγραφὴν οὕτως ἐποιήσατο τοῦ συγγράμματος Περὶ φύσεως ἢ Περὶ τοῦ ὄντος... καὶ εἰ περὶ φύσεως ἢ ἢ περὶ τοῦ ὄντος ἐπέγραψεν, δῆλον ὅτι τὴν φύσιν ἐνό- μιξδεν εἶναι τὸ ὄν». [Ὁ Μέλισσος ἔ ἔτσι τιτλοφόρη σετὸ σύγγραμμά του: : Περὶ φύσεως ἢ ἢ Περὶ τοῦ ὄντος... Πάντως εἴτε τὸν ἔνα εἴτε τὸν ἄλλο τίτλο χρη σιμοποίη σε, εἶναι φανερὸ ὅτι ἔννο- οὔσε τὴν φύση (Σιµπλίκιος, «Εἰς Φυσικὰ» 70, 16: καὶ «Περὶ Οὐρανοῦ» 557, 10)]. Ὁ Μέλισσος ἔγραψε τὸ σύγγραμμά του μετὰ τὴν συγγραφη τοῦ ποιήµατος τοῦ Παρμε- νίδη, τοῦ ὁποίου φέρεται ὡς μαθητὴς σύμφωνα μὲ τὸν Διογένη Λαέρτιο, τὸν Πλάτωνα («Θεαίτητος» 180 ἆ) καὶ τὸν ᾿Αριστοτέλη («Φυσικὰ» 186 α 6: καὶ «Περὶ Οὐρανοῦ» 298 Ὁ 14). Σύ µφωνα μὲ τὸν τελευταῖο οἱ ᾽Ατομικοὶ (Λεύκιππος, Δη µόκριτος) δέχθηκαν σαφῶς ἐπι- δράσεις ὁ ἀπὸ τὸν Μέλισσο, ὁ Τζέτζη ς μάλιστα θεωρεῖ τοὺς ᾿Ατομικοὺς ὡς μαθητὲς τοῦ Σα- μίου φιλοσόφου. Γεγονὸς πάντως εἰναι, ὅτι τόσο οἱ ᾿Ατομικοὶ ὅσο κι ὁ Ἐμπεδοχλῆς χι ὁ ᾿Αναξαγόρας φέρουν ἔχδηλα τὰ σημεῖα ἐπιρροῆς τῆς Ἑλέας. Ὁ Ἐμπεδοχκλῆς κι ὁ Ανα- ξαγόρας μάλιστα ἀποχκαλοῦνται «Μεταπαρμενίδειοι» ἢ «Νεοελεατικοἰ»' τὸ ἴδιο καὶ ὁ ᾿᾽Αρχύτας. ὋὉ Μέλισσος δίδει σαφῆ προσδιορισμὸ τοῦ δυναμικοῦ ἀπείρου, θέτει δὲ τὸ ζήτημα τῆς