ΤΟ ΑΝΕΚΔΟΤΟ ΔΙΗΓΗΜΑ ΠΗΝΕΛΟΠΗ ΜΑΞΙΜΟΥ ̓Ανδρόνικος Β ́ Τέλη τοῦ 1282, χειμώνας ἄγριος, καὶ γίνεται αὐτοχράτορας ὁ ̓Ανδρονικος Β ́ Παλαιολόγος. Νέος είναι. Εἴκοσι τριῶν χρόνων. Ἐνῶ τὰ ζητήματα τοῦ χράτους πάμπολλα. Καὶ ἐπείγοντα. Πῶς θὰ τ ̓ ἀντιχρύσει ὁ μονάρχης; Ἐχθροὶ χαραδοχοῦν ὁλόγυρα. ἸΙσχυροὶ οἰκονομικά. Οἱ Γενουᾶτες στὸν Εὔξεινο Πόντο. Οἱ Ἐνετοὶ στὰ νότια νησιὰ τοῦ Αἰγαίου Πελάγους, Τοῦρχοι στὴ Μικρὰ ̓Ασία. Οἱ Βούλγαροι στὰ θόρεια τῆς χώρας. Ἐπιπλέον οἱ Σέρδοι, ποὺ θάδιζαν τὴν ἀνιοῦσα. Μὰ εἶναι καὶ οἱ Τάταροι. Αλλος μπελᾶς. Σύμμαχοι αὐτοί! Τοὺς εἶχε καλέσει ὁ πατέρας τοῦ ̓Ανδρόνικου, ὁ Μιχαὴλ Η’ Παλαιολόγος, νὰ χτυπήσουν ματί του, οἱ δάρθαροι αὐτοί, τὸν δεσπότη τῶν Πατρῶν, τὸν Ἰωάννη, ποὺ θάδιζε κατὰ τῆς πρωτεύουσας. Τώρα οἱ σύμμαχοι Τάταροι λεηλατοῦσαν τὴ χώρα. Ναί, πολλὰ τὰ ζητήματα. Καὶ ὄχι ζήτημα οἰκογενειακὸ τὸ ὅτι ὁ πατέρας τοῦ ̓Ανδρόνικου ἄταφος παρέμενε ἀκόμα. Μισητὸς ἀπὸ τοὺς ὑπηκόους, ἀχόμα χαὶ νεκρός. Εἶχε συνομολογήσει τὴν Ἔνωση τῶν Ἐκκλησιῶν. Δὲν τολμοῦσαν νὰ τὸν κηδεύσουν κατὰ τὰ εἰωθότα. Ζῆλος μέγας, σφοδρὸς τοῦ Μιχαὴλ Η’ ἡ Ἕνωσις τῶν Ἐκκλησιῶν. Σὰν ἄγριο σίφουνα ἔθλεπε τοὺς Τούρχους, θὰ ἔπεφταν πάνω στὴν Αὐτοχρατορία, καὶ θὰ ήταν πιὰ ἡ θανή της. Ἐνῶ, ἂν γιγόταν τέλος ἡ Ἕνωσις, θὰ θοηθοῦσαν οἱ Δυτικοί. Θὰ γινόταν καὶ ἡ Σταυροφορία κατὰ τῶν λύκων αὐτῶν. Καὶ ἀδιάκοπη ἡ διχόνοια γιὰ τὸ ζήτημα αὐτὸ ἀνάμεσα στοὺς ὑπηκόους, ἀνάμεσα στὸν κλῆρο καὶ ἀνάμεσα κλῆρο καὶ λαό. Αὐτοκράτορας λοιπὸν ὁ ̓Ανδρόνιχος Β ́. Πόση ἡ ἔχτασις τῆς Αὐτοχρατορίας; Ἡ Κωνσταντινούπολις. Ἡ Θεσσαλονίκη. Μεριὲς τῆς Θράκης. Μεριὲς τῆς Μακεδονίας, Τὰ δόρεια νησιὰ τοῦ Αἰγαίου Πελάγους. ̓Απὸ τὴν τροφοδότρα Μικρά ̓Ασια μιὰ καὶ μόνη μεριά, στὰ θορειοδυτικά. Στὴν κατοχή της ὅμως τὰ νερὰ τοῦ Βοσπόρου καὶ τοῦ Ἑλλησπόντου, οἱ πλουτοπαραγωγοὶ αὐτοὶ δρόμοι. Ναί, ναί, ἀπεῖχε πολύ, πάρα πολὺ ἀπὸ τὴν ἄλλοτε ἀπεραντοσύνη της. Καὶ ἐγκαταστημένοι στὸ Γαλατᾶ ἀπὸ τὰ χρόνια τοῦ ̓Αλέξιου Κομνηνοῦ, 108 118, ἔμποροι τῆς Ἐνετίας, τῆς Γένουας, τῆς Πίζας: καὶ τὰ ἐμπορικά τους δικαιώματα ἀπαραθίαστα. Θὰ κατορθώσει ὁ Ανδρόνικος Β’ νὰ διατηρηθεῖ αὐτὴ ἡ ἔχταση; Νὰ μὴν κατασπαράξουν οἱ λύκοι τὰ ἀπομεινάρια τῆς χώρας; Ἐπιθυμία τοῦ ἄνακτα νὰ φέρει τὴν εἰρήνη, νὰ παύσουν οἱ λαϊκοὶ νὰ ἀλληλοκατηγοροῦνται, οἱ τῆς Ἐκκλησίας νὰ ἀλληλοαναθεματίζονται. Νὰ ἐπουλώσει τὶς πληγές, νὰ ἀποκαταστήσει ὅσους εἶχαν διωχθεῖ, ταλαιπωρηθεῖ ἀπὸ τὰ αὐστηρὰ μέτρα τοῦ πατέρα του. Μὰ ἡ διοίκηση θρισκόταν σὲ κατάσταση οἰκτρή, ὅπως καὶ ὁ στρατός. Γενικὰ ἡ Αὐτοχκρατορία ἀνάστατη. Μεγάλη ἀναστάτωση εἰχε φέρει τὸ ζήτημα τῆς Ἑνώσεως τῶν Ἐκκλησιῶν. Παρόλη τὴν προσπάθεια δὲν ἐρχόταν ποθούμενο ἀποτέλεσμα παρὰ ἐν μέρει. Λόγιος ὁ Ανδρόνικος Β ́. Μέγας γνώστης τῆς φιλολογίας καὶ τῆς φιλοσοφίας. Τί ἄξιος διδάσκαλος θὰ ἦταν, ἀγαπώμενος καὶ θαυμαζόμενος ἀπὸ τοὺς μαθητές του! Καὶ εὔγλωττος, καὶ ἐξαιρετικὰ δεινὸς στὰ τῆς θεολογίας. Τί ἐξαιρετικὸς ἱεράρχης θὰ μποροῦσε νὰ ἀποδεῖ, στὴν ὀρθὴ ὁδὸ νὰ ὁδηγεῖ τοὺς πιστούς! Μὰ οἱ Μοῖρες τὸν θέλησαν στὸ θρόνο. Είναι τὰ χρόνια τῆς ἀναθίωσης τῆς ἑλληνικῆς παιδείας. ὋὉ Νικηφόρος Γρηγορᾶς, ὁ Ἰωάννης Καντακουζηνός, ὁ Θεόδωρος Μετοχίτης τέκνα τῆς ἐποχῆς αὐτῆς. Λόγιος λοιπὸν ὁ αὐτοκράτορας. Λόγιοι οἱ σύμθουλοί του. Καὶ ὡσὰν τὸ ἅλας νὰ εἶχε μωρανθεῖ, ἀποφάσισαν τὴ διάλυση τοῦ στόλου γιὰ λόγους οἰκονομικούς. Ἔλειπε τὸ χρῆμα. Καὶ πρὸς τὶ τὰ πλοῖα, ἀφοῦ οὐδεὶς κίνδυνος πιὰ ἀπὸ τὸν Κάρολο ̓Ανζού; ̓Απέθανε αὐτὸς ποὺ ἑτοιμαζόταν νὰ χτυπήσει τὴν Κωνσταντινούπολη, νὰ τὴν κυριεύσει. Στὸ δρόμο λοιπὸν τὰ πληρώματα. Ὥ! Ἡ χειρονομία αὐτὴ τοῦ λογίου μονάρχη καὶ τῶν λογίων συμθούλων τί ἀνέλπιστο δῶρο γιὰ πειρατὲς καὶ Ἰταλοὺς τυχοδιῶκτες! ̓Ακόμα καὶ γιὰ τοὺς Τούρκους. Αὐτοί, οἱ μὴ θαλασσινοί, μὲ πρόχειρα πλεούμενα ἀνενόχλητοι λεηλατοῦσαν τώρα τὰ 6υζαντινά παράλια, ὅπως καὶ ἄλλοι τυχεροί. Καὶ κατέτρωγαν τὰ νερὰ τὸ στόλο, τὸν σάπιζαν ὁλοένα, πλοῖα περισσότερα ἀπὸ ἑκατό. Ο πατέρας τοῦ ̓Ανδρόνικου Β ́ εἶχε φροντίσει, ὥστε νὰ ὑπάρχει στόλος. Καὶ τώρα τί γίνεται; “Ὅπως ἦταν ἑπόμενο, ἀπροστάτευτος ὁ ἐμπορικὸς στόλος. Ἐπὶ πλέον οἱ ἔμπορικὲς συμθάσεις, τὰ ἐμπορικὰ προνόμια, ποὺ χαίρονταν ἡ Ἐνετία, ἡ Γένουα, ἡ Πίζα, μέγα ἐμπόδιο γιὰ τὴν ἀνάπτυξη τοῦ ἑλληνικοῦ ἐμπορίου. Καὶ ὁλοένα περνοῦσε στὴν κατοχή τῶν ξένων, καὶ ὁλοένα τὰ ἑλληνικὰ νησιὰ τὰ ἔπαιρναν Τοῦρχοι, ὅπως καὶ Ἴταλοὶ τυχοδιῶκτες. Αὐτὰ στὴν Αὐτοκρατορία. Καὶ στὸ παλάτι ὄχι ξαστεριά. Ὃ ̓Ανδρόνικος εἰχε δυὸ γιούς. Τὸν Μιχαὴλ καὶ τὸν Κωνσταντῖνο. "Ε! Εἶχε καὶ δυὸ νόθες θυγατέρες. Ἢ σύζυγός του δὲν ὑπῆρχε πιά. Δεύτερη σύζυγος ἡ Γιολάνδα ντὲ Μονφερρά. "Ας θυμηθοῦμε. Ὃ Μπονιφὰς ντὲ Μονφερρὰ ἦταν ὁ ἀρχηγὸς τῆς Σταυροφορίας τοῦ 1204. Τῆς Σταυροφοριας, ποὺ ὑποδούλωσε τὴ Βυζαντινὴ Αὐτοκρατορία στοὺς Λατίνους. Καὶ κατέσφαξαν αὐτοὶ τοὺς κατοίκους κατὰ χιλιάδες μὲ τὴν εἴσοδό τους στὴν Κωνσταντινούπολη, καὶ την κατέκαψαν. Καὶ ναούς, παλάτια, μοναστήρια, μέγαρα ἀπογύμνωσαν. Μὰ οἱ ἄνθρωποι ξεχνοῦν. Ἴσως νὰ εἶναι θέλημα θεῖο. Καὶ περίμεναν τώρα οἱ ὑπήκοοι τὴ νύφη. Θὰ ἔφθανε ἀπὸ ὥρα σὲ ὥρα. Καὶ κατέφθασε. Τόσες καὶ ἄλλες τόσες οἱ ἀποσκευές. Τόσοι καὶ ἄλλοι τόσοι οἱ ἀκόλουθοι. Ἰταλοὶ δέδαια, Ἰταλίδες, ἕνας ὁλόκληρος