ΜΕΤΕΩΡΙΣΜΟΙ Δ ἐν θὰ ἦταν καθόλου σοβαρὴ ἀσφαλῶς μιὰ ἄποψη ποὺ θὰ ὑποστήριζε, ὅτι μεταξὺ ἄλλων ἑλληνικότητα σημαίνει καὶ «ἑλληνοχριστιανισμός». Στὸν ὅρο αὐτὸ ποὺ πλάσθηκε ἀπὸ τὸ ρωμέικο κατεστημένο τοῦ Νεοελληνικοῦ Κράτους ---τὸν χρησιμοποίησε γιὰ πρώτη φορὰ ὁ Σπ. Ζαμπέλιος σὲ μακρὰ μελέτη του, ποὺ προέταξε σὲ μιὰ συναγωγὴ δημοτικῶν τραγουδιῶν ποὺ δημοσίευσε τὸ 1852--- ἐμπεριέχονται δύο ἰδεολογικὰ στοιχεῖα ἤ τρόποι θεωρήσεως τῆς ζωῆς καὶ τοῦ Κόσμου πού, ἀπὸ τὴ φύση τους, εἶναι ἀντινομικὰ καὶ ἀσυμβίβαστα: ἡ ἄσκοπη, ἀδογμάτιστη, ἐλεύθερη ἀναζήτηση καὶ βίωση τῆς θεωρητικῆς καὶ πρακτικῆς ἀλήθειας, ποὺ ἀποτελεῖ τὸ εἰδοποιὸ γνώρισμα καὶ τὴν πεμπτουσία τῆς ἑλληνικότητας, εἶναι ἰδεολογική, πνευματικὴ καὶ πρακτικὴ ἀξία πού, ὅπου ἱχύει, δημιουργεῖ μιὰ τελείως διαφορετικὴ συνείδηση, ἀντίληψη καὶ ζωή --ἀτομικὴ ἤ ὁμαδική-- ἀπὸ ἐκείνη τοῦ χριστιανισμοῦ, στὸν ὁποῖο προέχει ἡ σκόπιμη ἀναζήτηση καὶ βίωση ἰδεῶν καὶ τύπων αὐστηρὰ ὁριοθετημένων μέσα στὰ πλαίσια τοῦ δόγματος καὶ τῆς δεδομένης καὶ στατικῆς «ἀλήθειας» του ἤ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ σκοποῦ τῆς ἑπιβιώσεως καὶ τοῦ θριάμβου τῆς «πίστεως». Εἶναι κοινοτοπία νὰ λεχθῆ, ὅτι στὴ θρησκεία τοῦ Κλασσικοῦ Κόσμου δὲν ὑπῆρχε δόγμα, ἀποκάλυψη, ἁγία γραφή, «Ἐκκλησία», ἐπαγγελματικὸς κλῆρος, πίστη, ἐπίσημη θρησκευτικὴ «κατήχηση» καὶ αὐθεντία, αἱρέσεις ἤ ὀρθοδοξία --ὅ,τι δηλαδὴ εἷναι συμφυὲς πρὸς τὴ φύση, τὴν ἱστορία καὶ τὴν πραγματικότητα τοῦ χριστιανισμοῦ --ἀλλ ̓ ἀντ ̓ αὐτῶν ὑπῆρχαν κοινοὶ λατρευτικοὶ τύποι καὶ παράδο- ση (μυθολογία), μὴ ἐπαγγελματίες δημόσιοι θρησκευτικοὶ λειτουργοί, εὐσέβεια καὶ ἐλεύθερη, προσωπικὴ κατ ̓ ᾱτομον, ἀντίληψη περὶ θεότητας. Καὶ συνεπῶς ὅλη ἐκείνη ἡ ἱστορία περὶ τῆς ἑλληνικότητας τῶν Πατέρων τῆς Ἔκκλησίας καὶ τῶν ἑλληνογενῶν ἰδεῶν τους κατ ̓ οὐσίαν δὲν εἶναι ἄλλο ἀπὸ τὸ ἱστορικὸ τοῦ γιγάντιου, πράγματι, ἀγῶνος τῶν θεωρητικῶν τῆς νέας θρησκείας ν ̓ ἀντιμετωπίσουν καὶ νὰ παρακάμψουν τὸν ἀξεπέραστο πνευματικὀ σκόπελο τῆς ἑλληνικότητας ---ἀπαραίτητη προὐπόθεση γιὰ τὴν εὐόδωση τοῦ σκοποῦ τους. Στὸν ἀγῶνα τους αὐτὸν τὸν ἰδεολογικὸ--- ἡ πολιτικὴ πτυχὴ τῆς ὑποθέσεως ποὺ εἶναι πολὺ πιὸ σκληρή, ἄγρια, αἱματοβαμμένη, βανδαλική, δὲν μᾶς ἐνδιαφέρει ἐδῶ--- δὲν υἱοθέτησαν ἀπὸ τὴν ἑλληνικότητα παρὰ ὡρισμένους ἐξωτερικοὺς τύπους (κυρίως τὴ φιλοσοφικὴ γλῶσσα, ἀπαραίτητο ὄργανο γιὰ τὴν ἐξάπλωση τοῦ χριστιανισμοῦ) καὶ κάποια ἰδεολογικὰ στοιχεῖα, τύποις ἑλληνικά, τὰ ὁποῖα ἦταν χρήσιμα, χωρὶς ὅμως ν ̓ ἀλλοιώνουν τὴν βαθύτερη πνευματική φύση τῆς νέας θρησκείας. Ἣ χρονικὴ ταύτιση τοῦ τέλους τοῦ Κλασσικοῦ Κόσμου μὲ τὸ θρίαμβο τοῦ χριστιανισμοῦ ἀποτελεῖ τὴν ἱστορικὴ ἀπόδειξη τοῦ ἰδεολογικοῦ ἀσυμβίβαστου μεταξὺ τοῦ πρώτου καὶ τοῦ δεύτερου. έβαια, ἡ μακραίωνη συνύπαρξη τῶν δύο αὐτῶν ἀντιλήψεων περὶ ζωῆς καὶ περὶ Κόσμου ἔχει ὑπόσταση ἁπλῶς ἱστορική, ὄχι ἀξιολογικὴ ἤ πνευματική. Θἄλεγα, ὅτι ἡ συνύπαρξη αὐτὴ μπορεῖ νὰ γίνη δεκτὴ μόνο σὰν ταυτόχρονη παρουσία χριστιανισμοῦ