ΜΕΤΕΩΡΙΣΜΟΙ Δ ἐν θὰ ἦταν καθόλου σοβαρὴ ἀ- σφαλῶς μιὰ ἄποψη ποὺ θὰ ὑπο- στήριζε, ὅτι μεταξὺ ἄλλων ἑλληνικό- τητα σημαίνει καὶ «ἑλληνοχριστιανι- σμός». Στὸν ὅρο αὐτὸ ποὺ πλάσθηκε ἀπὸ τὸ ρωμέικο κατεστημένο τοῦ Νεο- ελληνικοῦ Κράτους ---τὸν χρησιμοποί- ησε γιὰ πρώτη φορὰ ὁ Σπ. Ζαμπέλιος σὲ μακρὰ μελέτη του, ποὺ προέταξε σὲ μιὰ συναγωγὴ δημοτικῶν τραγουδιῶν ποὺ δημοσίευσε τὸ 1852--- ἐμπεριέχον- ται δύο ἰδεολογικὰ στοιχεῖα ἤ τρόποι θεωρήσεως τῆς ζωῆς καὶ τοῦ Κόσμου πού, ἀπὸ τὴ φύση τους, εἶναι ἀντινομι- κὰ καὶ ἀσυμβίβαστα: ἡ ἄσκοπη, ἀδογ- µάτιστη, ἐλεύθερη ἀναζήτηση καὶ βίω- ση τῆς θεωρητικῆς καὶ πρακτικῆς ἀ- λήθειας, ποὺ ἀποτελεῖ τὸ εἰδοποιὸ γνώρισμα καὶ τὴν πεμπτουσία τῆς ἑλ- ληνικότητας, εἶναι ἰδεολογική, πνευ- ματικὴ καὶ πρακτικὴ ἀξία πού, ὅπου ἱ- χύει, δημιουργεῖ μιὰ τελείως διαφορε- τικὴ συνείδηση, ἀντίληψη καὶ ζωή --ἀτομικὴ ἤ ὁμαδική-- ἀπὸ ἐκείνη τοῦ χριστιανισμοῦ, στὸν ὁποῖο προέχει ἡ σκόπιµη ἀναζήτηση καὶ βίωση ἰδεῶν καὶ τύπων αὐστηρὰ ὁριοθετημένων µέ- σα στὰ πλαίσια τοῦ δόγματος καὶ τῆς δεδομένης καὶ στατικῆς «ἀλήθειας» του ἤ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ σκοποῦ τῆς ἑ- πιβιώσεως καὶ τοῦ θριάμβου τῆς «πί- στεως». Εἶναι κοινοτοπία νὰ λεχθῆ, ὅ- τι στὴ θρησκεία τοῦ Κλασσικοῦ Κό- σµου δὲν ὑπῆρχε δόγμα, ἀποκάλυψη, ἁγία γραφή, «Ἐκκλησία», ἐπαγγελ- ματικὸς κλῆρος, πίστη, ἐπίσημη θρη- σκευτικὴ «κατήχηση» καὶ αὐθεντία, αἱρέσεις ἤ ὀρθοδοξία --ὅ,τι δηλαδὴ εἷ- ναι συμφυὲς πρὸς τὴ φύση, τὴν ἱστορία καὶ τὴν πραγματικότητα τοῦ χριστια- νισμοῦ --ἀλλ᾽ ἀντ᾽ αὐτῶν ὑπῆρχαν κοινοὶ λατρευτικοὶ τύποι καὶ παράδο- ση (μυθολογία), μὴ ἐπαγγελματίες δη- µόσιοι θρησκευτικοὶ λειτουργοί, εὐσέ- βεια καὶ ἐλεύθερη, προσωπικὴ κατ᾽ ᾱ- τοµον, ἀντίληψη περὶ θεότητας. Καὶ συνεπῶς ὅλη ἐκείνη ἡ ἱστορία περὶ τῆς ἑλληνικότητας τῶν Πατέρων τῆς Ἔκ- κλησίας καὶ τῶν ἑλληνογενῶν ἰδεῶν τους κατ᾽ οὐσίαν δὲν εἶναι ἄλλο ἀπὸ τὸ ἱστορικὸ τοῦ γιγάντιου, πράγματι, ἀγῶνος τῶν θεωρητικῶν τῆς νέας θρη- σκείας ν᾿ ἀντιμετωπίσουν καὶ νὰ πα- ρακάμψουν τὸν ἀξεπέραστο πνευματι- κὀ σκόπελο τῆς ἑλληνικότητας ---ἀπαραίτητη προὐπόθεση γιὰ τὴν εὐ- όδωση τοῦ σκοποῦ τους. Στὸν ἀγῶνα τους αὐτὸν τὸν ἰδεολογικὸ--- ἡ πολιτι- κὴ πτυχὴ τῆς ὑποθέσεως ποὺ εἶναι πο- λὺ πιὸ σκληρή, ἄγρια, αἱματοβαμμέ- νη, βανδαλική, δὲν μᾶς ἐνδιαφέρει ἐδῶ--- δὲν υἱοθέτησαν ἀπὸ τὴν ἑλληνι- κότητα παρὰ ὡρισμένους ἐξωτερικοὺς τύπους (κυρίως τὴ φιλοσοφικὴ γλῶσ- σα, ἀπαραίτητο ὄργανο γιὰ τὴν ἐξά- πλωση τοῦ χριστιανισμοῦ) καὶ κάποια ἰδεολογικὰ στοιχεῖα, τύποις ἑλληνικά, τὰ ὁποῖα ἦταν χρήσιμα, χωρὶς ὅμως ν᾽ ἀλλοιώνουν τὴν βαθύτερη πνευματική φύση τῆς νέας θρησκείας. Ἣ χρονικὴ ταύτιση τοῦ τέλους τοῦ Κλασσικοῦ Κόσμου μὲ τὸ θρίαμβο τοῦ χριστιανι- σμοῦ ἀποτελεῖ τὴν ἱστορικὴ ἀπόδειξη τοῦ ἰδεολογικοῦ ἀσυμβίβαστου μεταξὺ τοῦ πρώτου καὶ τοῦ δεύτερου. έβαια, ἡ μακραίωνη συνύπαρξη τῶν δύο αὐτῶν ἀντιλήψεων περὶ ζωῆς καὶ περὶ Κόσμου ἔχει ὑπόσταση ἁπλῶς ἱστορική, ὄχι ἀξιολογικὴ ἤ πνευματική. Θἄλεγα, ὅτι ἡ συνύπαρξη αὐτὴ μπορεῖ νὰ γίνη δεκτὴ µόνο σὰν ταυτόχρονη παρουσία χριστιανισμοῦ