ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Γ. ΡΟΖΟΣ Τὸ Αἰγαῖο γενέθλιος χῶρος τῆς ἑλληνικότητας λη σχεδὸν ἡ ἱστορία τοῦ Πνεύματος τῆς ἀνθρωπότητας, ὅσο κι ἄν φαίνεται. περίεργο κι ὅσο κι ἄν ξενίζει ἤ προκαλεῖ ἀπορίες, εἶναι βέβαιο, πὼς ξεκίνησε ἀπὸ τὸ Αἰγαῖο. "Αν ρίξουμε μιὰ ματιὰ μόνο στὸ χάρτη καὶ νοερὰ δοῦμε ὁλόκληρο μαζὶ τὸν αἰγαιακὸ χῶρο, θὰ διαπιστώσουμε, πὼς ἡ κλειστὴ αὐτὴ ἀγκαλιὰ ἀπὸ θάλασσα ποὺ βρέχει τὶς πιὸ ὑπήνεμες ἀκτὲς τοῦ κόσμου, ποὺ τὴν διασποῦν πάμπολλα νησιά, μοιάζει κυριολεκτικὰ μὲ μιὰ φωλιά. Μιὰ φωλιά,. ποὺ οἱ ἴδιες οἱ γεωγραφικὲς καὶ κλιματολογικὲς συνθῆκες τὴν προόρισαν νὰ γεννήσει καὶ ἐκθρέψει ἕναν ἀπὸ τοὺς καλύτερους καὶ ἴσως τὸν πιὸ τέλειο πολιτισμὸ τῆς ἀνθρωπότητας. Μὲ τὴν ἔννοια αὐτή, ὁ χῶρος τοῦ Αἰγαίου, θάλασσα καὶ νησιά, δυτικὲς καὶ ἀνατολικὲς ἀκτές, ὡς ἕνα ἑνιαῖο καὶ ᾱ- . ξεδιάλυτο σύνολο, δὲν ταυτίζεται μόνο μὲ τὴν ἑλληνικότητα, ἀλλὰ ὑπῆρξε αὐτὸς καὶ μόνο τὸ λίκνο τοῦ ἑλληνισμοῦ. Δὲν νοεῖται Ἑλλάδα χωρὶς τὸ Αἰγαῖο καὶ δὲν μποροῦμε νὰ νοήσουμε τὴν ὕπαρξη τοῦ ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ, ἀρχαίου καὶ νεώτερου, χωρὶς τὸ γεωγραφικὸ του πλαίσιο, τὸ γήινο ὑπόβαθρό του, ποὺ εἶναι ὅλος αὐτὸς ὁ γαλαζόγκριζος χῶρος. Ἕνας χῶρος ὑδάτινος, διπλάσιος τῆς στεριανῆς ἠπειρωτικῆς Ἑλλάδας, γεμάτος νησιά, κόλπους καὶ ἀμμουδερὰ ἀκρογιάλια, ἐκβολὲς ποταμῶν, ἀκρωτήρια καὶ μιὰν ἀπέραντη ποικιλία ἀπὸ ὁρμίσκους καὶ βραχόσπαρτες ἀκτές. ̓Απὸ τὴν πρώτη κι ὅλας ἐμφάνιση τοῦ ἀνθρώπινου εἴδους στὴ γῆ ἡ περιοχὴ τοῦ Αἰγαίου προσέλκυσε οἰκιστές. ̓Απὸ τὴν νεολιθικὴ ἐποχὴ χρονολογοῦνται τὰ παλαιότερα κατάλοιπα τῆς ἀνθρώπινης παρουσίας σ ̓ αὐτήν. Στὴν Κέρο καὶ τὴν Σύρο, τὴν Κέα καὶ τὴν Μῆλο, βρέθηκαν ἀξιόλογα εὑρήματα, ποὺ εἶναι ἀψευδεῖς μαρτυρίες μιᾶς ἔντονης ζωῆς, ποὺ εἶχε τὶς ρίζες της στὰ βάθη τῶν αἰώνων. ̓Αλλὰ καὶ ὅταν μιὰ ἤ δύο χιλιετίες ἀργότερα ἄρχισαν οἱ μαζικὲς μετακινήσεις τῶν «ἰνδοευρωπαϊκῶν» λαὧν, ἀπὸ τὸ Βορρᾶ πρὸς τὸ Νότο, ἡ περιοχὴ τοῦ ἀνατολικοῦ ἑλλαδικοῦ χώρου μαζὶ μὲ τὰ νησιὰ τοῦ Αἰγαίου ἀποτέλεσαν τὸ ἐπίκεντρο τῆς προσοχῆς τους. Αν καὶ γνωρίζουμε ἐλάχιστα γιὰ τοὺς πρώτους ἐκείνους λαοὺς ποὺ κατοίκησαν τὴν νότιο Ἑλλάδα, τὸ Αἰγαῖο καὶ τὰ δυτικἀ μικρασιατικὰ παράλια, ἐκεῖ γύρω στὰ 3.000 μὲ 2.000 χρόνια π.Χ. εἶναι βέβαιο πὼς εἶχαν κι’ ὅλας δημιουργήσει πυκνότατους οἰκισμούς, πόλεις καὶ ἕναν ἀρκετὰ προηγμένο πολιτισμό, ποὺ τὰ ἴχνη τῆς παρουσίας του εἶναι παντοῦ ὁλοφάνερα. Οἱ ἱστορικοί, ἀπὸ ἔλλειψη στοιχείων καὶ ἀκριβῶν πληροφοριῶν, κάνουν λόγο γενικὰ γιὰ «Μικρασιᾶτες» καὶ «λαοὺς τῆς θάλασσας». Ἔτσι γνωρίζουμε τοὺς Πελασγούς, ποὺ κατοικοῦσαν κυρίως τὴ νότιο Θεσσαλία, τοὺς Λέλεγες καὶ τοὺς Κᾶρες, ποὺ εἶχαν κατοικήσει στὰ νησιά. Στὴν Κύπρο καὶ τὴν Κρήτη ὑπῆρχαν οἱ Μίνωες, ἐνῶ οἱ Χετταῖοι καὶ οἱ Αἰγύπτιοι δέσποζαν στὴν εὑρύτερη λεκάνη τῆς ἀνατολικῆς Μεσογείου. Ἐκεῖ στὶς ἀρχὲς τῆς 2ης χιλιετίας π.Χ. --ᾱν ὄχι ἐνωρίτερα, σύμφωνα μὲ νεώτερες θεωρίες--- ἐμφανίζονται στὸν ἑλλαδικὸ χῶρο τὰ πρῶτα «ἰνδοευρωπαϊκὰ» φῦλα, οἱ πρόγονοι τῶν Ἑλλήνων, ποὺ πιεζόμενοι ᾱπὸ τοὺς Θρᾶκες, ποὺ ἀκολουθοῦσαν καὶ τοὺς Ἰλλυριούς, ἐγκαταστάθηκαν στὴν Νότιο Ἑλλάδα καί, σιγἁἀ-σιγά, πέρασαν στὰ νησιὰ καὶ τὴν Μικρὰ ̓Ασία, Στὸν 12ο αἰώνα π.Χ. ἡ κατάσταση ἀρχίζει νὰ σταθεροποιεῖται. Οἱ Ἰλλυριοὶ ἐγκαταστάθηκαν μόνιμα στὴ δυτικὴ περιοχὴ τῆς Βαλκανικῆς, οἱ Θρᾶκες στὴν ἀνατολική, ἐνῶ οἱ ἱθαγενεῖς πληθυσμοὶ ἄρχιζαν ν ̓ ἀφομοιώνονται μὲ τοὺς ἐπήλυδες. "Αν οἱ προὐπάρχοντες λαοὶ ὑπερεῖχαν πολιτιστικὰ τῶν καινουργοφερμένων «ἰνδοευρωπαίῶν», οἱ δεύτεροι ἀποδείχθηκαν ἱκανότεροι καὶ μὲ μεγάλες δυνατότητες πολιτιστικῆς ὀξέλιξης. "Οχι μόνο ἀφομοίωσαν τὸ πολιτισμό τους, πῆραν τὴν γλώσσα καὶ τὰ τοπωνύμια τῶν παλαιῶν κατοίκων (ὅλες οἱ καταλήξεις σὲ -νθος καὶ