ΚΩΝ.Β.ΚΟΥΤΡΟΥΒΕΛΗΣ Ἢ ιατοινκηή δοολογία τοῦ Ομήρου 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ἡί ἰατρικὴ ἐπιστή μη κατὰ τὴν ὁμηρικὴ ἐποχὴ ἀποτελοῦσε σημαντικὸ παράγοντα γιὰ τὴν δη μό- σια ὑγεία, καὶ γι᾿ αὐτὸ ὁ ἰατρὸς τῶν «νούσων» ἢ «νόσων», δηλ. τῶν ἀσθενειῶν, ἦταν δη μόσιος λει- τουργός, ὅπως λέγει ὁ Ὅμηρος στην ᾿Οδύσσεια (ρ 382- 386). "Αλλωστε οἱ θεοὶ εἶχαν. τὸ δικό τους ἰατρό, τὸν Παιήονα, ὅπως λέγει ὁ Ὅμηρος στὴν Ιλιάδα (Ε 401 καὶ 899). Ἡ ἔνδειξη ὁ ὅτι καὶ οἱ θε- οἱ εἶχαν ἀνάγκη, ἰατρικῆς περιθάλψεως ἀποτελοῦσε ἀπόδειξη θεϊκῆς ἐ ἐγκρίσεως, ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ υἱοθετη θῆ καὶ ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων. Τὰ στοιχεῖα τῆς .Ομηρικῆς ἱ ἰατρικῆς ὁρολογίας προέρχονται ἀπὸ τὴν Ιλιάδα καὶ τὴν ᾿Οδύσσεια τῶν ἐκδόσεων Πάπυρος, 1975, κατὰ μετάφραση τῶν Α. Παπ- παγιάννη- -Ν. Σηφάκι, Ἰ. Πρωτοπαππᾶ καὶ Γ.Δ. «Ζευγώλη ἀντίστοιχα. Τὰ οἰχεῖα ἀποσπάσματα, τὰ ὁποῖα θὰ μεταφερθοῦν στὴν παροῦσα ἐργασία, ἔχουν σχέση μὲ τὴν ὑγεία τῶν ἀνθρώπων τῆς ἐποχῆς ἐχείνης καὶ τὴν φροντίδα τῶν εἰδικῶν, δηλ. τῶν ἰατρῶν καὶ τῶν νοσοχόµων, γιὰ τὴν διατήρησή της ἢ τὴν ἀποχατάστασή της. Στὴν ἔ ἔρευνα ποὺ ἀκολουθεῖ, κάθε πρωτότυπος ἰατρικὸς ἢ ἕτερος ὅρος τοῦ Ομήρου, ταυτόση- μος ἢ ὄχι μὲ τὸν σημερινὸν ἐπιστημονικὸν ἰατρικὸν ὅρον, γράφεται μὲ πλάγια μαῦρα στοιχεῖα καὶ ἀμέσως μετὰ μὲ ὄρθια λευκὰ στοιχεῖα ἡ σημερινὴ κοινὴ ἑρμηνευτική του ἀπόδοση ἐντὸς παρενθέ- σεως. Ἡ ἀνάπτυξη τοῦ θέματος θὰ διαχωρισθῆ στὶς παρακάτω παραγράφους, γιὰ νὰ µπορέση ὁ ἀναγνώστης νὰ συγχρίνη τὸ τελείως ἄγνωστο παρελθὸν τῆς ἑλληνικῆς γλώσσας μὲ τὴν ἔπικρα- τοῦσα σήμερα κατάσταση, ἐξαντλῶντας τ᾽ ἀποθέματα τῆς ἐπιεικείας του γιὰ τυχὸν λάθη ἢ παρερ- μηνεῖες, ὀφειλόμενα στὴν μὴ ἰατρικὴ ἰδιότητά µου. α. Ἰατρικὴ-νόσοι-φαρμακολογία. 6. ᾿Ανατομιχὴ ὁρολογία (σωματολογία). γ. Τραυματολογία. 2. ΙΑΤΡΙΚΗ - ΝΟΣΟΙ - ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ α. Ἡ Ἰατρικὴ τῆς Ομηρικῆς Ἐποχῆς Γιὰ νὰ εἰσέλθη κανεὶς στὸ νόημα τῆς ἰατρικῆς ἐπιστήμης τῆς Ὁμηρικῆς ἐ ἐποχῆς εἶναι εὐλόγως ἀδύνατο. “Ὅμως τὰ σωζόμενα ὁ ἀποσπάσματα τοῦ Ὁμήρου δίδουν μία οὐσιαστικὴ εἰκόνα τῆς ὕγει- ονομικῆς καταστάσεως, ἢ ὁποία ἐπιχρατοῦσε σὲ καιρὸ πολέμου: καὶ αὐτὸ ἀπὸ μόνο του ἀποδεικνύει τὸ ὑψηλὸ ἐπίπεδο τῆς παρεχομένης περιθάλψεως, δεδομένου ὅ ὅτι, ὅπως λέγει καὶ ὁ ἴδιος ὁ ὀ Ὅμη- ρος στὴν ᾿λιάδα(Μ 176), «μοῦ εἶναι δύσκολο ὅλ᾽ αὐτὰ (ὅλες τὶς λεπτομέρειες) σὰν θεὸς νὰ τὶς ἱστο- ρήσω». Ἐκτὸς ἑ ὅμως ἀπὸ αὐτὸ τὸ δεδομένο τοῦ Ὁμήρου ἵ ὑπάρχει χαὶ τὸ ἄλλο ἐξ ἴσου συναρπαστι- κό, σύμφωνα μὲ τὸ ὁποῖο: «ἐμεῖς μόνο τὴν φήμη γιὰ τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν Δαναῶν ἀκοῦμε (τώρα, σὲ χρόνο ἐνεστῶτα), οὔτε γνωρίζουμε κάτι γι’ αὐτούς. Κι ἐγὼ δὲν θὰ μποροῦσα γὰ ἐξιστορήσω τὸ πλῆ θος τῶν ὀνομάτων τους, ἐὰν οἱ μοῦσες (οἱ γέροντες) δὲν μοῦ θυμίσουν ὁ ὅσους ἦλθαν κάτω ἀπὸ τὸ "ἶλιον» (Ιλιάδα Β 486- 492). Οἱ δη λώσεις αὐτὲς τοῦ Ὁμή ρου, παντελῶς ὁ άγνοη µένες καὶ παρα- πεταμένες, ἀποδεικνύουν τὴν παρουσία του ὡς ἱστορικοῦ καὶ χρονογράφου ἀμέσως μετὰ τὸν Τρω- ικὸ πόλεμο, γιατὶ τότε ἦταν δυνατὸν νὰ ἀκοῦνε οἱ ἄνθρωποι τὶς λεπτομέρειες τῶν γεγονότων, τὰ ὁποῖα ἦσαν ἀκόμη γωπὰ στὴ μνήμη ἐκείνων ποὺ τὰ διηγοῦντο, χαὶ διεσώθησαν ἀπὸ τὸν "Όμηρο μὲ τέτοια ἀκρίθεια, ἡ ὁποία προκύπτει καὶ ἐπαληθεύεται ἀπὸ τ᾽ ἀστρονομικὰ καὶ τὰ τοπογραφικὰ τεχνικὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα ἀντιστοιχοῦν σὲ δεδομένη χρονικὴ περίοδο καὶ καταχωρίζονται στὰ ἔπη του, ὅταν ἀφαιρεθοῦν οἱ μεταγενέστερες φυσικὲς ἀλλοιώσεις τῶν τόπων ἢ οἱ διορθωτικὲς Φι- λολογικὲς προσθῆχες, «Τὰ δύο παιδιὰ τοῦ Ασκληπιοῦ, ὁ Ποδαλείριος καὶ ὁ Μαχάων, οἱ ἐξέχοντες { ἰητῆρες (γιατροί), ἡγοῦντο τῶν Θεσσαλῶν» (Ιλιάδα Β 731- 22). Τὸ πόσο ὑπολόγιζαν τὴν ἀξία ἑνὸς γιατροῦ ἀποδει- κνύεται στὴν λιάδα (Α 511-515), ὅπου ὁ Ὅμη ρος λέγει: «Νέστορα, ἀνέδα στὸ ἅρμα σου καὶ ὶ δίπλα σου ἂς ἀνεδῆ καὶ ὁ Μαχάων, κι ὁδήγησε τ’ ἄλογα στὰ πλοῖα, γιατὶ ἕνας ἰητρὸς (γιατρὸς) ἀξίζει γιὰ πολλοὺς ἄνδρες, ν᾿ ἀποκόδῃ τοὺς ἰοὺς (τὰ θέλη) καὶ νὰ πασπαλίζῃ μὲ ἤπια φάρμακα τὰ ἕλκη» (μὲ χαταπραῦντικὰ φάρμακα τὶς πληγές). Τὸ ἐπάγγελμα τοῦ γιατροῦ ἀποδίδεται μὲ δύο ξεχωριστοὺς