ΝΙΚ. ΑΣΤΙΗ( ΤΗΣ Ἢ ἀρχαία Πέργαμος στὸ Βερολῖνο «Ἐν Περγάμῳ ὑπάρχει εἷς τεράστιος μαρμάρινος δωμὸς ὕψους τεσσαράκοντα ποδῶν μὲ ἀξιοθαύμαστα ἀγάλματα: τὸ σύνολον πλαισιώνεται ἀπὸ τὴν μάχην τῶν Γιγάντων». Μὲ αὐτὰ τὰ λόγια περιέγραψε ὁ Ρωμαῖος [ποῖὰς Απιρεβις τὸν 6ωμὸν τῆς Περγάμου εἰς τὸ «Βιόλίον τῶν ἀξιομνημονεύτων γεγονότων» (8, 44). Πολλοὺς αἰῶνες ἀργότερον, τὸν χειμῶνα τοῦ 1864-65, ἀνακαλύπτεται ἡ πόλις ἀπὸ τὸν ΟατΙ ΗιΙπιαπῃ. Μετὰ πάροδον δεκατριῶν ἐτῶν ἡ ἐπιθυμία του γίνεταν πραγματικότης καὶ ἐν ἔτει 1878 ἀρχίζουν αἱ ἀνασκαφαί. Συνεχίσθησαν ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν τοῦ ̓ ̓Α. Κόντσε. Ὕστερα ὁ γνωστὸς ἀρχαιολόγος Δαϊρπφελὸ προήγαγε τὰς ἐρεύνας. Αἱ ἀνασκαφαὶ τῶν Γερμανῶν ἔφερον εἰς φῶς σημαντικὰ εὑρήματα τάφων καὶ πλῆθος σπουδαιοτάτων ἐπιγραφῶν. . Τὸ κυριώτερον ἀρχαιολογικὸν εὕρη μα εἶναι ὁ Βωμὸς τῆς ἀκροπόλεως, ὁ ὁποῖος πλαισιώνεται ἀπὸ διάζωμα συνολικοῦ μήκους 120 μέτρων. Ἐκτίσθη κατὰ τὴν θασιλεία τοῦ Εὐμένους τοῦ Β ́ (165- 156 π.Χ.). Ἦτο ἀφιερωμένος εἰς τὸν Δία καὶ τὴν Αθηνᾶ (Εἰκ. 1). Τὰ ἀνάγλυφα τοῦ δωμοῦ μετεφέρθη σαν σιδη ροδρομικῶς εἰς τὸ Βερολῖνον. Τὸ ἱδρυθὲν «Μουσεῖον τῆς Περγάμου» ἐ ἐν Βερολίνω ὁἀνοίγει τῷ 1902. Μετὰ πάροδον ἕξ ἐἐτῶν κλείνει διὰ τεχνικοὺς λόγους. Ξανανοίγει ἐπισή μως τῷ 1930. ̓Αξιόλογος: εἰναι ὁ ναὸς τῆς ̓Αθηνᾶς, ὁ ὁ ὁποῖος εἰναι ὁ ἀρχαιότατος ἐκ τῶν ἄλλων ναῶν τῆς Περγό άμου. Τὴν θόρεια πτέρυγα κατελάμδανεν ἡ περίφημος Βιόλιοθήκη (εἰκ. 2). Εὐρέθησαν τὰ ἐρείπια τῶν μεγαλοπρεπῶν ἀνακτόρων τῶν θασιλέων τῆς Περγάμου, ἡ "Ανω ἀγορά, τὸ Θέατρον, τὸ Γυ μνάσιον, ὁ λεγόμενος Ἰωνικὸς ναός, ἡ Κάτω ́ ̓ Αγορά, τὸ Ἱερὸν τοῦ Τραϊανοῦ, ἱδρυθὲν ὑ ὑπὸ τοῦ ̓Αδριανοῦ. Ἢ Πέργαμος εἶναι ἀρχαιοτάτη πόλις ἐν Μυσίᾳ τῆς Μικρᾶς ̓Ασίας ἔναντι τῆς νήσου Λέσόου. ἾΗτο ἐκτισμένη ἐπὶ τῆς 6ορείας ὄχθης τοῦ ποταμοῦ Καΐκου, εἰς τὸν ὁποῖον συμόάλλουν δύο μικρότεροι, ὁ Σελινοῦς καὶ ὁ Κήτειος. ̓Απεῖχεν εἴκοσι στάδια ἀπὸ τῆς θαλάσσης, μὲ τὴν ὁποίαν συνεδέετο διὰ τοῦ πλωτοῦ ποταμοῦ Καΐκου. Ἦτο παλαιοτάτη ἀποικία τῶν ̓Αρκάδων ὑπὸ τὸν Τήλεφον, ὁ ὁποῖος ἐτιμᾶτο καὶ ἐλατρεύετο ἐκεῖ. Ἱδρυτῆς ὅμως αὐτῆς ἐθεωρεῖτο κατὰ τὴν μετέπειτα παράδοσιν ὁ Πέργαμος, υἱὸς τοῦ Νεοπτολέμου, ἐγγονὸς τοῦ ̓Αχιλλέως. Νεώτεραι ἔρευναι ἔδειξαν, ὅτι μᾶλλον ἐπρόκειτο διὰ ἀρχαιοτάτην πόλιν τῶν Κρητῶν ἐπὶ θαλασσοκρατορίας τοῦ Μίνωος. Ὁ Τή λεφος ήτο υἱὸς τοῦ Ἡρακλέους ἐ ἐκ τῆς Αὔγη ς, θυγατρὸς τοῦ ὀασιλέως τῆς Τεγέας ̓Αλεοῦ. “Ὅταν ἐ ἔνη λικιώθη, μετέδη εἰς Μυσίαν τῆς Μικρᾶς ̓ Ασίας μετὰ ἀπὸ συμθουλην χρησμοῦ παρὰ τῷ θασιλεῖ Τεύθραντι, ὁ ὁποῖος εἶχε λάθει ὡς σύζυγον τὴν Αὔγην. Ὁ Τήλεφος ἐνυμφεύθη τὴν θυγατέρα τοῦ Τεύθραντος ̓ Αγριόπην καὶ διεδέχθη αὐτόν. Κατὰ τὴν πολιορκίαν τῆς Τροίας ἀπὸ τοὺς ̓Αχαιοὺς ἔδραμεν εἰς θοή θειαν αὐτῆς. Ἐπλήγη ἢὅμως θαρέως ὑπὸ τῆς λόγχης τοῦ ̓Αχιλλέως. Λαθώὼν χρη σμὸν περὶ τῆς θεραπείας τῆς πληγῆς του μετη μφιέσθη εἰς ἐπαίτην καὶ μετέδη εἰς Μυκήνας, ὅπου ἔκλεψε τὸν μικρὸν ̓Ορέστην. ̓Απήτη σε δὲ ὡς ἀντάλλαγ μα ἀπὸ τὸν ̓Αγαμέμνονα τὴν θεραπείαν. αὐτοῦ, ἐφόσον θὰ ἐθεραπεύετο μόνον ἀπὸ αὐτὸν ποὺ τὸν ἐπλήγωσε («ὁ τρώσας καὶ ἰάσεται»). Καὶ ἐπειδὴ ὁ χρησμὸς εἶχε προείπει εἰς τοὺς ̓Αχαιούς, ὅτι μόνον διὰ τῶν ὁδηγιῶν τοῦ Τηλέφου θὰ μεταθοῦν εἰς Τρωάδα, ὁ ̓Αχιλλεὺς τὸν ἰάτρευσε. Πρὸς ἀνταμοιδὴν ὁ Τή λεφος ἔδωκεν ὁδηγίας, ὥστε νὰ φθάσουν εἰς Ἴλιον. κο Εὐριπίδης ἔγραψε τραγῳδίαν μὲ τίτλον «Τήλεφος», μὴ διασωθεῖσαν. Ἢ Πέργαμος κατέστη σπουδαία ἀπὸ τοῦ δασιλέως Λυσιμάχου, ὁ ὁποῖος ἐτοποθέτησεν ἐκεῖ τοὺς θησαυρούς του καὶ φύλακα αὐτῶν τὸν Φιλέταιρον. Ὃ τελευταῖος δὲ μετὰ τὸν θάνατον τοῦ Λυσιμάχου ἐν ἔτει 283 π.Χ. ἀνεκήρυξεν ἑαυτὸν αὐτόνομον,