ΝΙΚ. ΑΣΤΙΗ( ΤΗΣ Ἢ ἀρχαία Πέργαμος στὸ Βερολῖνο «Ἐν Περγάμῳ ὑπάρχει εἷς τεράστιος μαρμάρινος δωμὸς ὕψους τεσσαράκοντα ποδῶν μὲ ἀξιοθαύμαστα ἀγάλματα: τὸ σύνολον πλαισιώνεται ἀπὸ τὴν μάχην τῶν Γι- γάντων». Μὲ αὐτὰ τὰ λόγια περιέγραψε ὁ Ρωμαῖος [ποῖὰς Απιρεβις τὸν 6ωμὸν τῆς Περγάμου εἰς τὸ «Βιόλίον τῶν ἀξιομνημονεύτων γεγονότων» (8, 44). Πολλοὺς αἰῶνες ἀργότερον, τὸν χειμῶνα τοῦ 1864-65, ἀνακαλύπτεται ἡ πόλις ἀπὸ τὸν ΟατΙ ΗιΙπιαπῃ. Μετὰ πάροδον δεκατριῶν ἐτῶν ἡ ἐπιθυμία του γίνεταν πραγματικότης καὶ ἐν ἔτει 1878 ἀρχίζουν αἱ ἀνασκαφαί. Συνεχίσθησαν ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν τοῦ ᾽᾿Α. Κόντσε. Ὕστερα ὁ γνωστὸς ἀρχαιολόγος Δαϊρπφελὸ προήγαγε τὰς ἐρεύνας. Αἱ ἀνασκαφαὶ τῶν Γερμανῶν ἔφερον εἰς φῶς σημαντικὰ εὑρήματα τάφων καὶ πλῆθος σπουδαιοτά- των ἐπιγραφῶν. . Τὸ κυριώτερον ἀρχαιολογικὸν εὕρη μα εἶναι ὁ Βωμὸς τῆς ἀκροπόλεως, ὁ ὁποῖος πλαισιώνεται ἀπὸ διάζωμα συνολικοῦ μήκους 120 µέτρων. Ἐκτίσθη κατὰ τὴν θασι- λεία τοῦ Εὐμένους τοῦ Β΄ (165- 156 π.Χ.). Ἦτο ἀφιερωμένος εἰς τὸν Δία καὶ τὴν Αθηνᾶ (Εἰκ. 1). Τὰ ἀνάγλυφα τοῦ δωμοῦ µετεφέρθη σαν σιδη ροδρομικῶς εἰς τὸ Βερολῖνον. Τὸ ἱδρυθὲν «Μουσεῖον τῆς Περγάμου» ἐ ἐν Βερολίνω ὁ ἀνοίγει τῷ 1902. Μετὰ πάροδον ἕξ ἐ ἐτῶν κλείνει διὰ τεχνικοὺς λόγους. Ξανανοίγει ἐπισή μως τῷ 1930. ᾿Αξιόλογος: εἰναι ὁ ναὸς τῆς ᾿Αθηνᾶς, ὁ ὁ ὁποῖος εἰναι ὁ ἀρχαιότατος ἐκ τῶν ἄλλων ναῶν τῆς Περγό άμου. Τὴν θόρεια πτέρυγα κατελάμδανεν ἡ περίφημος Βιόλιοθήκη (εἰκ. 2). Εὐρέθησαν τὰ ἐρείπια τῶν μεγαλοπρεπῶν ἀνακτόρων τῶν θασιλέων τῆς Περγάμου, ἡ "Ανω ἀγορά, τὸ Θέατρον, τὸ Γυ µνάσιον, ὁ λεγόμενος Ἰωνικὸς ναός, ἡ Κάτω΄᾽ Αγορά, τὸ Ἱερὸν τοῦ Τραϊανοῦ, ἱδρυθὲν ὑ ὑπὸ τοῦ ᾿Αδριανοῦ. Ἢ Πέργαμος εἶναι ἀρχαιοτάτη πόλις ἐν Μυσίᾳ τῆς Μικρᾶς ᾿Ασίας ἔναντι τῆς νή- σου Λέσόου. ἾΗτο ἐκτισμένη ἐπὶ τῆς 6ορείας ὄχθης τοῦ ποταμοῦ Καΐκου, εἰς τὸν ὁποῖον συμόάλλουν δύο μικρότεροι, ὁ Σελινοῦς καὶ ὁ Κήτειος. ᾿Απεῖχεν εἴκοσι στά- δια ἀπὸ τῆς θαλάσσης, μὲ τὴν ὁποίαν συνεδέετο διὰ τοῦ πλωτοῦ ποταμοῦ Καΐκου. Ἦτο παλαιοτάτη ἀποικία τῶν ᾿Αρκάδων ὑπὸ τὸν Τήλεφον, ὁ ὁποῖος ἐτιμᾶτο καὶ ἐλατρεύετο ἐκεῖ. Ἱδρυτῆς ὅμως αὐτῆς ἐθεωρεῖτο κατὰ τὴν μετέπειτα παράδοσιν ὁ Πέργαμος, υἱὸς τοῦ Νεοπτολέμου, ἐγγονὸς τοῦ ᾿Αχιλλέως. Νεώτεραι ἔρευναι ἔδει- ξαν, ὅτι μᾶλλον ἐπρόκειτο διὰ ἀρχαιοτάτην πόλιν τῶν Κρητῶν ἐπὶ θαλασσοκρατο- ρίας τοῦ Μίνωος. Ὁ Τή λεφος ήτο υἱὸς τοῦ Ἡρακλέους ἐ ἐκ τῆς Αὔγη ς, θυγατρὸς τοῦ ὀασιλέως τῆς Τε- γέας᾽Αλεοῦ. “Ὅταν ἐ ἔνη λικιώθη, μετέδη εἰς Μυσίαν τῆς Μικρᾶς᾽ Ασίας μετὰ ἀπὸ συμ- θουλην χρησμοῦ παρὰ τῷ θασιλεῖ Τεύθραντι, ὁ ὁποῖος εἶχε λάθει ὡς σύζυγον τὴν Αὔγην. Ὁ Τήλεφος ἐνυμφεύθη τὴν θυγατέρα τοῦ Τεύθραντος᾽ Αγριόπην καὶ διεδέ- χθη αὐτόν. Κατὰ τὴν πολιορκίαν τῆς Τροίας ἀπὸ τοὺς ᾿Αχαιοὺς ἔδραμεν εἰς θοή θει- αν αὐτῆς. Ἐπλήγη ἢ ὅμως θαρέως ὑπὸ τῆς λόγχης τοῦ ᾿Αχιλλέως. Λαθώὼν χρη σμὸν περὶ τῆς θεραπείας τῆς πληγῆς του µετη μφιέσθη εἰς ἐπαίτην καὶ μετέδη εἰς Μυκήνας, ὅπου ἔκλεψε τὸν μικρὸν ᾿Ορέστην. ᾽Απήτη σε δὲ ὡς ἀντάλλαγ μα ἀπὸ τὸν ᾿Αγαμέμνο- να τὴν θεραπείαν. αὐτοῦ, ἐφόσον θὰ ἐθεραπεύετο μόνον ἀπὸ αὐτὸν ποὺ τὸν ἐπλήγω- σε («ὁ τρώσας καὶ ἰάσεται»). Καὶ ἐπειδὴ ὁ χρησμὸς εἶχε προείπει εἰς τοὺς ᾿Αχαιούς, ὅτι μόνον διὰ τῶν ὁδηγιῶν τοῦ Τηλέφου θὰ μεταθοῦν εἰς Τρωάδα, ὁ ᾿Αχιλλεὺς τὸν ἰάτρευσε. Πρὸς ἀνταμοιδὴν ὁ Τή λεφος ἔδωκεν ὁδηγίας, ὥστε νὰ φθάσουν εἰς Ἴλιον. κο Εὐριπίδης ἔγραψε τραγῳδίαν μὲ τίτλον «Τήλεφος», μὴ διασωθεῖσαν. Ἢ Πέργαμος κατέστη σπουδαία ἀπὸ τοῦ δασιλέως Λυσιμάχου, ὁ ὁποῖος ἐτοποθέ- τησεν ἐκεῖ τοὺς θησαυρούς του καὶ φύλακα αὐτῶν τὸν Φιλέταιρον. Ὃ τελευταῖος δὲ μετὰ τὸν θάνατον τοῦ Λυσιμάχου ἐν ἔτει 283 π.Χ. ἀνεκήρυξεν ἑαυτὸν αὐτόνομον,