ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΜΠΕΞΗΣ Ὁ Εὐριπίδης καὶ οἱ δῆθεν ἑλληνικὲς ἀνθρωποθυσίες Ἢ «θυσία» τῆς Ἰφιγένειας. Κάτι σὰν σύμόολο καὶ ἀκλόνητο ἐπιχείρημα γιὰ τοὺς ὑπο- στηριχτὲς τῆς θεωρίας ἐκείνης, ποὺ ἀποδίδει στοὺς Ἕλληνες τὴν ἰδιότητα τῶν ἀνθρω- ποθυσιαστῶν καὶ ἐνίοτε καὶ τῶν καννιθάλων (ἰδὲ τεῦχος «Δ» 162: «Οἱ δῆθεν ἀνθρωπο- θυσίες στὴν Κρήτη»). Τί θὰ συνέθαινε ὅμως, ἂν ἡ ἔρευνα ἀπεδείκνυε μὲ ἀτράνταχτα ἐπιχειρή! ματα, ποὺ δὲν εἶναι ἄλλα ἀπὸ τὶς ἴδιες τὶς δύο τραγωδίες τοῦ Εὐριπίδη τὶς σχε- τικὲς μὲ τὸ θέμα ( Ιφιγένεια ἐ ἐν Αὐλίδι καὶ ᾿Ιφιγένεια ἐν Ταύροις), ὅτι τὸ ἔθος τῶν ἀνθρω- ποθυσιῶν ὁ ὄχι! μόνο δὲν εἶναι ἑλληνικό, ἀλλὰ ἀντίθετα εἰναι μισητὸ καὶ μίασμα γιὰ τοὺς Ἕλληνες καὶ τὶς ἀνθρωπιστικὲς καὶ πολιτιστικές τους ἀξίες; Θὰ ἐπιχειρήσουμε λοιπὸν μέσα ἀπὸ τὰ ἀποσπάσματα, καὶ μόνο αὐτά, τῶν δύο συγκεκριμένων τραγωδιῶν νὰ ἀπο- καλύψουμε τὴν ἀλήθεια. [Χάριν συντομίας, ὅπου τὸ ἀπόσπασμα ἀναφέρεται στὴν Ἰφι- γένεια ἐν Αὐλίδι, θὰ ἀναγράφεται ὡς «ᾖ. Ε.Α.» καὶ ὅπου στὴν Ιφιγένεια ἐν Ταύροις ὡς «Ι.Ε.Τ.»/. Καὶ πρῶτα ἀπ’ ὅλα θὰ πρέπει νὰ ξεκαθαρίσουμε τὰ ἑξῆς: Ἢ χώρα τῶν Ταύρων, ὅπου θρίσκεται ἡ ᾿Ιφιγένεια, εἶναι χώρα δαρδαρική, ὅπου κατοικοῦν δάρδαροι μὲ όασιλιᾶ τὸν Θόαντα. Πολλὰ τὰ ἀποσπάσματα ποὺ τὸ μαρτυροῦν αὐτό. ᾿Ενδειχτικὰ θὰ ἀναφέρουμε ἀπὸ τὴν «{. Ε.Τ.» τοὺς στίχους 25-22, ὅπου ἡ Ἰφιγένεια ἡ ἴδια φαίνεται νὰ δηλώνῃ: «ἀλλ᾽ ἐξέκλεψεν ἔλαφον ἀντιδοῦσά µου "Αρτεμις Αχαιοῖς, διὰ δὲ λαμπρὸν αἰθέρα πέμψασά μ᾽ ἐς τὴν δ᾽ ὤχκισεν Ταύρων χθόνα, οὗ γῆς ἀνάσσει δαρθάροισι δάρδαρος Θόας». Δη- λαδῆ ἀναφέρεται στὸ περιστατικὸ τῆς Αὐλίδος ἀρχικά, ὅπου, ἀντὶ νὰ θυσιασθῇ ἡ ἴδια, ἡ θεὰ "Αρτεμις ἔθαλε στὴν θέση τῆς ἕνα ἐλάφι: καὶ ἐν συνεχείᾳ λέει, ὅτι τὴν ἔστειλε στὴν χώρα τῶν δαρδάρων, στοὺς ὁποίους θασιλεύει ὁ θάρθαρος 6ασιλιᾶς Θόας, ὅπως εἴχα- µε προαναφέρει. Εἶναι ση μαντικὸ ἐδῶ νὰ παρατηρή σουµε, ὅτι ὁ Εὐριπίδης θέλει νὰ ξε- καθαρίσῃ ἐντελῶς τὸ θέµα, γιὰ νὰ μὴν ὑπάρχῃ ἡ παραμικρή ἀμφιθολία. Γι) αὐτὸ καὶ το- νίζει τὸ «δαρδάροισι 6άρδαρος», γιὰ νὰ μὴν ὑπάρξη ἡ παρεξήγηση, ὅτι μπορεῖ νὰ ἦταν δαρδαρικὴ ἡ ἢ χώρα, ἀλλὰ δασιλεύει ἡ Ἕλληνας θασιλιᾶς. Ἕνα ἄλλο σημεῖο, ὅπου πρέπει νὰ σταθοῦμε, εἰναι ὁ σκοπός, γιὰ τὸν ὁποῖο ὁ ᾿Ορέστης καὶ ὁ Πυλάδης ταξίδευσαν στὴν Ταυρικὴ χερσόνησο (Κριμαία), ὁ ὁποῖος δὲν { ήταν ἣ ἀπελευθέρωση τῆς Ἰφιγένειας πτῆς ὁποίας ἄλλωστετὴν ὕπαρξη ἆ ἀγνοοῦσαν, ἀφοῦ τὴν εἰχαν γιὰ πεθαµένη-- ἀλλὰ ἡ ἡ ἁρπαγὴ τοῦ ξοάνου τῆς θεᾶς ᾿Αρτέμιδος κατ’ ἐντολὴν τοῦ ᾿Απόλλωνος, προκειμένου νὰ μὴν 6ε- δηλώνεται στὰ χέρια τῶν δαρθάρων (1. Ε.Τ. 85- 91): «σὺ δ᾽ εἰπας ἐλθεῖν Ταυρικῆς μ᾽ ὅρους χθονός, ἔνθ᾽ "Αρτεμίς σοι σύγγονος όωμοὺς ἔχοι, λαθεῖν τ’ ἄγαλμα θεᾶς, ὃ φασιν ἐνθάδε ἐς τούσδε ναοὺς οὐρανοῦ πεσεῖν ἄπο' λαδόντα δ᾽ ἢ τέχναισιν ἢ τύχῃ τινί, κίνδυνον ἐκπλήσαντ᾽, ᾿Αθηναίων χθονὶ δοῦναι». Ὅπως συνάγεται ἀπὸ τὸ ἀπόσπασμα αὐτό, ἀφοῦ ἁρπάξει ὁ Ορέστης τὸ ξόανο τῆς θεᾶς ᾿Αρτέμιδος ἀπὸ ἐκεῖ, πρέπει νὰ τὸ φέρῃ στὴν χώ- ρα τῶν ᾿Αθηναίων. Καὶ ἐδῶ τίθεται τὸ ἐρώτημα: Γιατί ὁ Απόλλων, ὁ ἀδελφὸς τῆς ᾿Αρτέ- μιδος, δίνει τέτοια ἐντολή; Γιατί, ἐφ᾽ ὅσον εὑρίσκετο σὲ ναὸ τῆς ἀδελφῆς του καὶ ἐτιμᾶτο, θὰ ἔπρεπε νὰ ἀπομαχρυνθῇ ἀπὸ αὐτόν; Ἢ ἀπάντηση ἐδῶ μᾶς ὁδηγεῖ σὲ ἕνα ἄλλο μεγάλο θέμα, αὐτὸ τῆς διαστρεθλώσεως τῆς ᾿Αρχαίας Ἑλληνικῆς Θρησκείας ἀπὸ πληθυσμοὺς δαρόαρικούς, ποὺ δῆθεν στὸ ὄνομα Ἑλληνικῶν θεοτήτων ἔπρατταν ὅ,τι τὸ ἀνόητο καὶ μιαρό. Παρατηρεῖται λοιπὸν τὸ φαι- νόμενο, ναὶ μὲν ὁ ναὸς τῶν Ταύρων νὰ εἶναι τῆς ᾿Αρτέμιδος, ἀλλὰ ὄχι τῆς Ἑλληνικῆς. Σκοπός τους ἡ διάδρωση τῶν ἑλληνικῶν ἀξιῶν καὶ τὸ πέρασμα τῆς ἀντίληψης ἐκείνης ποὺ ἐπιχρατεῖ ἕως τὶς μέρες µας δυστυχῶς, μὲ τὸ τόσο ἄστοχο καὶ ἀνόητο γιὰ τὶς μάζες