«Ὅλύόιος, ὅστις τῆς ἱστορίας ἔσχε μάθησιν» (Εὐριπίδης) Προὐπόθεση τῆς εὐτυχίας κατὰ τὸν µεγάλο "Ελληνα τραγικὸ ἀποτελεῖ ἡ γνώση τοῦ ἀληθινοῦ παρελθόντος. Στρεφόμενοι κι ἐμεῖς πρὸς τὴν ἱστορία, διαπιστώνουμε πράγματι ὅτι ἔθνη, κοινωνίες ἀλλὰ καὶ ξεχωριστοὶ ἄνθρωποι προοδεύουν καὶ μεγαλουργοῦν, συνεισφέρουν μ᾽ ἄλλα λόγια στὸ παγκόσμιο γίγνεσθαι, µόνο ὅταν ἀξιώνονται νὰ γίνουν γνῶστες τῶν πράξεων, τῶν ὃι- δαγµάτων καὶ τῆς σοφίας τοῦ παρελθόντος. “Ὅπως διαπιστώνουμε καὶ τὴν ἀντίθετη ἐκδοχή: Η ἀποκοπὴ ἀπὸ τὴν ἱστορία ἐπιφέρει τὴν σύγχυση, τὴν ἀδυναμίᾳ προσανατολισμοῦ καὶ τὴν ἐπικράτηση ἀνελεύθερων δογματικῶν χαταστάσεων, ποὺ ποδοπατοῦν καὶ ἐξευτελίζουν τὴν ἀνθρώπινη ἀξία καὶ ἀξιοπρέπεια. Τὸ ἀρχαιοελληνικὸ «θαῦμα», ἡ Κλασσικὴ Ελλάδα, δὲν δημιουργήθηκε συ- γκυριακὰ καὶ τυχαῖα, ἀλλὰ δασίστηκε σ᾽ ὁλόκληρη τὴν προηγούµενη ἱστορικὴ πορεία τῶν Ελλήνων. Τὸ γνωστικὸ καὶ ἀξιακό τής πλαίσιο ἀντλήθηκαν ἀπὸ τὸν "Όμηρο καὶ τὸν ᾿Ησίοδο, ἀπὸ τοὺς ἄθλους καὶ τὶς ἀρετὲς τῶν μεγάλων προγόνων, τῶν ἡμίθεων καὶ τῶν θεῶν. Πάνω σ᾽ αὐτὴ τὴν ἱστορικὴ παράδο- ση πλάστηκε καὶ ἀπέκτησε μορφὴ καὶ ἔκφραση. Τὸ ἴδιο καὶ ὁ χιλιόχρονος Μεσαίωνας (ἂν δὲν φτάνει ὡς τὶς μέρες µας) δὲν ἅπλωσε τὰ μαῦρα φτερά του σ᾽ ὁλόκληρο τὸν κόσµο συγκυριακἀ καὶ τυχαῖα. Εἶχε προηγηθεῖ ἡ δίαιη διακοπὴ τῆς ἱστορικῆς συνέχειας, ἡ ὁποία διευκόλυνε τὴν ἐπικράτηση τοῦ Θεοκρατικοῦ Σκότους. Τὸ ἴδιο τέλος καὶ οἱ ἀπαρχὲς τοῦ Σύγχρονου Πολιτισμοῦ (Αναγέννηση, 4ιαφωτισμὸς) δὲν προέκυψαν συ- γκυριακἀ καὶ τυχαῖα. Προῆλθαν ἀπὸ τὴν γενναία ἱστορικὴ ἐπανασύνδεση μὲ τὸ προχριστιανικὸ ἑλληνικὸ παρελθὸν καὶ τὴν Φιλελεύθερη οἰκουμενικότήητά του. Ἢ κατοχή τῆς ἀληθινῆς ἱστορικῆς γνώσης καὶ σὲ ἱστορικὸ ἐπίπεδο συνει- σφέρει στὴν ἠθικὴ ἐλευθερία τῶν ἀνθρώπων. Βοηθᾶ τὸν καθένα ξεχωριστὰ νὰ στηρίξεται στὰ δικά του πόδια, στὴν δική του κρίση. ᾿Αποκτᾶ δηλαδὴ τὴν δυνατότητα ὁ γνώστης τοῦ παρελθόντος ὄχι µόνο νὰ δημιουργεῖ τὸ νέο, ἀλλὰ καὶ νὰ ἀποφεύγει τὴν παραπλάνηση ποὺ µεθοδεύουν ἄλλοι γιὰ τὸν ἑαυτό του, καὶ νὰ ἀντιλαμόάνεται τὴν ἰδεολογική ἢ πολιτικὴ δουλεία, ποὺ ἔξου- σιαστὲς ἐπιδιώκουν πολλὲς φορὲς νὰ ἐπιδάλουν στὸν τράἀχηλό του. Η συνο- λική προσφορὰ τῆς ἱστορίας περιέχεται ξεκάθαρα στὰ λόγια τοῦ 4ιόδωρου Σικελιώτη: «Φύλακα ἡγοῦμαι τὴν ἱστορίαν τῆς τῶν ἀξιολόγων ἀρετῆς, μάρ- τυρα τῆς τῶν φαύλων κακίας, εὐεργέτην δὲ τοῦ κοινοῦ γένους τῶν ἀνθρώ- πων». Δὲν καταλαδαίνεις τὰ συμδαίνοντα στὸ παρόν, ἂν δὲν γνωρίζεις τὰ συμδά- ντα στὸ (ἀληθινὸ) παρελθόν. Καὶ δὲν μπορεῖς νὰ προθλέψεις καὶ νὰ πορευ- θεῖς μὲ σιγουριὰ οτὸ αὔριο, ἂν δὲν ἔχεις κατανοήσει τί ἔγινε στὸ χθὲς καὶ τὸ σήμερα. Παν. Λ. Κουθαλάκης