ΜΑΡΙΟΣ ΜΑΜΑΝΕΑΣ Επίδραση τῆς πανάρχαιας Ἑλληνικῆς παραδόσεως στὴ Λιθουανική θρησκεία Ὑπὸ τὴν ὀνομασία «Λιθουανία» θὰ πρέπει νὰ μὴ νοεῖται ἀποχλειστικὰ ἡ γεωγραφικὴ ἔκταση τοῦ ὁμωνύμου κράτους τῆς Βαλτικῆς, ὅπως τὸ γνωρίζουμε σήµερα μὲ τὰ καθορι- σµένα ὅριά του, ἀλλὰ ὑπὸ εὐρυτέραν ἔννοια καὶ οἱ γειτονικὲς τοῦ κράτους αὐτοῦ περιοχὲς (τμήματα τῆς Ρωσίας, τῆς Πολωνίας καὶ τῆς Κουρλανδίας), στὶς ὁποῖες κατὰ τὸ παρελθὸν ἤκμασαν ὀργανωμένες λιθουανικὲς κοινότητες πρὶν τὴν ὁριστικὴ ἐκδίωξή τους ἀπὸ διαφό- ρους κατὰ καιροὺς εἰσθολεῖς. Ἐντοπίζοντας τὸ ἐνδιαφέρον µας στὸν γεωγραφικὸ αὐτὸ χῶρο παρατηροῦμε, ὅτι ἀρχαῖες παραδόσεις τοῦ Λιθουανικοῦ λαοῦ παραμένουν ἀλώδητες ἕως σήµερα, ἔχοντας ὡστόσο χά- σει τὴ θρησκευτική τους διάσταση. Αὐτὸ ἐξηγεῖται εὔκολα, καθὼς ὁ Χριστιανισμὸς ἄρχισε νὰ διαδίδεται στὴν Λιθουανία μετὰ τὸν 129 μ.Χ. αἰῶνα, καὶ χρειάστηκε νὰ παρέλθουν ἀκό- μα δύο αἰῶνες, ἕως τότε ποὺ ἐπεθλήθη διὰ τῆς δίας καὶ τῶν ὅπλων. Εἶναι εὔλογο λοιπόν, ὅτι ἡ παραδοσιακὴ Λιθουανικὴ θρησκεία ἀντιστάθηχε, ὅσο οἱ περιστάσεις τὸ ἐπέτρεπαν. Πέ- ραν τούτων ἡ θρη: σκεία αὐτή, ἐξεταξόμενη ὑ ὑπὸ τὸ συγκχριτικὸ θρη σχειολογικὀ πρῖσμα, προ- δίδει πάμπολλες ὁ ὁμοιότητες μὲ τὴν ἀρχαία ἑλληνικὴ παράδοση, ποὺ δὲν εἰναι δυνατὸν νὰ ἀποδοθοῦν σὲ ἁπλὲς συμπτώσεις. Εἶναι σαφές, ὅτι ἡ θρησκευτικὴ καὶ κοσμοαντιληπτικὴ κληρονομιά τῶν Λιθουανῶν εἰναι θυγατρικὲς τῶν Ἑλληνικῶν ἰδεῶν καὶ πρακτικῶν. Θεμελιώδης μεταξὺ τῶν Λιθουανικῶν παραδοχῶν εἰναι ἡ ἀπόδοση ἰδιαιτέρου σεδασμοῦ στὴ φύση καὶ τὶς φυσικὲς δυνάμεις, ὅ ὅπως ἀκριδῶς ἴ ἴσχυε καὶ γιὰ τοὺς Ἕλληνες, Ὁ σεδασμὸς αὐτὸς γιὰ τοὺς Λιθουανοὺς φθάνει μέχρι καὶ τὴν ἀποφυγὴ τῆς μὴ ἀναγκαίας ὑλοτομίας. Παράλλη λα ἡ ἱερότητα ὁρισμένων εἰδῶν τῆς Χλωρίδος { ηταν δεδομένη. Τέτοια εἴδη εἰναι ἡ δρῦς, τὴν ὁποία ἐχαρακτήριζαν «θεῖον» δένδρο καὶ ἡ ἰτέα, τὴν ὁποία συνέδεαν μὲ συγκε- χριμένο θρύλο. Παρόμοιες ἀντιλήψεις ὑπάρχουν στὸν ἑλλαδικὸ χῶρο πολὺ πρὶν ἀπὸ τὴν ἐμφάνιση τῶν Λιθουανῶν. Ἐπιπρόσθετα τὰ πυκνὰ δάση, ποὺ ἀκόμη καὶ σήμερα ὑπάρχουν στὴ χώρα αὐτή, ἐχρησίμευαν καὶ ὡς ἄσυλο γιὰ καταδιωκόμενους ἀνθρώπους. Εἰδικώτερα τὰ δένδρα κάθε εἴδους ἐθεωροῦντο συνδεδεμένα μὲ τὴν ψυχή. Ἢ ψυχὴ κάθε νεκροῦ ἐλάμ- όανε νέα ὑπόσταση εἰκονιξόμενη μὲ τὴ μορφὴ ἑνὸς δένδρου. Ἢ ἐξέλιξη τοῦ δένδρου ἔδειχνε καὶ τὴν περαιτέρω πορεία τῆς ψυχῆς. Ἡ δοξασία αὐτὴ εἶναι φανερὰ εἰλημμένη ἀπὸ τὸν πα- νάρχαιο ἑλλαδικὸ κόσμο. Τόσο οἱ Κρῆτες ὅσο κυρίως καὶ οἱ Δόλοπες τῆς Θεσσαλίας ἐταύ- τιζαν τὴν ψυχὴ ἑνὸς ἐπιφανοῦς συνήθως τεθνεῶτος μὲ ἕνα δένδρο, θάθοντάς τον κάτω ἀπὸ τὸ φύλλωμά του. Ἐὰν τὸ δένδρο, προϊόντος τοῦ χρόνου, ξεραινόταν, ἀτονοῦσε ταυτόχρονα καὶ ἡ τιμὴ πρὸς τὴ μνή μη του. Ἡ δοξασία αὐτὴ θὰ μποροῦσε νὰ χρησιμεύσει καὶ ὡς χρονικὸς προσδιορισμὸς γιὰ τὸν ἐποικισμὸ τῆς Βόρειας Εὐρώπης ὁ ἀπὸ τὰ ἑλληνικὰ φύλα." Ὅσον ἀφορᾶ στὴν πανίδα, ἰδιαίτερη ση μασία, ὅπως καὶ γιὰ τοὺς Ἕλληνες, εἰχε τὸ φίδι ὡς σύμόολο γο- νιµότητας, σοφίας καὶ προστασίας τοῦ οἴκου. ᾿᾽Αξιοσημείωτη θαρύτητα ἔχουν καὶ δύο ἄλλες ἑλληνογενεῖς ἀντιλήψεις τῶν Λιθουανῶν. ἯἩ πρώτη ἀφορᾶ στὸν τόπο κατοικίας τῶν ψυχῶν, οἱ ὁποῖες συνεχίζουν τὴν ὕπαρξή τους σὲ ἐνδιαίτημα παρόμοιο μ᾽ αὐτὸ τοῦ δικοῦ µας “Αδη. Ἡ δεύτερη ἔχει σχέση μὲ τὸ «ἱερὸν πῦρ» τῆς οἰκιακῆς ἑστίας. Ἢ ὁμοιότητα τῶν παραδόσεων εἶναι καταπληκτική. Ὃ Λιθουανὸς ἵστο- ρικὸς Ρ Κ/ίπιας ἀναφέρει χαρακτηριστικά: «Σχεδὸν κάθε Λιθουανὸς τιμοῦσε τὴν ἱερὴ φλό- γα τῆς δικῆς του ἑστίας. Κάθε οἰκογενειάρχης καὶ κάθε νοικοκυρὰ φρόντιξαν νὰ μὴ σθήσει, διότι ἡ σδέση της ἰσοδυναμοῦσε μὲ µεγάλη κακοτυχία». Οἱ θεοὶ τώρα τῶν Λιθουανῶν διαιροῦνται σὲ μείζονες καὶ ἥσσονες. ᾽Αναφερόμενος σ᾽