ΕΛΛΟΓΑ ΚΑΙ ΜΑΝΤΙΚΑ Τὸ χαλασμένο ρολόι Μπορεῖ ὅλοι σχεδὸν οἱ λαοὶ τῆς γῆς νὰ χρησιμοποιοῦν τὸ ἑλληνικὸ κοσμοεί- δωλο (Ξ τὴν ἑλληνικὴ ἐπιστημονική θεώρηση τοῦ κόσμου), ἐλάχιστοι ὡστόσο τὸ ὁμολογοῦν καὶ πολὺ λιγώτεροι τὸ κατανοοῦν, ἐξαιτίας τῶν δραχυκυκλωµάτων, ποὺ τοὺς ὁημιουργοῦν τὰ λογοκρατικὰ δόγματα" δρα χυκυκλώματα, ποὺ προκα- λοῦν ἀσυνέχεια στὴν ἀντίληψι τοῦ χώρου καὶ τοῦ χρόνου, μ ᾿ἀποτέλεσμα νὰ ὁδη- γοῦνται οἱ ἄνθρωποι στὴν πολιτική, κοινωνική, ἐπιστημονικὴ καὶ καλλιτεχνικὴ ἀφασία. Ποιό εἶναι τὸ ἑλληνικὸ - ἄρα πραγματικὸ - κοσμοείδωλο καὶ ποιά ἡ φι- λοσοφικο-ἐπιστημονικὴ ἀντίληψις γιὰ τὴν ζωὴ καὶ τὸν κόσμο; Συνοπτικὰ θὰ μποροῦσε κανεὶς νὰ τὸ περιγράψη ὡς ἑξῆς: Τὸ Σύμπαν εἶναι ἕνα καὶ μοναδικό, «ξυνὸν» γιὰ ὅλους καὶ γιὰ ὅλα, ἄπειρο στὸν χῶρο καὶ «αἰεὶ ἐόν». Εἶναι αὐθύπαρκτο καὶ αὐτογέννητο, αὐτοσυντηρούμενο καὶ αὐτόζωο, αὐτοκί- γήτο κι αὐτορρυθμιζόμενο. Δὲν ὑπάρχει τίποτε ἔξω καὶ πέραν, πρὶν καὶ μετὰ ἀπ’ αὐτό. Μιὰ ἀτέρμονη συνέχεια τὸ χαρακτηρίζει ὡς ὅλον, μιὰ ἰδιότητα ποὺ χαρα- κτηρίζει κι ὅλα τὰ ὑποσύνολα καὶ στοιχεῖα τῶν ὑποσυνόλων, ὅπως ὁ ἄνθρωπος. Μιὰ “ἀπέραντη σκηνὴ τραγικοῦ θεάτρου εἶναι ὁ κόσμος μας, ὅπου οἱ ἠθοποιοὶ - ἀστέρια, ἄνθρωποι, ζῶα, φυτά, νερὰ καὶ ἄνεμοι - ἐναλλάσσουν μὲ μέτρο τοὺς ρό- λους τους, ἐξαιτίας δὲ τῆς συνεχοῦς ἐμφανίσεώς τους στὴν σκηνὴ ταυτίζονται μ᾽ αὐτὴν ἐν τέλει. Οὔτε γένεσις τοῦ ἴἤοντος καὶ τῶν ὄντων οὔτε ἀφανισμὸς δύναται νὰ ὑπάρξη: τὸ παίγνιο τῶν γεννήσεων καὶ τῶν θανάτων, τῶν μεταμορφώσεων καὶ τῶν μεταθολῶν, ποὺ ὁ «αἰὼν παίζει» ἀδιάκοπα, ἐξασφαλίζει τὴν αἰώνια νε- ότητα τοῦ κόσμου. Ἥ κατανόησις τοῦ ἁπλοῦ σχεδίου αὐτοῦ - καὶ ἁπλοῦν τὸ σοφόν, ἔλεγαν οἱ πα- λιοὶ - µεταφράξεται σὲ σωφροσύνη καὶ χαράσσει τὰ ὅρια μεταξὺ ἐλευθερίας καὶ ἀνάγκης, ὅρια ποὺ εἶναι ἀπαραδίαστα καὶ ἱερά, ὅσο ἱερὰ εἶναι καὶ τὰ «ἄλλα» ὄντα, ποὺ ἀποτελοῦν τὴν συνέχειά μας στὸν χῶρο καὶ στὸν χρόνο. Συνέχεια στὸν χῶρο, ἀφοῦ ὅλα συνέχονται, καὶ ἀλληλεπιδροῦν, κι ἀλληλοεπηρεάξονται' συνέ- χεια καὶ στὸν χρόνο, ἀφοῦ τὰ πάντα µεταδάλλονται καὶ μεταμορφώνονται τὸ ἕνα στ’ ἄλλο, γιγνόμενα «κοῦροί τε καὶ κόραι, θάμνοι τ᾽ οἰωνοί τε καὶ ἔξαλοι ἔλλο- ποι ἰχθεῖς», σύμφωνα μὲ τὸν σοφὸ τοῦ ᾿Ακράγαντος. Οἱ Ελληνες, ὅσοι εἶχαν κατανοήσει τὸ κοσμικὸ αὐτὸ σχέδιο, ἔζησαν ἐν εὐδαι- μονίᾳ καὶ ἀρετῇ, δημιουργώντας ὅλες τὶς ἐπιστῆμες καὶ τὶς τέχνες, ποὺ ἀποτελοῦν ἐκφράσεις καὶ ἐκδηλώσεις τῆς φύσεως. Οἱ ἐπιστῆμες τους φέρουν τὴν σφραγῖδα τῆς ἐγκυρότητος καὶ τὰ καλλιτεχνήματά τους ἀπεικονίζουν τὴν ἀπέραντη ὀμορ- φιὰ τῆς συνεχοῦς νέας φύσεως, πού, ἂν καὶ «κρύπτεσθαι φιλεῖ», ἀποκαλύπτει τὴν ἁρμονία καὶ τὴν νομοθεσία της, σ᾽ ὅσους «ἔχουν ἀνοικτὰ καὶ ἄγρυπνα τὰ μάτια τῆς ψυχῆς τους». Ἢ δαθειὰ κατανόησι τοῦ φυσικοῦ γόμου καὶ τῆς μαθηματικῆς συνέχειας, ποὺ χαρακτηρίζει τὰ πάντα, καθιστοῦσε τοὺς “Ελληνες ἔμπεδους στὴ ζωή: ὄντας κα- λορουθμισμένο ρολόι ἡ φύσις, ἦσαν καλορρυθμισμένα ρολόγια κι αὐτοὶ ὡς συ- νέχειά της. Οὐδεμία τάσις φυγῆς, οὐδεμία ἐξεναντίωσις, οὐδεμία ἐπιθετικότης. Γνωρίζοντας τὴν σημασία τῆς ἔριδος καὶ τῆς φιλότητος, τῆς ἁρμονίας τῶν ἀντι- θέτων, τῶν διαρκῶν ἀλληλεπιδράσεων καὶ μεταδολῶν, τῆς αἰωνίας διατηρήσε- ὡς τῶν εἰδῶν καὶ μορφῶν, τηροῦσαν στάσι ἀνδρικὴ καὶ φιλοσοφική. Καμμιὰ μα- νία ἢ ἀγανάκτησι, κανένας φόδος ἢ θρῆνος, τίποτε τὸ ἄρρυθμο ἢ παράλογο. ἔρως ζωῆς τοὺς χαρακτήριζε καὶ θαυμασμὸς τοῦ κόσμου τοὺς συνεῖχε. 4 ὲν νοι-