Δρ.ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΟΥΣΤΑΚΗΣ Πῶς οἱ σκοταδιστὲς κατέστρεψαν τὸ πρῶτο Ἑλληνικὸ τυπογραφεῖο στήν Κων/πολη ΤΥΦΛΟΜΕΝΟΠΙΕΡΑΡΧΕΗΣ, ΞΕΝΟΙ ΔΙΠΛ(ΟΜΑΤΕΣ ΚΑΙΕΒΡΑΙΟΙΕΝΑΝΤΌΟΝΠΑΤΡΙΑΡΧΗΚΥΡΙΛΛΟΥ Τὸν Ἰούνιο τοῦ 1627 ἐπισκέπτεται ἕναν ἀπὸ τοὺς ἐλάχιστους ἐκείνη τὴν περίοδο φωτι- σμένους οἰκουμενικοὺς πατριάρχες, τὸν Κύριλλο Λούκαρι (1572-1638), στὴν Πόλη ὁ ἱερο- μόναχος Νικόδη μος Μεταξᾶς ὁ ἐκ Κεφαλληνίας.᾿ Ἄνθρωπος καλὰ μορφωμένος ὁ Μεταξᾶς εἶχε πάρει τὴ μόρφωσή του κυρίως ἀπὸ τὸ θεῖο του Νικόδημο Μεταξᾶ, διακεκριμένο µη- τροπολίτη Κεφαλληνίας. Ἡ αἰτία τῆς ἐπισχέψεως ἦταν πολὺ ση µαντική. Ὁ Νικόδη μος ἄνε- κοίνωσε στὸν περιχαρῆ Πατριάρχη, ὅτι τ᾽ ἀδέλφια του, ποὺ ἦταν µεγαλέμποροι στὸ Λον- δῖνο, εἶχαν ἀγοράσει ἕνα ὁλόκληρο τυπογραφεῖο καὶ ἐπιθυμοῦσαν νὰ τὸ στείλουν δῶρο γιὰ τὸ ἐκπαιδευτικὸ πρόγραμμα τοῦ δραστήριου Πατριάρχη. Ὅμως ὅσο μεγάλη χαρὰ ἔνιωσε, ἄλλη τόση λύπη ἦλθε νὰ τὴν σκεπάσει, σὰν ᾿σχέφθηχε, πὼς θ᾽ ἀντιδροῦσε ἡ ἡ Ὑψηλὴ Πύλη μπροστὰ στὸ ὕποπτο γι’ αὐτὴν γεγονὸς τῆς ἐγκαταστάσεως ἑνὸς ὁλόκληρου τυπογραφείου, τὸ ὁποῖο ὁπωσδήποτε θὰ ἐξέδιδε καὶ ἀντιπαπικὰ θιθλίἰα γιὰ τὴν θωράκιση τῶν ὀρθοδόξων ἀπὸ τὸν ἄγριο προση λυτισμὸ τῶν µισσιονάριων τοῦ ᾿Τησουϊ- τισμοῦ. Ἡ χαρὰ τῶν δύο ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι θέόαια εἶχαν παρασυρθεῖ σὲ ἄμετρο ἔνθουσια- σμὸ καὶ ἴσως νὰ ὁραματίζονταν, ὅτι αὐτό, τὸ δικό τους, τυπογραφεῖο θὰ ἀποτελοῦσε τὴ θρυαλλίδα τῆς ἀνατίναξης στὸν ἀέρα τῆς κραταιᾶς ὀθωμανικῆς αὐτοκρατορίας, δὲν κράτησε γιὰ πολύ. Μόλις σκέφτηκαν τὸ πλῆθος τῶν ἐμποδίων, ποὺ θ᾽ ἀντιμετώπιζε ἡ ἐγκατάσταση τοῦ τυπογραφείου στὴν Πόλη, πάγωσαν χυριολεκτικά. Ὅμως δὲν ἄφησαν τὰ κύματα τῆς ἀπελπισίας νὰ τοὺς κατακλύσουν.᾿ Αρχισαν οἱ δύο ἄνδρες νὰ χαταστρώνουν ἕνα σχέδιο ξε- γελάσμµατος τῶν τουρχικῶν ἀρχῶν, γιὰ νὰ περάσουν κάτω ἀπὸ τὰ θλέμµατά τους τὰ μεγάλα χιδώτια μὲ τὰ 6αριὰ ἐξαρτήματα τοῦ τυπογραφείου. “Αμ᾿ ἔπος ἅμ᾽ ἔργον. Ο Οἰπχουμενικὸς Πατριάρχης καλεῖ στὰ Πατριαρχεῖα τὸν Μητροπο- λίτη Κορινθίας, Ταρσοῦ καὶ Πολυφέγγους, λόγω ἀγγλομαθίας του, νὰ ἡ ἡγηί θεῖ ἐ ἐπιτροπῆς ἐπισκέψεως στὴν ᾿Αγγλικὴ Πρεσθεία τῆς Πόλης καὶ νὰ ζητήσει τὴν πολύτιμη ἀρωγῆ τοῦ ἴδι- ου τοῦ πρέσθυ 51 Τηοπιᾶς Κοε, τὴ διαµεσολάθησή του στὸν ἴδιο τὸ Σουλτᾶνο γιὰ τὴν πα- ραλαδὴ χι ἐγκατάσταση τοῦ τυπογραφείου. ὋὉ πρέσόδυς ὁ ἀπάντη σε διπλωματικά, ὅτι τὸ ἐγχεί- θημα ηταν «εὐγενές», ἀλλὰ ὅ ὅτι μόνος του δὲν μποροῦσε, καὶ γι᾿ αὐτὸ δὲν ἤθελε, ν᾿ ἀναλάδει μιὰ τέτοια εὐθύνη, ἡ ὁποία θὰ τὸν ἐξέθετε στὰ μάτια τοῦ Σουλτάνου. ᾿Αλλ᾽ ἀπὸ τὴν ἄλλη πλευρὰ ὁ Πατριάρχης εἶχε χάνει γνωστὸ τὸ αἴτη μά του μέχρι τὸν ᾿Αρχιεπίσκοπο τῆς ᾿Αγγλίας λόρδο 10µΠ ΑπάςΙ5ΟΗ, ὁ ὁποῖος θέλοντας νὰ ἐξασφαλίσει τὴν συμπαράσταση τῶν τεσσάρων Ὀρθοδόξων Πατριαρχείων τῆς ᾿Ανατολῆς (Κωνσταντινουπόλεως, ᾽Αλεξανδρείας, ᾿Αντιο- χείας, Ιεροσολύμων) στὸν ἀγῶνα τοῦ ᾽Αγγλικανισμοῦ ἐνάντια στὴν παπικὴ προπαγάνδα, ὑπέδειξε στοὺς πατριαρχικοὺς ἐκπροσώπους, ποὺ τὸν ἐπισκέφθηκαν, νὰ πᾶνε στὸν πρε- σθευτὴ τῆς Ολλανδίας στὸ Βόσπορο καὶ νὰ τὸν πινητοποιήσουν ὡς προσωπικὸ Φίλο τοῦ Σουλτάνου γιὰ τὴν παραλαδὴ καὶ ἐγκατάσταση τοῦ τυπογραφείου. Ἐπιπροσθέτως τοὺς εἶπε διπλωματικά, ὅτι, ἂν ἠρωτᾶτο ἀπὸ τὴν 'Ὑψηλὴ Πύλη, θὰ ἔδινε καταφατικὴ ἀπάντηση, ὅπως κι ἔγινε. Ὅ Πατριάρχης μπροστὰ στὸν κίνδυνο νὰ ματαιωθεῖ τὸ ἐγχείρη μα, ἄλλωστε ἑ ὑπῆρχε πίν- δυνος ν᾿ ἁρπαγοῦν τὰ χιδώτια μὲ τὸ πολύτιμο περιεχόµενο, ζητᾶ ὁ ἴδιος ὁ ἀκρόαση ἀπὸ τὸν Ὀλλανδὸ πρέσόυ, τὸν ὁποῖο πείθει, μὲ τὸ ἐπιχείρημα ὅτι «συμφέρει ὁλόκληρη τὴ Δυτικὴ Χριστιανοσύνη ἡ ἐγκατάσταση καὶ λειτουργία τοῦ τυπογραφείου µέσα στὴν ἴδια την Τουρ- χία». Κατέπεισε τελικὰ ὁ Πατριάρχης μὲ τὸ τεράστιο κῦρος του καὶ τοὺς δύο πρεσθευτές, νὰ ζητήσουν προσωπική ἀκρόαση ἀπὸ τὸν Μέγα Βεζύρη, γιὰ νὰ γίνει τὸ ξεφόρτωμα τοῦ πο-