ΜΑΡΙΟΣ ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΣ-ΑΠΟΛΛΩΝΙΟΣ Ὃ ρόλος τοῦ Πατριαρχείου ἐπὶ Τουρκοκρατίας Πρὸς τὸ τέλος τοῦ 6ίου τῆς θυζαντινῆς αὐτοκρατορίας ἀρχίζει ν᾽ ἀναγεννᾶται τὸ ἀρχαῖο ἑλληνικὸ πνεῦμα, γεγονὸς δυσάρεστο γιὰ τοὺς ρωμιοσυνιστὲς καὶ πατριαρχικούς, οἱ ὁποῖοι τάχιστα ἔπρεπε νὰ κάμουν κάτι, ὥστε νὰ σταματήσουν αὐτὴ τὴν ἀπροσδόκητη ἐξέλιξι. Ὃ διακεκριμένος θυζαντινολόγος ᾽Αλ. Διομήδης γράφει, ὅτι: «Ὁ καλογερισμὸς ἐπολεμοῦσε λυσσωδῶς κάθε τάσιν ἀναγεννήσεως τοῦ ἀρχαίου ᾿Ελληνικοῦ πνεύματος, τὴν ὁποίαν ἐθεώρει ὀλεθριωτέραν καὶ ἀπὸ τὴν ὑποδούλωσιν εἰς τὸν Τοῦρκον, διότι ἐκινδύνευον νὰ μὴ τηρηθοῦν ἁλώδητοι καὶ ἀμείωτοι αἱ ἱεραὶ παραδόσεις τῆς ᾿Εκκλη- σίας» (ἐγχ. Ἥλιος, τόμος Ἑλλὰς Α, σελ. 474). .Ο Γεώργιος Σχολάριος (Γεννάδιος), ὁ μετέπειτα οἰκουμενικὸς Πατριάρχης, ἐδήλωνε λίγο πρὸ τῆς ἁλώσεως: «Χάνεται ἀλίμονο ἡ πίστι, ἔχει περιφρονηθῆ. Ὅλα εἶναι φοδερὴ ἀπιστία. άλλους τοὺς ἔχει κυριέψει ἡ ἑλληνολατρεία, ἄλλους ὁ αὐτοματισμὸς καὶ ἡ ἀθεῖα» καὶ ἐπρόσταζε' «Τοὺς γοῦν δυσ- σεδεῖς καὶ ἀλάστορας (καταραμένους) τούτους ᾿ Ελληνιστάς... καὶ πυρὶ καὶ σίδηρῳ καὶ ὕδατι καὶ πᾶσι τρόποις ἐξαγάγετε τῆς παρού- Ἐ Γιὰ τὸν ἀνθελληνισμὸ τοῦ Βυζαντινοῦ καθεστῶτος ὅλ. «Δαυλόν». τ. 179. 180 κιἀ. Ιδεολογικὲς συγκρούσεις πρὸ τοῦ 21 Ἂ ναμφιθόλως τὸ νεοελληνικὸν κράτος καταλαμθάνει τὴν χώραν, στὴν ὁποί- αν ἔζησαν οἱ ἀρχαῖοι Ελλη νες καὶ τὴν ὠνόμαξαν ᾿ Ελλάς. Ὅμως ὁ προσδιορι- σμὸς «ἑλληνικὸς» γιὰ τοὺς ἀρχαίους δὲν ηταν γεωγραφικός. Τὸν γεωγραφικὸν προσδιορισμὸν τῆς χώρας τὸν ἔδιναν μὲ διάφορες ὀνομασίες: Πελοπόννησος, ᾽Αττική, Βοιωτία, Θεσσαλία, Μακεδονία κ.λπ. Αὐτὸ ποὺ προσεδιώριζε τοὺς Ελλη νες ήταν ἡ κοινὴ πολιτισμικὴ ταυτότητα. "Αρα ὁ προσδιορισμὸς «ἑλλη- νικὸς» ἀνταπεχρίνετο στὸν πολιτισιιὸ καὶ ὃ χι στὴ νγεωγραφία ἢ τὰ πολιτικὰ χα- θακτηριστικά. ᾿ Άλλο πολιτικὸν καθεστὼς εἶχε ἡ Σπάρτῃ, ἄλλο ἡ ᾿ Αθήνα, ἄλλο ὴ Μακεδονία ἡ ἢ οἱ πόλεις- κράτη, στὴ ν Σικελία. Κανεὶς ὅμως δὲν διανοεῖται νὰ ἀφαιρέσῃ τὴν ἑλληνικότητα ἀπὸ τὰ μέρη αὐτά. Δὲν ὑπάρχει ἀκόμα ἀμφιδολία, ὅτι οἱ πρωτεργάτες τῆς ἀναδιώσεως τοῦ ἑλλη- νισμοῦ ὡραματίζοντο τὴν πολιτιστικὴν ἆ ναθίωσιν τοῦ Ελλη νικοῦ ἔθνους πρώ- τιστα. Μάλιστα ὁ Κοραῆς δὲν ἐδίστασε νὰ ἐπιτιμήσῃ. καὶ τὸν ἑαυτόν του ἀκό- μα, διότι ἐθεώρησε, ὅτι μὲ τὰ κηρύγματά του ἀκουσίως συνέτεινε, στὸ νὰ πα- ρασυρθοῦν οἱ “Ελληνες σ᾽ ἔνοπλον ἀγῶνα. Εἶναι γνωστόν, ὅτι ὅλοι οἱ λόγιοι ἐκείνης τῆς ἐποχῆς μὲ προεξάρχοντες τοὺς Κοραῆ καὶ Καποδίστρια ἐπίστευαν, ὅτι πρώτιστα ἔπρεπε νὰ δημιουργη θοῦν ἑλληνικὲς συνειδήσεις καὶ κατόπιν νὰ