ΣΠΥΡΟΣ ΝΟΝΙΚΑΣ Ἑλληνικότητα καὶ Οἰκονομισμὸς Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι τὸ ἀδιέξοδο στὸ ὁποῖο ἔχει περιέλθει σήµερα ἡ ἀνθρω- πότης ὀφείλεται κατὰ µεγάλο ποσοστὸ στὴν περίφηµη οἰκονομικὴ ἀνάπτυξη. ᾽Ακόμη, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι ἡ ἐξουσιαστικὴ καταπίεση ποὺ ἀσκεῖται ἀπὸ ἄτομο αὲ ᾱ- τοµο, ἀπὸ κράτος σὲ κράτος, ἀπὸ κοινότητες κρατῶν πάνω σὲ ἄλλες κοινότητες καὶ τέλος ἡ νεφελώδης παγκόσμια ἐξουσία ποὺ τελικὰ εἴμαστε ἐμεῖς οἱ ἴδιοι (καὶ συνυπεύ- θυνα συμμετέχουμε στὴν διατήρηση καὶ διόγκωση τῆς ἐξουσίας αὐτῆς) ὀφείλεται στὸν ἀχαλίνωτο οἰκονομικὸ εὐδαιμονισμό, ποὺ πολὺ μοιάζει μὲ τὸ πιθάρι τῶν Δαναΐδων καὶ τὴν μυθολογικὴ ἀσθένεια τοῦ Μίδα. Ὁ ᾿Αριστοτέλης (στὰ Πολιτικά, Α) ἀναπτύσσει ἀναλυτικά, καὶ μὲ κάθε λεπτοµέ- ρεια, τὸ εἶδος τῆς οἰκονομίας ποὺ χρειάζεται ὁ ἄνθρωπος γιὰ μίαν ἄρτια ζωή. Ἣ οἶκο- νοµία αὐτὴ λειτουργεῖ στὰ πλαίσια τῆς οἰκογενείας καὶ τῆς αὐταρκείας (οἰκιακὴ οἶκο- νοµία), ποὺ σκοπὸ ἔχει νὰ ἀποκτήσει τὰ ἀναγκαῖα τοῦ βίου πράγματα (τροφή, ἔνδυση, ὑπόδηση, σπίτι), γιατὶ τὰ ὄρια μίας καλῆς ὑλικῆς ζωῆς εἶναι πεπερασμένα καὶ καθό- λου ἀπεριόριστα. ᾽Αντιθέτως, καθὼς ὁ Σόλων εἶπε: «πλούτου δ᾽ οὐθὲν τέρμα πεφασµέ- νου ἀνδράσι κεῖται», δηλαδὴ στὸν πλοῦτο δὲν ὑπάρχει ὅριο καὶ κορεσµός. Ἣ οἰκιακὴ αὐτὴ οἰκονομία ἐξασφαλίζει τὰ ἁπαραίτητα ὑλικὰ ἀγαθὰ στὴν οἰκογένεια καὶ παραπέ- ρα ἀνταλλάσσει ὅ,τι τῆς περισσεύει μὲ κάτι ποὺ τῆς λείπει, ὅπως λάδι μὲ στάρι κλπ. Εἶναι ὁ λεγόμενος «ἀντιπραγματισμός». Αὐτὴ ἡ οἰκονομία κατὰ τὸν ᾿Αριστοτέλη εἶναι ἡ «κατὰ φύσιν» οἰκονομία, ποὺ βασίζεται στὴν αὐτάρκεια, γιατὶ ὑπάρχει καὶ ἡ «παρὰ φύσιν». Πράγματι ὁ ᾿Αριστοτέλης, ἀναλογιζόμενος τὸ χάλι στὸ ὁποῖο μπορεῖ νὰ ὁδη- γήσει ὁ ἄμετρος πλουτισµός, φρόντισε νὰ ὀνομάσει τὸ διὰ νομίσματος διεξαγόµενο ἐμπόριο, τὸ χρηµατιστικό, καπήλικόν, καὶ τοὺς ἐμπόρους καπήλους, ποὺ ἀντικειμενι- κὸ σκοπὸ ἔχουν τὴ συναποκόµιση τοῦ μεγίστου κέρδους. Καὶ εἶναι γνωστόν, ὅτι στὴν νεοελληνικὴ γλώσσα κάπηλος σηµαίνει: α) ἐμποράκος καὶ β) ὁ ἰδιοτελῶς ἐκμεταλλευ- όµενος κάποιο ἰδεῶδες. Πόσο δίκιο εἶχε ὁ ᾿Αριστοτέλης, φάνηκε ἰδιαίτερα στὶς μέρες µας, ὁπότε τὸ κέρ- δος, ὁ ἄμετρος πλουτισμός, ἡ µονοδιάστατη ἀντιμετώπιση τῆς ζωῆς μὲ κοινὸ παρονο- μαστὴ τῶν πάντων τὴν καταναλωτικὴ κοινωνία, τὸν πλουτισμό, τὶς πάσης φύσεως μπίζνες καὶ τὴν δογματικὴ οἰκονομικὴ ἀνάπτυξη κάτω ἀπὸ τὸν μανδύα τοῦ καπιταλο- μαρξισμοῦ, στένεψε τοὺς ὁρίζοντες γιὰ ἀληθινὴ ἐλευθερία τοῦ ἀτόμου καὶ ὁδήγησε σὲ πνευματικὸ καὶ ὑπαρξιακὸ ἀδιέξοδο. Γιαυτὸ καὶ ὁ ᾿Αριστοτέλης ἀπέρριψε τὴν χρηµα- τιστικἡὴ ἐμπορικὴ δραστηριότητα ποὺ ἀσκεῖται ἀπὸ ἐπαγγελματίες (ἐμπόρους) καὶ µα- ζὶ μ᾽ αὐτὴ ἀπέρριψε κάθε ἄλλη ἐπιχειρηματικὴ δραστηριότητα, γιατὶ µοιραίως κυριαρ- χεῖται ἀπὸ τὴ χρηματικὸ κέρδος, τὴ συσσώρευση χρηματικοῦ πλούτου καὶ κατ᾽ ἀκο- λουθίαν δημιουργεῖται ἡ ἔννοια τοῦ τόκου, ἀπὸ τὸν δανεισμὸ τῶν χρημάτων, δηλαδὴ πράγμα «ἐντελῶς ἀντίθετο πρὸς τὴν φύση». Μὲ αὐτὰ τὰ ὀλίγα περὶ οἰκονομίας (αὐτάρ- κης οἰκιακὴ καὶ οἰκονομία σὲ πεπερασμένα πλαίσια ἀναγκῶν) ὁ ᾿Αριστοτέλης ἐξάν- τλησε τὸ θέµα καὶ ἔκλεισε τὰ βιβλία του. Ὁ Ξενοφώντας στὸν «Οἰκονομικόν» του καὶ στὸ «περὶ Πόρων ἡ περὶ Προσόδων» του συμπληρώνει τὸν ᾿Αριστοτέλη καὶ ἀσχολεῖται μὲ τὰ δημόσια οἰκονομικὰ καὶ κυ- ρίως μὲ τὰ ταμιακὰἀ ἔσοδα τῆς πολιτείας, χωρὶς νὰ ἀγγίζει θέματα φορολογικῆς πολιτι- κῆς, ἐπιδοτήσεων, δημοσίων ἐπενδύσεων καὶ ἄλλα «ἠχηρὰ παρόμοια» τῆς σήμερον ἡ- μέρας. ᾿Απλῶς συνέστησε πῶς νὰ ἀξιοποιοῦνται καλύτερα τὰ χρυσᾶ καὶ ἀργυρᾶ ἀφιε- ρώματα τῶν ναῶν, γιὰ τὴν χρηματοδότηση σπουδαίων ἀναγκῶν τῆς Πολιτείας, ὅπως ἡ κατασκευὴ στόλου γιὰ ἄμυνα τῆς πόλεως κλπ. ᾽Ακόμη προσπάθησε νὰ ἐρεθίσει τὸ θρησκευτικὸ συναίσθηµα τῶν πολιτῶν, γιὰ νὰ κάνουν περισσότερα ἀφιερώματα στοὺς