ΕΥΑΙΓΤΓΕΛΟΣ ΜΠΕΞΗΣ ΙΙ. ΠΡΟΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΚΑΤΟΧΗΣ ΔΟΥΛΩΝ Εἶναι ἀναγκαῖο νὰ διευκρινίσουμε, ὅτι τουλάχιστον γιὰ τὴν ̓Αθήνα ὁ κάθε πολίτης μποροῦσε νὰ ἀγοράζῃ. ὅσους δούλους ἤθελε, ἀλλὰ μὲ μία σημαντική παράλληλα ὑποχρέωση: Νὰ τοὺς διδάσχῃ κάποια τέχνη. Γεγονὸς θέθαια ποὺ προὑπέθετε ἀρκετὰ ἔξοδα ἀκόμα ἐκτὸς ἀπὸ αὐτὰ τῆς ἀποχτήσεώς τους. Ὑπῆρχε μάλιστα καὶ αὐστηρὸς νόμος μὲ δαρειὲς ποινές. γιὰ ὅποιον ἔτρεφε «δοῦλον ἀργόν». Γνωρίζουμε ἀκόμη τὸ παράδειγμα τοῦ Ξενοφάνη, πού, ὅταν ρωτήθηκε ἀπὸ τὸν Ἱέρωνα, πόσους δούλους εἶχε, τοῦ ἀπήντησε: «δύο καὶ κοπιάζω νὰ τοὺς θρέψω». Ἔτσι μποροῦμε νὰ καταλήξουμε στὸ συμπέρασμα, ὅτι αὐτὴ ἡ μορφὴ κατώτερης υἱοθεσίας ἀπαιτοῦσε μεγάλη χρηματικὴ ἄνεση γιὰ τὰ καθημερινὰ καὶ συνεχῆ ἔξοδα τοῦ δούλου ἢ τῶν δούλων τοῦ κάθε σπιτιοῦ. Χρηματικὴ ἄνεση, ποὺ ναὶ μὲν μποροῦσε ἀρχικὰ νὰ ἔχῃ ἕνας μέσος πολίτης, ἀλλὰ σὺν τῷ χρόνῳ μέσα ἀπὸ τὸν ἀνταγωνισμὸ τῶν μετοίκων καὶ τῶν ἀπελευθέρων μὲ μεγαλύτερες οἰκονομικὲς δυνατότητες ἀπὸ αὐτούς, καθὼς καὶ τὶς καταστροφὲς τῆς ἐγγείου περιουσίας τους ἀπὸ τοὺς συχνοὺς πολέμους καὶ λεηλασίες, ἄρχισε νὰ μειώνεται ἀναγκάζοντας ἔτσι τοὺς πολίτες-ἰδιοκτῆτες νὰ νοικιάζουν ἡ νὰ τοὺς ἀφήνουν νὰ κάνουν τὸ δικό τους νοικοκυριό. προκειμένου νὰ περιορίσουν τὶς δαπάνες ἢ ἀκόμα καὶ νὰ τοὺς ἀπελευθερώνουν ὁριστικά. Καὶ ἐὰν κάπου δημιουργεῖται ἡ ἀπορία, ποιό θὰ εἶναι τὸ κέρδος τοῦ πολίτη ἀπὸ τὴν ἀπελευθέρωση ἑνὸς δούλου. πρέπει νὰ ξεκαθαρίσουμε, ὅτι εἶναι διπλό. ̓Απὸ τὴν μία μὲ δεδομένη τὴν οἰκονομική του στενότητα ἀπαλλάσσεται τῶν ἐξόδων συντήρησης ἑνὸς δούλου καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλη δέχεται ἀπὸ τὸν ἴδιο τὸν δούλο ἕνα σεδαστὸ χρηματικὸ ποσὸ γιὰ τὴν ἐξαγορά του. Ἢ ἐξαγορὰ γίνεται ἀπὸ τὸν ἐνδιαφερόμενο ἄμεσα ἢ ἀπὸ ἕνα παρεμδαλλόμενο πρόσωπο. ποὺ πληρώνει τὸν πρώην κύριό του μὲ τὰ χρήματα τοῦ δούλου καὶ ἔτσι αὐτὸς τὸν ἐλευθερώνει. Στὶς περισσότερες πόλεις ἡ ἀπελευθέρωση γινόταν μὲ ἐπίσημους τύπους στὸ ἐσωτερικὸ ἢ μπροστὰ ἀπὸ ἕναν ναό. Τὸ πρακτικὸ τῆς πράξης ἐχαράσσετο στοὺς τοίχους τοῦ ναοῦ. Στὴν ̓Αθήνα ὅμως περισσότερο ἴσχυε μιὰ προφορικὴ ἢ γραπτὴ δήλωση καὶ τὸ ὄνομα τοῦ δούλου. ποὺ ἀπελευθερώνετο, ἀπηγγέλλετο στὸ δικαστήριο ἢ στὸ θέατρο. ̓Απὸ τὴν ἄλλη ὁ παλιὸς κύριός του εἶχε ἀκόμα ἕνα ὄφελος, ὅτι. σὲ περίπτωση ποὺ πέθαινε χωρὶς παιδιά, εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ κληρονομήσῃ τὴν περιουσία τοῦ πρώην δούλου του. Σπάνιες ἦταν οἱ περιπτώσεις ἀπελευθέρωσης δούλων χωρὶς κανένα ἀντάλλαγμα οἶκονομικῆς φύσεως. Καθίσταται λοιπὸν σαφὲς γιὰ ἄλλη μιὰ φορά, ὅτι οἱ δοῦλοι εἶχαν σίγουρα πηγὲς ἐσόδων, ποὺ τοὺς ἐπέτρεπαν νὰ πληρώσουν γιὰ τὴν ἀπελευθέρωσή τοῦς. Ἐ Τὸ πρῶτο μέρος τῆς ἔρευνας εἶχε δημοσιευθῆ στὸ προηγούμενο τεῦχος [82.