ΓΕΝΝΗΤΟΡΕΣ ΤΟΥ ΠΑΓΚΟΣΜΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ’ 6. ̓Αναξίμανδρος Τὸ ἑλληνικὸ κοσμοείδωλο -- τὸ ἀρχέτυπο τῆς συγχρόνου ἀντιλήψεως γιὰ τὸν θεὸ καὶ τὸ σύμπαν, ποὺ ἐννοοῦνται ὡς ἕνας κόσμος, μέσα στὰ πλαίσια τοῦ ὁποίου ὅρίσκονται ἁρμοσμένα, εὔτακτα καὶ ἀποτελεσματικὰ τὰ πάντα ἔτσι, ὥστε, χωρὶς νὰ χάνουν τὴν ἀτομικότητα καὶ ἰδιαιτερότητά τους, νὰ συνθέτουν ἕνα συνεχὲς ὅλον, ποὺ λειτουργεῖ μὲ νόμους καὶ διαδικασίες -- ἀποτελεῖ κατὰ γενικὴ παραδοχὴ κληρονομιὰ «τῶν πρὸ τῆς νῦν γενέσεως Ελλήνων». "Ο ̓ Αναξίμανδρος ὡστόσο εἶναι ὁ πρῶτος, ποὺ μᾶς μεταφέρει γραπτῶς καὶ μὲ ἐπιστημονικὸ τρόπο τὶς φιλοσοφικὲς ἀντιλήψεις τῶν πανάρχαιων "Ἑλλήνων. Στὸ σύγγραμμά του ἢ μᾶλλον στὰ ἀποσπάσματα, ποὺ διεσώθη σαν ἐκ τοῦ ἔργου του, συναντᾷ κανεὶς τοὺς ἐπιστημονικοὺς ὅρους «ἄπειρον», «γένεσις» καὶ «φθορά», «ἀπόκρισις» καὶ «κίνησις», «κύκλοι», «σφαῖρες» καὶ «δακτύλιοι», «κόσμος»... Ἢ λέξις «κόσμος» συναντᾶται θέδαια καὶ στὸν "Όμηρο, καὶ στὸν Σόλωνα, καὶ στὸν Ησίοδο ὡς ἰδέα, ὅπως καὶ σ ̓ ὅλους πλέον τοὺς μεταγενέστερους κλασσικούς. Σύμφωνα μὲ τὸν “Όμηρο ἡ "Ηρα «πάντα περὶ χθοὶ θήκατο κόσμον» [{εἶχε δάλει ὅλα τὰ στολίδια γύρω στὸ κορμί της) Ξ 187], οἱ ̓Ατρεῖδες ἦσαν «κοσμήτορες λαῶν» καὶ οἱ «πρασιαὶ» τοῦ Αλκίνοου «κοσμη ταί»: κατὰ τὸν Ησίοδο ὁ Ζεὺς «εὖ ἕκαστα ἀθανάτοις διέταξεν ὁμῶς καὶ ἐπέφραδε τιμὰς» [(μοίρασε τὰ μερίδια μὲ τὴν ἁρμόζουσα τάξι καὶ καθώρισε τὰ προνόμια τῶν θεῶν) Θεογ. 73} Ο “Ηρόδοτος λέγει, πὼς οἱ Πελασγοὶ τοὺς θεοὺς τοὺς εἰπαν ἔτσι, «ὅτι κόσμῳ θέντες τὰ πάντα πρήγματα... » (Β 52) καὶ ὁ ̓Ορφεὺς «φησίν, καταπαύσατε κόσμον ἀοιδῆς» (νους Ι, Β1). ο ̓Αναξίμανδρος δὲν ἀπομακρ ύνεται ἀπ ̓ τὸ πνεῦμα τῶν προγενεστέρων του καὶ χρησιμοποιεῖ τὴν λέξι μὲ τὴν ἔννοια, ποὺ τῆς ἔδιναν μέχρι τότε: λέγει λοιπόν: «Εξ ἧς (φύσεως ἀπείρου ἢ ἀρχῆς) ἅπαντας γίγνεσθαι τοὺς οὐρανοὺς καὶ τοὺς κόσμο υς» (Σιμπλίπιος) ἢ «ἐξ ἧς (φύσεως ἢ ἀρχῆς) γίγνεσθαι τοὺς οὐρανοὺς καὶ τὸν ἐν αὐτοῖς κόσμον... »( Ιππόλυτος). Ἢ λέξις «κόσμος» -χωρὶς νὰ στερῆται τὴν παραδοσιακὴ σημασία της, τοῦ κοσμήματος, τῆς διακοσμήσεως χαὶ τῆς εὐταξίας- ἐμπλουτίξεται καὶ μὲ τὴν ἔννοια τῆς συμπαντικῆς τάξεως, ποὺ συνέχει γῆ καὶ οὐρανούς, θεοὺς καὶ ἀνθρώπους: πέραν αὐτῶν ὁ ἀναξιμάνδρειος κόσμος διανθίζεται μ ̓ ὅλες τὶς ἀρετές, τὰ κοινωνικο-πολιτικὰ ἰδεώδη καὶ τὶς αἰσθητικὲς ἀξίες τῶν ἀρχαϊκῶν ̓ Ελλήνων. Αὐτὰ τοὐλάχιστον συγκομίζει κανεὶς διαθάζοντας τὰ «περὶ γεωμετρικῆς ἰσότητος» τοῦ Πλάτωνος, τὴν ὁποία ἀποδίδει στοὺς θεοὺς καὶ σ ̓ ὅσους ἐκ τῶν ἀνθρώπων κατεῖχαν τὴν γεωμετρία. Μὲ τὸ δεδομένο ὅτι οἱ θεοὶ ἢ δημιουργοὶ τοῦ Πλάτωνος εἰναι οἱ σοφοί, ἕνας ἐκ τῶν ὁποίων λογίζεται καὶ ὁ Θαλῆς, ὁ Αναξίμανδρος ὡς μαθητής του συμπεριλαμύάνεται σίγουρα μεταξὺ τῶν γεωμετρικῶν δημιουργῶν τοῦ κόσμοι (πρῦλ. «Γοργίας». 1, ΧΙ, 907 κ.έ.). Ἢ διδασκαλία τοῦ Θαλῆ περὶ τῆς ἀρχῆς, ποὺ ὡς τοιαύτην ὑπελάμόανε τὸ ὕδωρ (Ξ τὸ οευστὸ στοιχεῖο), δὲν ἱκανοποιοῦσε τὸν ̓Αναξίμανδρο, ὁ ὁποῖος «ἀρχήν τε καὶ στοιχεῖον εἴρηκε τῶν ὄντων τὸ ἄπειρον' πρῶτος τοῦτο τοὔνομα κομίσας τῆς ἀρχῆς» (Σιμπλύκιος)" καὶ «τὸ ἄπειρον φάναι τὴν πᾶσαν αἰτίαν ἔχειν τῆς τοῦ πα ντὸς γενέσεώς τε καὶ φθορᾶς» (Πλούταρχος). Τὶς ἴδιες πληροφορίες μᾶς παρέχει κι ὁ Α Οιστοτέλης, χατὰ τὸν ὁποῖον «ἀρχὴ ντῶν ὄντων τὸ ἄπειρον εἶναι φησίν», ὅπως χι ὁ Διογένης Λαἕρτιος, κατὰ τὸν ὁποῖο «οὗτος ἔφασκεν ἀρχήν τε καὶ στοιχεῖον τὸ ἄπειρον». ο Α ναξίμανδρος σημειώνει ἁλματώδη πρόοδο στὴν διατύπωσι τῆς ἀρχῆς, ἡ ὁποίᾳ μήτε ὕδωρ μήτε ἄλλο τι τῶν καλουμένων εἶναι στοιχείων, ἀλλ ̓ ἑτέραν τινὰ φύσιν ἄπειρον» (Σμιπλίκιος ς). ο ̓Αριστοτέλης χαιρετίζει τὴν πρόοδο αὐτὴ λέγοντας, ὅτι ὁ ἾἌΑ ναξίμανδρος «παρετήρησε τὴν ἀλλ ἡλομετατροπὴ τῶν τεσσάρων στοιχείων (γῆ, ὕδωρ, ἀήρ, πῦρ) καὶ γιὰ τὸν λόγο αὐτὸ δὲν κατέστησε κάποιο ἐξ αὐτῶν ὡς ἀρχὴν ἀλλὰ