ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΠΑΝΩΦΟΡΟΠΟΥΛΟΥ Ἢ θάλασσα... ἢ ἑλληνικότητα! Σὰ χώρα ἡ Ἑλλάδα ἔχει χάρισμα τὸ θεῖο ἀγαθὸ νὰ περιβάλλεται ἀπὸ θάλασσα. Ἔχει πολὺ µεγάλη τὴ σηµασία του τοῦτο. Καθὼς ἡ φύση περίγυρά µας ἐπιδρᾶ καὶ µε- ταδίδει διάµεσα τῶν αἰσθήσεων καὶ αἰσθημάτων µας κάτι ἀπὸ τὴν ἴδια της τὴν οὐσία, ἡ θάλασσα, θἄλεγε κανείς, ἔχει μετακινήσει καὶ μεταδώσει ἀπὸ τὴν ἴδια της τὴν οὐσία καὶ ἰδιότητες, σὰν ὑγροῦ στοιχείου, τὰ συστατικὰ ἐκεῖνα καὶ ἰδιαίτερα χαρακτηριστι- κὰ γνωρίσματα ποὺ ὀργανώνουν αὐτὸ ποὺ στοιχειοχαράζει τὴν ἑλληνικότητα. Δὲν εἷ- ναι διόλου τυχαῖο στὸν ἑλληνικὸ διαλογισµό, πὼς τὸ «ὕδωρ» τέθηκε σὰν πρώτη ἀρχὴ τοῦ κόσμου. Ἐκτὸς ἀπὸ τὴν εὔπλαστη καὶ εὔπαλμη ἀνανεωτικότητά του ἡ ρευστὴ καὶ ἀσύλληπτη ἐλεθεριότητα τῆς κίνησης καὶ συμπεριφορᾶς του εἶχε γητέψει τὴ διαβου- λευτικὴ πλαστούργηση τοῦ χαρακτήρα τῆς ἐκφραστικῆς ἀγωγῆς καὶ τρόπου ζωῆς καὶ πράξης τῶν περικλειόµενων ἀπὸ τὴ γαλάζια του διαρρευστικὴ στεφάνη κατοίκων Ἑλ- λήνων, τῆς κατὰ τὰ ἄλλα βραχώδους καὶ βουνίσιας τούτης γῆς. Δὲν εἶναι διόλου τυ- χαῖο, ὅτι ἀπὸ τὰ πρῶτα φιλοσοφικὰ πετάγµατα ὁ πρωτοέλληνας διανοητὴς "Όμηρος βάζει τὸν Ὠκεανό πατέρα τῶν πάντων. Καὶ βέβαια, θὰ πεῖτε, καταλάβαμε' ἡ θάλασσα προσφέροντας τολμηρὲς τὶς γύρω ἀπὸ αὐτὴν ἐνασχολήσεις, ἔθρεψε καὶ τὴν ἑλληνικότητα σὰ θεώρηση τῆς ζωῆς καὶ τῶν πραγμάτων της τολμηρή, πρωτοπόρα, φιλοκίνδυνη, ἀπογυμνωμένη καὶ κατάµονη μπροστὰ στὰ ἀνεξέλεγκτα ἐρωτηματικὰ τοῦ ἄγνωστου καὶ ἀπροσδιόριστου µοιραίου, ἀγωνιστικὴ καὶ πρώτη μπροστὰ σὲ ὅποιο ἀπρόοπτο καὶ ξαφνικὸ κάλεσμα γιὰ μάχιμη καταβολὴ καὶ ἀπόφαση νίκης εἴτε στὸν πνευματικὸ εἴτε στὸν πρακτικὸ χῶρο. Ταξι- διάρικο μικρὸ πλοῖο ἀκαταπόνητο ἀπὸ τοὺς δαρμοὺς τῶν ἀνέμων καὶ τὰ χτυπήματα τῶν κυμάτων, νά ἡ ἑλληνικὴ ἐνάσκηση καὶ πραγμάτωση σκέψης καὶ πράξης, ἡ ἀρετὴ τοῦ ἄντρα (ἀργότερα παίρνει τὴν ἔννοια τοῦ ἀνθρώπου) περίφωτη νὰ προσφέρεται ὁλο- καύτωμα στὴν ὑπηρεσία τῆς ἀκοίμητης ἔγνοιας τοῦ ΜΝοῦ, ποὺ πάντοτε καίει φωτίζον- τας, καὶ περίδοξη νὰ δωρίζεται ἀξιοζύγιαστη σὲ μάχιμη στάση, ἑτοιμόβουλη καὶ ἀνυ- στερόβουλη στὴν ἀπόφαση ἕμπραχτης καὶ ἀληθινῆς μιᾶς νίκης... ᾽Απὸ τὴ θάλασσα, ἔλεγα, ἀπὸ τὴν κοροϊδευτικἡὴ της διάθεση ἔχει πλουτίσει ἡ για- γιά µου, καὶ ὅλοι οἱ πρόγονοί της ὑποδουλοι τῆς Τουρκίας, τὴν ψυχική της ἀντοχή νὰ περιγελάει καὶ νὰ περιπαίζει τὰ φτωχὰ καὶ δύστυχα ἐγκόσμια, µεταποιώντας τα στὰ ἐ- πιθυμητὰ καὶ εὐτυχισμένα. Θυμᾶμαι, στὶς ἄνεργες µέρες τοῦ πατέρα καὶ στὶς µέρες ἀργότερα τῆς πειναλέας γερμανικῆς µας κατοχῆς, ποὺ ἔκοβε σκέτα κρεμμύδια σαλά- τα μὲ ἁλάτι µόνο καὶ λίγο νερό καὶ τὰ ἑτοίμαζε γιὰ μεσημεριανό µας φαγητό. Καὶ κα- θὼς γυρίζαµε ἀπὸ τὸ σχολεῖο καὶ ρωτούσαμε τί φαγητό ἔχουμε, ἀποκρινόταν μὲ τὴν περηφάνεια καὶ ἀκαταδεξία τῆς πιὸ περίλαλης ἀρχόντισσας: «Κοτόπουλο σαλάτα». Ἢ ἁἀσκημένη στὴν ἀρετὴ καὶ καρτερία μνήμη τῆς φυλῆς, μὲ τὸ εὐτράπελο ἑνὸς Σω- κράτη καὶ ἑνὸς ᾿Αριστοφάνη, ἑνὸς κάπδιδυ ἀνώνυμου καὶ παναιώνιου ἑλληνικοῦ περι- γελάσματος, ὅσο νὰ διαβεῖ ἡ δύσκολη πορεία τῆς νύχτας, γιατὶ ὁπωσδήποτε ὑπάρχει ἡ μέρα, ποὺ καὶ θὰ φέξει! , ᾿Αναλογίζομαι, πὼς ἀπ᾿ τὴ θάλασσα, ἀπὸ τὸ ὑγρὸ τοῦτο εὕροο στοιχεῖο, πῆρε ἡ διανόηση τὴν ἰδιότητα τῆς διαφάνειας ἐκείνης, ποὺ προσδίδει στὴν ἑλληνικότητα τὴν ἱκανότητα νὰ μετουσιώνει καὶ νὰ μεταποιεῖ τὰ πιὸ ἁπλὰ πράγματα καὶ φαινόμενα, συ- χνὰ καὶ ὡραῖα μὰ καὶ ἄσχημα, πραγματολογικὰ καὶ ἠθικά, ἀπὸ ἄσημα καὶ ἄχρηστα, μὰ καὶ πολλὲς φορὲς βρώμια, σὲ ἰδεατὲς ἀπεικονίσεις ὀμορφιᾶς καὶ ἀλήθειας, ἐνορα- ματικῆς καὶ θείας ἰδέας, τῆς ἀρετῆς τῆς ἴδιας, σὲ ὅλες της τὶς ἐκφάνσεις, ποὺ ἀπλο- ποιεῖ τὴν ἀνθρώπινη συνείδηση, γιὰ νὰ ποιήση κατορθωτὸ τὸ μεσοούρανο ἐγκατοίκι- σμα, καθὼς στὴν διὰ βίου ἐνάσκηση τοῦ πνεύματος καί τοῦ σώματος ἐκμαγειώνεται ὁ