Ο ΚΑΛΑΘΟΣ ΤΩΝ ΑΧΡΗΣΤΩ Τὶ Λύκειο, τὶ σπίτι τῆς Ἄννας Φράνκ! Αχ! πόσο χάρηκα, ποὺ τὰ εὑρήματα τοῦ Δισπηλιοῦ τῆς Καστοριᾶς εἶναι καταχωνιασμένα σὲ μιὰ γεωργικὴ ἀποθήκη. ̓Εκεῖ νὰ μείνουν. ̓Εκεῖ εἶναι ἡ θέσις τους. Ιδιαίτερα αὐτὰ ποὺ μᾶς πηγαίνουν τόσο πίσω στὸ χρόνο. Γιατί, τί νὰ μᾶς κάνῃ ὁ Ντούμας, ὅταν ὁ καθένας θὰ μπορῇ νὰ τὰ ἐξετάξῃ ἐκτεθειμένα; Μέσα λοιπόν μέσα στὴν γεωργικὴν ἀποθήκη. Αλλωστε ἐκεῖ εἶναι ἡ θέσις τους, πλάι στὰ γεωργικὰ φάρμακα. Αχ, δηλητήριο γιὰ μένα εἶναι ἡ ἔκθεσίς τους καὶ ἡ μελέτη τους. Σκέτο παραθεῖο. ̓ Εκεῖ μαζὶ μὲ τ’ ἄλλα δηλητήρια νὰ μείνουν!’ μαζὶ μὲ τὰ ὑθρίδια καλαμποκιοῦ, ἀφοῦ ἔχω μπλέξει καὶ δὲν μπορεῖ κι αὐτὰ νὰ γίνουν γαρμπίλι. Βλέπετε, πόσο ἄτυχος εἶμαι; Οὔτε ἕνα μεγάλο ἔργο δὲν γίνεται στὴν περιοχή. ̓Αλλὰ καὶ μητροπολίτης νὰ σοῦ πετύχῃ. Οὔτε ἕνα ναὸ δὲν ἐφιλοτιμήθηχκε νὰ κτίσῃ πάνω στὶς ἀνασκαφές. ἔΑ χ! σὲ τίποτα δὲν ἔμοιασε στὸν ἅγιο γέροντα τῆς Φλωρίνης, πού, χωρὶς καλὰ καλὰ νὰ τὸν καταλάδῃ κανείς, ἔκτισε ἐκκλησία πάνω σὲ ἀρχαῖο ναό. Αὐτὰ μ’ εὐχαριστοῦν. Μοῦ φτάνουν οἱ ἀρχαιοκάπηλοι. Τοὺς εἶπε κανένας νὰ πηγαίνουν καὶ νὰ τὰ ξεθάδουν; Τὸ μόνο ποὺ καταφέρνουν εἶναι νὰ πλουτίζουν τὶς διάφοΟες συλλογὲς καὶ νὰ φέρνουν στὴν ἐπιφάνεια τὴν ἀρχαία ἑλληνικὴν ἱστορία. Ξέρουν, ὅτι αὐτὸ μὲ κάνει ἔξαλλο. Χάθηκε τὸ ἐμπόριο ναρκωτικῶν; Τὸ λαθρεμπόριο τσιγάρων καὶ ὅπλων; Τόσα πεδία δράσεως τοὺς ἔχω δώσει. Ας ἀφήσουν ἥσυχα τ ̓ ἀρχαῖα. Αρχαιοκάπηλοι καὶ ἀρχαιολόγοι πρέπει ν ̓ ἀκούσουν τὰ σοφὰ λόγια τοῦ πάνσοφου δημοσιογράφου τῆς ἀγγλικῆς «Γκάρντιαν», ποὺ ἔγραψε γιὰ τ’ ἀπομεινάρια τοῦ Λυκείου τοῦ Αριστοτέλη: «Τίμπορεϊ νὰ προσθέσουν στὴ γνώση μας λίγα ἀπομεινάρια ἑνὸς κτιοίου; Καταλαδαίνει κανεὶς τὴ σημασία τους, ὅταν ἀναφέρεται στὴν Πομπηία ἢ στὸ σπίτι τῆς Αννας Φράνκ, γιατὶ αὐτοὶ οἱ τόποι ἔχουν μία ἱστορία νὰ διηγη θοῦν. ̓Αλλὰ ἡ αἴθουσα τοῦ ̓Αριστοτέλη εἶναι ἁπλῶς ἕνα εἶδος ἱεροῦ λειψάνου (...) γιὰ ποιό λόγο προκλήθηκε τόσο δέος γιὰ τὰ ἴχνη ἑνὸς δωματίου;». Δακρύζξω ἀπὸ ἱερὰν συγκίνησιν διαθάζοντας τόσο σοφὰ λόγια. Αὐτὰ εἶναι τὰ πεοιθώρια τῆς ἀρχαιολογίας. ”Αντε μέχρι τὰ νεώτερα ρωμαϊκὰ χρόνια. Μὰ προπαντὸς σταθῆτε ἐκεῖ, στὸ σπίτι τῆς ἼΑννας Φράνκ. "Ολα τ ̓ ἄλλα γαρμπίλι γιὰ τὸ μπετὸν τῶν μεγάλων ἔργων ἢ γιὰ θάψιμο. Ξέρετε, πόσο γαρμπίλι θὰ ὄγάλουν τὰ μάρμαρα τῆς ̓Ακροπόλεως, ἂν ἀξιοποιηθοῦν καταλλήλως; Καὶ τί; Γαρμπίλι πρώτης ποιότητος. Στερεώτατα ἔργα θὰ προκύψουν. Δὲν μᾶς προσθέτουν τίποτα στὶς γνώσεις μας τὸ 4ισπηλιό, ἡ Πολιόχνη καὶ ἡ 4ἤλος. ̓ Απὸ τὴν τελευταία μόνον ὁ θρόνος τοῦ Μωυσῆ πρέπει νὰ μείνῃ, γιατὶ αὐτὸς ἔχει μία ἱστορία νὰ μᾶς πῇ. Καλά, πολὺ καλὰ τὸ ἐσκέφθη πε ὁ ἀγαπητός μου κ. Σάμψων νὰ μετατρέψῃ τὴν Δῆλον σ’ ἕναν ἀπέραντον ἀνθόκηπον. Οἱ ἀνασκαφὲς κάνουν κακὸ στὴν ὑγεία. Ο σοφὸς Λόουσον εἶναι κατηγορηματικός: «Ὑπὸ αὐτὴ τὴ λογικὴ τὸ πάθος γιὰ τὶς πέτρες {...) ἐξελίσσεται ἁπλῶς σὲ μία ἐκδοχὴ νεκροφιλίας, ἕνα ἀνθυγιεινὸ ἐνδιαφέρον γιὰ τὴν ἀνασκαφὴ τοῦ πολιτιστικοῦ ἱζήματος». Σοφέμου Λόουσον, εἶσαι ἀπὸ τοὺς λίγους, ποὺ ἔχεις κατανοήσει, τὸ πόσον ἀνθυγιεινὸ εἶναι τὸ σκάψιμο. Γεμίζει ὁ τόπος πολιτιστικὰ μπάξα καὶ κινδυνεύουμε νὰ συμπαρασύρῃ κι ἐμᾶς τὸ Σάρωθρον Υ.Γ. Χρεωστῶ χάριν στὸν τρόπον, ποὺ παρουσίασε τὸ ἄρθρο τοῦ Ίόουσον ἡ «Καθημερινή», ποὺ εἶχε χλονίσει τὴν ἐμπιστοσύνη μου γιὰ τὴν ἔρευνά τής γιὰ τὴν ἐπαναφορὰν τοῦ πολυτονικοῦ.