Δρ. ΓΕ(ΟΡΓΙΟΣ ΜΟΥΣΤΑΚΗΣ Ἢ ἐπίδραση τῶν Ἑλλήνων τραγικῶν στὸ δραματικὸ ἔργο τοῦ Σαίξπηρ Ἕνας ἀπὸ τοὺς πλέον ἐνημερωμένους σαιξπηρολόγους, ὁ Α.Ο. ΒταάϊθΥ, ὑποστηρί- ζει στὸ ἔργο του «Σαιξπήρια Τραγωδία» τὴ θέση, ὅτι: «Ὁ τραγικὸς ἄνθρωπος ἐμφα- νίξεται σὲ κάποιο δαθμὸ ἡ “αἰτία” τῆς συμφορᾶς, ποὺ ὑφίσταται, μολονότι προθάλ- λει συχνὰ καὶ ὡς “φοδερὰ ἄτυχος”, καὶ αὐτὴ ἡ “αὐτοκαταοστροφὴ” (αιμοςαΙαδΙγορᾖε) ὀφείλεται σὲ μιὰ ἢ πολλὲς παράλογες πράξεις. ᾿Η αὐτοκαταστροφὴ συνίσταται στὸ γεγονός, ὅτι κάθε παραλογία γίνεται κινητήρια δύναμη, ἡ ὁποία ὠθεῖ τὸ ἀνθρώπι- νο δουλητικό, ἐπιθυμητικὸ καὶ κυρίως τὸ νοητικὸ στὴν τραγικὴ ἄόυσσο τῆς αὐτο- καταστροφῆς. Θολωμένη ἔτσι ἡ ἀνθρώπινη σκέψη, δούληση, συνείδηση ὁδηγεῖται ὡς πρόδατον ἐπὶ σφαγὴν στὸν δωμὸ τοῦ Μολὼχ τῆς ἀνθρώπινης μοίρας... Καὶ γιὰ ν᾿ ἀναφερθοῦμε στὸν “Ελληνα τραγικὸ ποιητικὸ λόγο, εἶναι αὐτός, ὁ ὁποῖος ἔφερε πρῶτος στὸ τραγικὸ θεατρικὸ παγκόσμιο προσκήνιο δύο στοιχεῖα: α) Τὴν Εἱμαρμέ- γη. 6) Τὸν ἀπὸ μηχανῆς θεό, τὸν σιδερένιο ρόλο τῆς μοίρας ὡς ἐξάγγελο κάθαρσης». Τέλος, ἂν καὶ πρῶτα πηγαίνῃ στὸ ἔργο τοῦ Α.Ο. Βταάί6γ (“5ΠαΚεςρεατεαπ Ίταρεαγ”), ἡ σημασιολογικὴ ἀξία καὶ σκοπιμότητα τῆς περιρρέουσας ἀτμόσφαιρας τῆς Λον- δρέζικης κοινωνίας τοῦ τέλους τοῦ 16ου καὶ τῶν ἀρχῶν τοῦ 17ου αἰώνα, ἡ διάχυτη Ἑλληνολατινικὴ «κουλτούρα» στὴ μέση ἀστικὴ τάξη, ἡ ἀσπαίρουσα ᾿Αναγέννηση μπολιάζουν τὴν ἀστικὴ ἀνησυχία τοῦ πρώην ἐπαρχιώτη Ἠ]µαπι 5μακοορεαγ μὲ θαυ- μασμὸ γιὰ τὸ ἔργο τῶν ἀρχαίων Ἑλλήνων τραγικῶν καὶ ἰδιαίτερα τοῦ Σοφοκλῆ καὶ τῆς ᾿Αντιγόνης του. Αὐτὴ κατ᾽ αὐτὸν ὑπῆρξε ““16 γννοπιαῃ {ΟΥ αἱ! 5εα5οµς”, δηλαδὴ ἡ γυναῖκα - πρότυπο γιὰ ὅλες τὶς ἐποχές. Καὶ δέδαια δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἰσχυρισθῇ κανείς, ὅτι ὁ Σαίξπηρ γνώριζε τόσο καλὰ τὰ Ἑλληνικὰ τῆς ᾿Αττικῆς διαλέκτου, ὥστε ν᾿ ἀποστηθίζῃ τὰ κείμενα τῶν Ἑλλήνων τρα- γικῶν, ἄλλωστε κι ἂν μποροῦσε τοῦτο τὸ ἀκατόρθωτο νὰ τὸ πράξῃ, τὶ νόημα θὰ εἶχε, ὅταν γνωρίζουμε, ὅτι ἡ παγκόσμια παιδευτικὴ ἐμπειρία διδάσκει, ὅτι τὸ γράμμα τῶν κειμένων «ἐν πολλοῖς ἀποκτείνει, τὸ δὲ πνεῦμα ζωοποιεῖ». Πάντως πάγκοινη εἶναι ἡ ὁμολογία, ὅτι ὁ εὐφυέστατος Αγγλος ποιητής, τραγωδὸς καὶ θεατρογράφος γνώρι- ζε ἀρκούντως Ἑλληνικά. Οἱ Ἑλληνολατινικὲς γνώσεις τοῦ Σαίξπηρ Ἡ θρησκευτικἡ μεταρρύθμιση τοῦ Λουθήρου ὑπῆρξε ἡ κύρια αἰτία μαζὶ μὲ τὴν τυ- πωμένη Βίδλο νὰ διαδοθοῦν καὶ τὰ Ἑλληνικὰ στὴν ᾿Αναγεννησιακὴ Εὐρώπη. Θεο- λογικές, φιλοσοφικὲς σχολὲς καὶ σεμινάρια ἄρχισαν ν᾿ ἀναζητοῦν τὰ θιθλικὰ κείμε- να στὸ «πρωτότυπο», γι’ αὐτὸ τὰ Εὐρωπαϊκὰ κέντρα μαθήσεως ἵδρυσαν ἕδρες ἀπο- χλειστικῆς διδασκαλίας τῆς Κοινῆς ᾿Αλεξανδρινῆς Γλώσσας, τὴν ὁποία ὕστερ᾽ ἀπὸ ὑπόδειξη τοῦ Ἐράσμου ὀνόμαζαν «οοίπε», δηλαδὴ κοινή, δημοτικὴ γλῶσσα τοῦ λα- οὔ τῆς ᾿Αλεξανδρινῆς ἐποχῆς. Οἱ Αγγλοι λοιπὸν τῆς Αναγεννησιακῆς ἐποχῆς, γιὰ ν᾿ ἀντιδράσουν στὴν ἀντιαγ- γλικὴ προπαγάνδα ἐκ μέρους Γερμανῶν καὶ κυρίως Γάλλων, οἱ ὁποῖοι τοὺς χαρα- χτήριζαν ἄξεστους, ἔδαλαν στὰ σχολεῖα τους ὡς ὑποχρεωτικὲς γλῶσσες μετὰ τ’