Σπουδαία Ἑλληνικὴ πόλις ἦλθε στὸ φῶς στὴ ὀόρεια παραλία τοῦ Εὐξείνου Πόντου Στὴ χερσόνησο Ταμὰν τοῦ θόρειου Εὐξείνου Πόντου ἀπέναντι ἀπὸ τὸ ἀνατολικὸ ἄκρο τῆς Κριμαίας ἦλθε πρόσφατα στὸ φῶς ὕστερα ἀπὸ μακρὰ περίοδο ἀνασκαφῶν ἕνα μεγάλο τμῆμα τῆς ἀρχαίας πόλεως τῆς Φαναγορίας. Σύμφωνα μὲ δημοσίευμα τῶν “Τίπιες” τοῦ Λονδίνου ὑπὸ τὸν τίτλο: «ἡησμονημένη πόλη ἀποφέρει θησαυροὺς ἀρχαίων "Ελλήνων ἀποίκων» ἡ ἀρχαιολογικὴ ἔρευνα Βρεταννῶν καὶ Γεωργιανῶν ἐπιστημόνων ὡδήγησε στὴν ἀνακάλυψη περιτέχνων κοσμημάτων, μεγάλου ἀριθμοῦ χρυσῶν νομισμάτων, μιᾶς μαρμάρινης κεφαλῆς τῆς ̓Αφροδίτης καθὼς καὶ πλήθους κτερισμάτων ἀπὸ τὴν παρακείμενη νεκρόπολη: "Ἤδη ὁ Στράθων ἀπὸ τὸν 1ο μ.Χ. αἰῶνα ἀναφέρεται ἐπισταμένως στὴ Φαναγορία. Στηριζόμενοι τόσο σ ̓ αὐτὸν ὅσο καὶ σὲ ἐντόπιες μαρτυρίες οἱ ἀρχαιολόγοι συμπεραίνουν, ὅτι τὸ θιοτικὸ καὶ πολιτιστικὸ ἐπίπεδο τῶν κατοίκων τῆς πόλεως ἦταν ἀρκετὰ ἀνεπτυγμένο, πρᾶγμα ποὺ φαίνεται τόσο ἀπὸ τὴν τεχνικὴ καὶ τὴν πολυτέλεια τῶν σκευῶν καὶ τῶν κοσμημάτων (κυρίως ἐνωτίων καὶ περιδεραίων στολισμένων μὲ σμαράΎδια καὶ ρουμπίνια) ὅσο καὶ ἀπὸ τὸ κάλλος τῆς κεφαλῆς τῆς) Αφροδίτης. Ὡς πρὸς τὴν τελευταία εἰκάζεται μὲ θάση ὡρισμένες περιγραφές, ὅτι ὑπῆρχε μεγαλοπρεπὴς ναὸς ἀφιε- τῶ ποῖος ΤΟΒΚΕΥ Ἑλληνικὰ κοσμήματα καὶ κομψοτεχνήματα ἀνακαλυφθέντα στὴν Φαναγορία. (Φωτογραφίες καὶ χάρτης τῶν «Τάιμς» τοῦ Λονδίνου (17/1/97). ρωμένος σ ̓ αὐτήν. Παράλληλα τὰ εὑρεθέντα χρυσᾶ νομίσματα (χιλιάδες στὸν ἀριθμό) ὑποδηλοῦν τοὶ-ς ἄρρηχτους ἐμπορικοὺς καὶ πολιτιστικοὺς δεσμοὺς τῆς Φαναγορίας μὲ τὴ μητροπολιτικὴ Ἑλλάδα ἤδη ἀπὸ τὸν 6ο π.Χ. αἰῶνα καὶ ἰδιαιτέρως μὲ τὴν πόλη τῶν ̓Αθηνῶν. ̓Αξιοσημείωτο εἶναι τὸ γεγονός, ὅτι μόλις τὸ 190 ἀπὸ τὸ συνολικὸ ἐμδαδὸν τῆς ἀρχαίας πόλεως ἔχει ἀνασκαφῆ. ̓Απὸ τὰ 185 στρέμματα, ποὺ καταλαμύάνει ἡ πόλη, τὸ 1/4 εὑρίσκεται κάτω ἀπὸ τὴ θάλασσα λόγῳ τῶν γεωλογικῶν ἀνακατατάξεων μέσα ἀπ ̓ τὸ πέρασμα τῶν αἰώνων. Εὐτυχῶς ὁ χῶρος δὲν ὑπέστη νέο ἐποικισμὸ μετὰ τὸν 40 μ.Χ. αἰῶνα, γι ̓ αὐτὸ καὶ προσφέρεται γιὰ εὐκολώτερη μελέτη. Χαρακτηριστικὰ ὁ δρ. (οσμα ΤςειςΚκΗΙαάσε, ἀπὸ τοὺς ἐπικεφαλῆς τῶν ἀνασκαφῶν, λέει μεταξὺ ἄλλων, ὅτι «ἡ μελέτη τῆς οἰκονομικῆς ἱστορίας τῆς Φαναγορίας ἔχει τὴ δυνατότητα ἐπιπρόσθετα νὰ προσφέρῃ γνώσεις γύρω ἀπὸ τὸν εὐρύτερο ἀρχαῖο ἑλληνικὸ κόσμο». Μάριος Μαμανέας