ΟΙ ΓΕΝΝΗΤΟΡΕΣ ΤΟΥ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ε. Ἡράκλειτος, ὃ Ἐφέσιος Ὃ Ἡράκλειτος κατέχει τὴν πρώτιστη θέσι στὴν ἱστορία τοῦ πνεύματος καὶ τοῦ πολιτισμοῦ. Δὲν ἦταν ἀσφαλῶς οὔτε θεὸς οὔτε θηρίο, ὅπως θὰ μποροῦσε νὰ πῇ δ ̓ Αριστοτέλης! ὅμως «ἐδιζήσατο ἑωυτόν», ἀπέκτησε δηλαδὴ αὐτογνωσίαν, ποὺ κατὰ τὸν Κὰρλ Γιοὺγκ μεταφράζεται σὲ ἰσοθεῖαν. Γιγάντιος νοῦς, ὑπηρέτησε μὲ πίστι τὸν Λόγο καὶ τελικὰ ἀπέδη τὸ φερέφωνό του. Ὃ λόγος του, ἔγκυρος παντοῦ καὶ πάντοτε, εἶναι διπολικὸς καὶ αἰνικτικός, ἐπέχει δὲ θέσιν ἀναφορᾶς πρὸς τὴν θειότητα καὶ προσταγῆς στοὺς ἀνθρώπους. ̓Εχφέρεται πάντοτε σὲ πρόσωπο τρίτο, ἀπόδειξι τῆς ἀντικειμενικότητός του, μιὰ ἔννοια ποὺ αὐτὸς εἰσήγαγε. Τὸ ἡρακλειτικὸν σήμαντρο ἠχεῖ στὸν ρυθμὸ τοῦ σύμπαντος καί, ὅπως δ ̓ Α-πόλλων, «οὔτε λέγει οὔτε κρύπτει, ἀλλὰ σημαίνει». Σημαίνει τὰ δαθύτατα μηνύματα (σημαινόμενα) τῆς φύσεως, ἀφήνοντας πυχνὰ διαστήματα σιωπῆς, ὥστε νὰ 6ροῦν οἱ δέκτες τους τὸν χρόνο ν ̓ ἀποήσουν, νὰ νοιώσουν καὶ νὰ θαυμάσουν τὴν «ἀφανῆ ἁρμονίαν», ποὺ εἶναι «κρείττων φανερῆς» πάσης. Μὲ τὴν πρόσθεσι τῆς σιωπῆς στὸ χωρο-χρονικὸ συνεχὲς τὸ κοσμοείδωλο ὁλοκληρώνεται. Πρόκειται γιὰ τὸ σύγχρονο κοσμοείδωλο τῆς φυσικῆς χωρὶς καμμιὰ ἀπολύτως ἀλλαγή. «Ἕν τὸ σοφὸν μοῦνον: ἐθέλει καὶ οὐκ ἐθέλει Ζηνὸς ὄνομα λέγεσθαι». 'Ο λόγος, τὸ σοφόν, ὁ νόμος ἢ ρυθμὸς (ὅλες αὐτὲς οἱ λέξεις σημειοδοτοῦν τὸ ἕν, τὸ θεῖον) ταυτίζονται καὶ δὲν ταυτίζονται μὲ τὸ σύμπαν, ἂν καὶ ὀρίσκωνται ἐν τῷ σύμπαντι, τὸ ὁποῖον συνέχουν καὶ ζωοποιοὔν. Ο λόγος, ἂν καὶ αἴτιο ὅλων τῶν μεταδολῶν, ἀποτελεῖ τὸ αἰωνίως ἀμετάόλητο ἕν καὶ μόνον αὐτὸς δὲν ἔχει τὸ ἀντίθετό του. ̓Αντί-λογος ἢ ἀντί-θεος δὲν ὑπάρχουν, ὅπως ἀκριδῶς δὲν ὑφίσταται καὶ τὸ μή- ὃν τοῦ Παρμενίδου. Τὸ σύμπαν ἀποτελεῖ τὸ σῶμα τρόπον τινα, τὸ περιεχόμενον τοῦ λόγου καὶ εἶναι πῦρ ἀείζωον (- ὕλη καὶ ἐνέργεια ἄφθαρτη) εἴτε δρίσκεται σὲ χαοτικὴ κατάστασι εἴτε σὲ εὐταξίαν κόσμου. Τὸ σύμπαν ὡς ὅλον εἶναι δεδαίως περατό, ἀγέννητο, ἀνώλεθρο, ἀκίνητο καὶ ἄχρονο, ὅπως τὸ περιγράφει ὁ Παρμενίδης. Ο χρόνος, ἂν καὶ λειτουργῇ ἐν τῷ σύμπαντι, δὲν τὸ ὁρίζει' αὐτὸς ὁρίζει τοὺς κόσμους καὶ τὰ ἐν αὐτοῖς ὄντα, ποὺ γεννιοῦνται καὶ φθείρονται «κατὰ τὴν τοῦ χρόνου τάξιν καὶ κατὰ τὸ χρεών», ὅπως λέγει ὁ Αναξίμανδρος. Αὐτὸν ἐδῶ τὸν κόσμο (τόνδε κόσμον) δὲν τὸν ἔκανε κανένας θεὸς ἢ ἄνθρωπος: ἄρα δὲν ἀνήκει σὲ κανένα ἢ μᾶλλον ἀνήκει σ ̓ ὅλους (τὸν αὐτὸν ἁπάντων) καὶ κατ ἀναλογίαν πρὸς τὸ πῦρ, ποὺ ἕκαστος διαθέτει, ἀφοῦ «τὰ πάντα μετρέονται πυρί». 'Ο κόσμος εἶναι δημιούργημα τοῦ πυρός, ποὺ ἀναδοσδήνει μὲ ρυθμὸ καὶ τάξι' ἄρα κι αὐτὸς μεταδάλλεται συνεχῶς: κινεῖται ἀσταμάτητα. Ἢ ἀλλαγὴ ἀποτελεῖ τὸ συνεχῶς σταθερὸ χαρακχτηριστικό του. Ἢ κίνησις - μεταδολὴ τοῦ κόσμου σημειοδοτεῖται μὲ τὸν πόλεμο καὶ ἐκφράζει τὴν ζωή: «Πόλεμος πάντων μὲν πατήρ ἐστι, πάντων δὲ δασιλεύς: καὶ τοὺς μὲν θεοὺς ἔδειξεν τοὺς δὲ ἀνθρώπους, τοὺς μὲν δούλους ἐποίησεν τοὺς δὲ ἐλευθέρους». Δὲν πρόκειται δέδαια γιὰ τοὺς λογοκρατικοὺς πολέμους, ποὺ στοχεύουν στὴν ἐξ-ουσία καὶ τὸν κορεσμὸ τῶν κτηνέων: πρόχειται γιὰ τὶς «γιγαντομαχίες περὶ τῆς οὐσίας», ποὺ διεξάγονται μεταξὺ τῶν ὄντων καὶ ποιοτητῶν, ποὺ ἐρίζουν γιὰ τὴν ζωὴ καὶ τὴν θέσι, ποὺ τοὺς ἀνήκει, ἀφοῦ ἡ ἀπώλειά της σημαίγει θάνατο. «Εἰδέναι δὲ χρὴ τὸν πόλεμον ἐόντα ξυνόν, καὶ δίκην ἔριν καὶ γιγνόμενα πάντα κατ ἔριν καὶ κατὰ τὸ χρεών». Ἢ καλὴ ἔρις τοῦ Ησιόδου ὑψώνεται γιὰ πρώτη φορὰ σὲ παγκόσμια ἀρχή"