ΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΘΗΝΩΝ Ἡ κατάσταση τοῦ Ἑλληνισμοῦ στὸ Βυζάντιο Οπ.ΙΓ.ΜΕΤΑΛΛΗΝΟΣ ΑΠΕΔΕΧΘΗ ΤΗΝ ΑΠΟΒΟΛΗ ΤΩΝ ΑΝΘΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΧΩΡΙΩΝ ΤΗΣ Π.ΔΙΑΘΗΚΗΣ Ὅπως εἴχαμε προαναγγείλει στὸ τεῦχος 183 τοῦ «Δ» («Αἴσιμα καὶ ᾿Αδήριτα», σελ. 11210), στὶς 19 Μαρτίου, ἡμέρα Τετάρτη καὶ ὥρα 4:00 µ.µ. διεξήχθη σὲ αἴθουσα τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς τοῦ Πανεπιστηµίου ᾿Αθηνῶν συνέδριο μὲ θέµα: «Ελληνισμὸς-Χριστιανισμὸς στὸ Βυ- ζάντιο. Τὸ Βυζάντιο ὠφέλησε ἢ ἔόλαψε τὸν ᾿ Ελληνισμό;», διοργανωτὴς τοῦ ὁποίου ὑπῆρξε ὁ ὑπογράφων τῇ 6οηθείᾳ μιᾶς ὁμάδος φοιτητῶν τῆς Φιλοσοφικῆς. ᾿Αρχικῶς ἔχαμα μία εἰσήγησι, ὅπου ἔθετα τὸν παραπάνω προθληµατισμό. Στὸ πρῶτο µέρος τῆς εἰσηγήσεώς µου ἀνέλυσα ἁδρομερῶς τὴν καθιερωμένη περὶ ἑλληνοχριστιανισμοῦ ἄποψι, σύμφωνα μὲ τὴν ὁποία ἑλληνισμὸς καὶ χριστιανισμὸς εἶναι δύο ὀντότητες ἄρρηχτα δεµένες μεταξύ των καὶ ὅτι ὑπῆρξε συνέχεια τοῦ ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ καὶ ἐπὶ Βυζαντίου. Ἐν συνε- χείᾳ ἀνέφερα ἀποσπάσματα ἀπὸ τοὺς «θυζαντινοὺς» χρονογράφους Εὐνάπιο, Λιθάνιο, ᾽Αμμιανὸ Μαρχελλῖνο, Ζώσιμο καὶ Σωζομενό, οἱ ὁποῖοι μᾶς πληροφοροῦσαν γιὰ τὸ ἑλληνικὸ ὁλοκαύτωμα, ποὺ ἐγένετο ἐπὶ Βυζαντίου, καθὼς καὶ ἀπὸ σύγχρονους διακεκριμένους ἵστορι- κοὺς καὶ κριτικούς, ὅπως τὸν Κ. Καστοριάδη, τὸν ὃρ. Φιλοσοφίας στὸ Πανεπιστήμιο τοῦ Λον- δίνου ΡΠΙΙρ Δπειτατᾶ, τὴν Λ. Ζωγράφου, τὸν Κάρολο Μάρξ, τὸν Φρόυντ, τὸν Ἐμμανουὴλ Ροΐδη, τὸν Νικόλαο Τωμαδάκη, τὸν ἀρχιμανδρίτη Ἐπιφάνειο Θεοδωρόπουλο, τὸν Μάριο Ποτλῆ κ.ἄ., ἐκ τῶν ὁποίων ἄλλοι μὲν ὑπεστήριζαν, ὅτι ὁ Χριστιανισμὸς καὶ τὸ Βυζάντιο ὡς κρά- τος ὑπῆρξαν ἐχθροὶ τοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ, δίδοντας ὡσαύτως μιὰ διαφορετικῆ εἰκόνα γιὰ τὶς σχέσεις ἑλληνισμοῦ καὶ χριστιανισμοῦ, ἀπ᾿ αὐτὴν ποὺ μᾶς παρέ- χεται στὴν κρατικὴ Παιδεία, ἄλλοι δὲ ἀπομυθοποιοῦσαν τὴν θυζαντινἠ περίοδο, καταδει- Χνύοντας τὴν φτωχὴ πνευματική της δηµιουργία καὶ τὸ ὅτι δὲν προσέφερε τίποτε, ποὺ ν᾿ ἀπο- τελῇ ἀξία γιὰ τὸν παγκόσμιο πολιτισμό. Στὸ τέλος τῆς εἰσηγήσεώς µου ἔθεσα στοὺς προσκεκλημένους πρὸς ἀπάντησιν τὰ ἑξῆς ἐρω- τήµατα: «Α ὐτὸ τὸ ἱστορικὸ μέγεθος ποὺ ἐμφανίσθηκε στὴν κλασσικὴ Ελλάδα (φιλοσοφία, θέ- ατρο, ἐπιστήμη, ἐλευθερία, δημοκρατία, ἀθλητισμὸς) συνεχίστηκε ἐπὶ Βυζαντίου ἢ τὸ ἑλληνικὸ πνεῦμα τελοῦσε ὑπὸ συνεχῆ διωγμό, Ο Χριστιανισμὸς καὶ τὸ Βυζάντιο ἐδοήθησαν ἢ ἔδλα- ψαν τὸν Ελληνισμό; Ὃ µεσαίωνας, ποὺ ξεκίνησε τὸν 4ο αἰ,, ἦτο ἀποτέλεσμα τῆς σταδιακῆς ἐπι- Ἀρατήσεως τοῦ Χριστιανισμοῦ ἢ ὠφείλετο σ᾽ ἄλλους λόγους; Τὸ Βυζάντιο ἦτο μιὰ περίοδος δόξας γιὰ τὸν ᾿Ελληνισμὸ ἢ ἦτο μιὰ σκοτεινὴ περίοδος πτωχὴ σὲ πνευματικὴ δημιουργία;». Ὃ συνεργάτης τοῦ «Δαυλοῦ» κ. ᾽Αθ. Κουκοθίστας στὴν εἰσήγησί του ἔκαμε μιὰ γενικὴ το- ποθέτησι ἐπὶ τῆς θυζαντινῆς περιόδου. Συγκεκριµένα ἐτόνισε, ὅτι ἡ χρῆσι τῶν ὅρων «Βυζά- ντιο» καὶ «Βυζαντινὴ Αὐτοκρατορία» δὲν εἶναι σωστή, ἐφ᾽ ὅσον ἡ ἴδια ἡ αὐτοχρατορία προ- εθάλλετο ὡς «Ανατολικὴ Ρωμαϊκὴ» καὶ οἱ ἴδιοι οἱ ἐχφραστές της ὀνομάζονται καὶ σήμερα «Πα- τριάρχες τῆς Νέας Ρώμης». Οἱ ᾿θωμανοὶ ἦσαν οἱ φυσικοὶ κληρονόμοι τῆς ᾿Ανατολικῆς | Ῥω- μαϊκῆς Αὐτοχρατορίας. Ἐν συνεχείᾳ ἀνεφέρθη στὸ ὄνομα «Ῥωμιός», τονίξοντας ὁ ὅτι εἶναι προσδιορισμὸς δουλείας χρησιμοποιηθὲν εἴτε ὑπὸ τῶν Ρωμαίων εἴτε ὑπὸ τῶν ὑποκαταστησά- ντων αὐτοὺς Οθωμανῶν («Ρούμ»). Ἡ Ἑλλὰς δὲ ἀπετέλει ὑποτελῆ ἐπαρχία τῆς «Νέας Ρώμης» καὶ ἔτσι παρεδόθη στοὺς ᾿Οθωμανούς.᾽ Ανέφερε δὲ καὶ ἀπόσπασμα ἀπὸ τὴν εἰσηγητικὴ ἔκθε- σι τῆς ἐπιτροπῆς γιὰ τὴν ἀνακήρυξι τοῦ αὐτοχέφαλου τῆς Ἑλληνικῆς Ἐκκλησίας τὸ 1833, τὴν ὁποίαν ὑπέγραφε ὁ Θεόκλητος Φαρμακίδης καὶ ἡ ὁποία πιστοποιοῦσε τὶς θέσεις τοῦ ὁμιλη-