ΣΕΠ 2026ΕΚΔΟΣΗ ΒΗΤΑ
μιά ἀπόπειρα ἀναζητήσιμης κειμενικῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ περιοδικοῦ ΔΑΥΛΟΣ
297 ΤΕΥΧΗ · 23.063 ΣΕΛΙΔΕΣ · 9.618.609 ΛΕΞΕΙΣ · 6.129 ΑΡΘΡΑ · 1.187 ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
188-189ΑΥΓ. - ΣΕΠΤ. 1997
Ἄρθρα πού ξεκινοῦν σέ αὐτό τό φύλλο
- Γιατί μόνο στην Ελλάδα υπήρξε φιλοσοφία — ΔΕΠΟΣ, ΓΙΩΡΓΟΣ
Κείμενο φύλλου
Γιατί μόνο στὴν Ἑλλάδα ὑπῆρξε φιλοσοφία
σι
ο. μιλᾶμε γιὰ φιλοσοφία, ἐννοοῦμε, καὶ πρέπει νὰ ἐννοοῦμε, μόνο τὴν Ἑλληνική:
μιὰ «τέχνη», ποὺ ἄνθισε μόνο μέσα στὰ πλαίσια τοῦ Ἑλληνικοῦ Κόσμου (Νότια Ἰταλία,
Ἑλληνικὴ Χερσόνησος, Μικρασιατικὴ παραλία. Ἰόνιο δηλαδὴ καὶ Αἰγαῖο). ̓Αλλὰ ὁ ἰσχυρισμὸς
αὐτὸς χρειάζεται διπλῆ ὑποστήριξη: Νὰ δειχθῇ πρῶτα, γιατί κραταιὲς αὐτοκρατορἱες
τῆς ̓Ανατολῆς, ποὺ διήρχεσαν τρεῖς χιλιάδες χρόνια, ὅπως ἡ Αἰγυπτιακὴ ἢ τὰ ἄλληλοδιάδοχα
θασίλεια τῆς Μεσοποταμίας (ἀπὸ τῶν Σουμερίων μέχρι τῶν Περσῶν), δὲν κατόρθωσαν
ποτὲ νὰ παρουσιάσουν οὔτε ἴχνος αὐτῆς τῆς δουλειᾶς' χι ὕστερα νὰ δειχθῇ, ὅτι ἡ
θεωρούμενη «Δυτική Φιλοσοφία» τῶν νεώτερων χρόνων, μετὰ τὴν ̓Αναγέννηση (τῶν Ντεχάρτ,
Τζὼν Λόκ, Λάιμπνιτς καὶ τῶν διαδόχων τους), δὲν ἦταν παρὰ ἕνα ξαναζεσταμένο καὶ
ἄνοστο φαῖ χωρὶς ἴχνος πρωτοτυπίας: ἀποτέλεσμα ζήλειας καὶ μίμησης. Βέθαια τὸ τελευταῖο
αὐτὸ εἶναι ἐπίσημα τοὐλάχιστον ἐλάχιστα ἀποδεχτὸ ἀπὸ τὰ ἔθνη τῆς Δύσης (Αγγλία, Γαλλία,
Γερμανία) γιὰ λόγους ἐθνικῆς τους εὐθιξίας καὶ προθολῆς. Καὶ σ ̓ ἕνα θαθμὸ ἡ ἐθνικιστική
αὐτὴ στάση τῶν κρατῶν τῆς Δυτικῆς Εὐρώπης καὶ τῶν ἐγωιστικῶν τους προπαγανδῶν
μὲ τὰ τεράστια μέσα ἐπηρεάζει κι ἐμᾶς τοὺς νεώτερους Ἕλληνες μέσῳ τῶν σπουδασμένων
εὐπορώτερων νέων μας στὸ ἐξωτερικὸ καὶ γιὰ τοῦτο «φωτισμένων» ἀπὸ τοὺς Δυτικούς.
“Ὅταν ἐπὶ παραδείγματι ὁ «μεγάλος» Γερμανὸς φιλόσοφος Ἐμμανουὴλ Κάντ κατασκευάζη
μία «καζουϊστικὴ» μελέτη κάτω ἀπὸ τὸν μελαγχολικὸ οὐρανὸ τῆς πατρίδας του, γιὰ ν ̓ ἄποδείξῃ,
ὅτι ἡ ἀνθρώπινη λογική μας εἶναι ἐκ κατασκευῆς ἀνίκανη νὰ μᾶς λύσῃ τὸ μεταφυσιχό
μας μυστήριο, ἐμεῖς οἱ νεοέλληνες ἐδῶ διστάζουμε ν ̓ ἀναγνωρίσουμε στὴν ἐργασία του
αὐτὴ μία ἐπανάληψη τοῦ σκεπτικοῦ τῶν ἀρχαίων σοφιστῶν μας (τοῦ Γοργία καὶ τῶν λοιπῶν).
Καὶ ὑποδεχόμαστε μετὰ πολλῶν ἐπαίνων τὸ «πρωτότυπο» αὐτὸ ἐπίτευγμα.
9
Αι τί εἶναι φιλοσοφία; Εἶναι πρῶτα καὶ κύρια μεταφυσική. "Οχι ὅμως μία μεταφυσιχή,
ὅπως τὴν φαντάζονται σήμερα μερικοὶ σὰν «σουρσίματα» ἀπὸ ἁλυσίδες στὰ ὑπόγεια
χάποιων ἐρειπωμένων πύργων ἢ σὰν ἐπικοινωνία μὲ τοὺς μακαρίτες συγγενεῖς μας μέσῳ
τοῦ ρυθμικοῦ χτυπήματος, ποὺ κάνει ἕνα «ἔμψυχο τραπεζάκι» σὲ μία συνεδρίαση ὑπνωτιστῶν,
ἀλλὰ ἡ μεταφυσικὴ τότε, ἡ Ἑλληνικὴ Μεταφυσική, ἦταν ἀπάντηση σὲ θεμελιώδη ζητήματα:
Γιὰ τὴν δαθύτερη ποιότητα τοῦ Κόσμου, γιὰ τὴν πραγματική του ὑπόσταση, γιὰ τὴν
προέλευσή του. Κοσμολογία καὶ κοσμογονία. Αὐτὴ ἦταν ἡ μεταφυσική. Ἢ ἐξακρίόωση τοῦ
μυστικοῦ τῆς ὕπαρξης. Ἡ «οὐσία» καὶ τὸ «ὄντως ὄν»: ἔξω καὶ πάνω ἀπ ̓ τὰ συναισθήματα
καὶ τὶς ἐντυπώσεις μας. Πιὸ πέρα ἀπ’ τὴν καθημερινὴ φυσική μας ἀντίληψη. Ὅλες οἱ λοιπὲς
διακρίσεις τῆς φιλοσοφίας ὀφείλονται στὶς σχολαστικὲς διερευνήσεις τῶν Δυτικῶν τῆς νεώτερης
ἐποχῆς (γνωσιολογία, ἠθική, αἰσθητικὴ κ.λπ.). ̓Αν κάτι εἶναι «καινούργιο» στὴ νεὠτερη
φιλοσοφία, εἶναι μόνο ἡ ἰσχυρὴ τάση νὰ ρυμουλκηθῇ πρὸς τὶς ἑδραϊκὲς πηγές: 1) Μία
ἄκρα ὑποχειμενιστικὴ θεωρία, ποὺ ἔχλεινε στὸν θεὸ τὰ πάντα («Σολιψισμός»). 2) Μία σκοτεινἠ
6ουλησιαρχία, ποὺ ἦταν μία τάση, ποὺ ἀπόφευγαν πάντοτε οἱ Ἕλληνες, ὄντας ἔντογα
νοησιαρχικοί. 3) Ἕνας «θιωματικὸς» στοχασμός, μία ὑπαρξιακὴ ἐνδοσκόπηση, ποὺ οἱ
Ἕλληνες δὲν τὴν θεωροῦσαν γνήσιο ἀντικείμενο τῆς φιλοσοφίας, ἀλλὰ μόνο τῆς τέχνης
(τραγῳδία).
Κατὰ δάθος ἡ φιλοσοφία ζητάει νὰ φτάσῃ στὴν ἀπόλυτη γνώση μ ̓ ἕνα μόνο ἀλλὰ γιγά-