ΟΙ ΓΕΝΝΗΤΟΡΕΣ ΤΟΥ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ . Εμπεδομκλῆς Ὃ ᾿Εμπεδοκλῆς ἀποτελεῖ τὸν ἐκφραστικώτερο τύπο "Ελληνος φιλοσόφου: ”Αρι- στοκρατικὸς καὶ μεγαλοπρεπής, ὀξυδερκῆς καὶ πολυµερής, ὑπεύθυνος πνευματικὸς ἡγέτης καὶ ῥωμαλέος ἀπέσπασε γρήγορα τὸν θαυμασμὸ τῶν ἀνθρώπων, ποὺ δικαίως τὸν κατέταξαν μεταξὺ τῶν μεγάλων ἡρώων τοῦ πνεύματος καὶ τοῦ πολιτισμοῦ. Τὰ ὄργανα τῆς ἐξ-ουσίας ὡστόσο (θεοκράτες καὶ µυστικιστές), θέλοντας νὰ μειώσουν τὴν αἴγλη του, ἐπενόησαν ἁπλοϊκὰ μυθεύματα, ὅπου τὸν ἐμφανίζουν ὡς θεολόγο καὶ µά- γο ἢ σαµάνα - συκοφαντίες ποὺ καθόλου δὲν ἄγγιξαν τὸν ᾿Εμπεδοκλή. Ὃ ᾿Αριστοτέλης φέρει τὸν ᾿Ακραγαντῖνο ὡς φυσιολόγον καὶ ἐπινοητὴ τῆς ῥήτο- οικῆς τέχνης’ 'Ο Σουΐδας τὸν ἀναφέρει ὡς φυσικὸν φιλόσοφο καὶ ἐποποιόν: ὃ Δημή- τριος τὸν θέλει πολύφημο ἰατρὸ καὶ τραγφδοποιόν' δ᾽ Αθήναιος τὸν θαυμάζει ὡς ὀλυ- µπιονίκην' ὁ Αἰλιανὸς μᾶς θεδαιώνει, ὅτι ἐντύνετο στὰ χρυσᾶ καὶ φοροῦσε στέμμα" ὁ Διογένης Λαέρτιος ἐξαίρει τὸν ἀνθρωπισμὸ καὶ τὸ δημοκρατικὸ ἦθος τοῦ ἀνδρός, προσθέτοντας μάλιστα ὅτι διέλυσε μιὰν ἄγνωστη κατὰ τὰ ἄλλα ὀργάνωσιν, ποὺ ἄπε- χαλεῖτο «Οἱ Χίλιοι»: ὁ Στράδων τέλος μᾶς πληροφορεῖ, ὅτι «καθάλοιτο εἰς τὸν κρατῆρα τῆς Αἴτνης»!. Τὰ ἔργα τοῦ ᾿Εμπεδοχλέους, ὅπως κι ὅλων ἐν γένει τῶν προσωκρατικῶν, ἔχουν κα- ταστραφῆ ἢ ἐξαφανισθῆ: ἐκ τῶν διασωθέντων ἀποσπασμάτων ὡστόσο συνάγεται, ὅτι δ᾽ Ακραγαντῖνος ὑπῆρξε αὐστηρὰ ἐπιστημονικός: ἀπέρριπτε ἀσυζητητὶ τὶς εὔκολες θε- ωρίες καὶ τὶς ἀναπόδεικτες ὑποθέσεις, ἐργαξόταν δὲ μὲ δάσι τὴν παρατήρησιν καὶ τὸ πείραμα πιθανόν. Τὰ ἐπιστημονικά ἐπιτεύγματα τοῦ ἀνδρὸς ὑπῆρξαν ἐκπληκτικά, ἀφοῦ ἔφθασε στὸ σημεῖο νὰ προσδιορίσῃ ἐπακριθῶς τὸ φωτόνιο τῆς συγχρόνου φυ- σικῆς. Ὃ αἰθὴρ τοῦ φιλοσόφου (Ξ φωτόνια) εἶναι τὸ στοιχεῖο ἐκεῖνο, ποὺ πληροῖ τὸ σύμπαν καὶ τοῦ ἐξασφαλίξει τὴν ἑνότητά του. «Ο αἰθὴρ ἀποτελεῖ μιὰ νέα ἐλπίδα γιὰ τὸ µέλλον, ἀφοῦ ἡ θεωρία τῆς σχετικότητας (ποὺ τὸν ἐξοδέλισε) μπορεῖ νὰ ἔχῃ ἐξα- ντλήσει πιὰ τὶς ἱκανότητές τῆς», παρατηρεῖ ὃ νομπελίστας φυσικὸς Παῦλος Ντυράκ. Τὰ στοιχεῖα, δηλαδὴ τὰ ἀπώτερα θεμέλια, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζεται ἡ κοσμική τά- ξις, εἶναι τέσσερα κατὰ τὸν ᾿Εμπεδοκλῆ. Λέγονται «διζώματα» καὶ φέρουν τὰ ὀνόμα- τα τῶν σπουδαιοτέρων θεοτήτων: Ζεὺς (ἐκ τοῦ ζέειν' πρόκειται γιὰ τὸ φλογῶδες πῦρ, ποὺ ζωογονεῖ τὰ πάντα), Ἥρα (Ξ γῆ φερέσδιος, ποὺ μέσα της δηλαδὴ φέρει τὴν ζωή), Νῄῆστις (ἐκ τοῦ νάω Ξ ῥέω' πρόκειται γιὰ τὸ ὕδωρ) καὶ ᾿Αιδης (ἐκ τοῦ στερητικοῦ ἃ τ ἰδεῖν: πρόκειται γιὰ τὸν ἀόρατο «ἀέρα»). Τὰ τέσσερα αὐτὰ ῥιζώματα προέρχονται 6έδαια ἀπ’ τὸ “Ενα καὶ μοναδικὸ µικρο- σκοπικὸ σωματίδιο, τοῦ ὁποίου οἱ ἰδιότητες ἔχουν περιγραφῆ σὲ προηγούµενές µας ἐργασίες. Ἢ «διάφυσις» (ἀποδόμησις ἢ διαχωρισμὸς) τῶν ῥιζωμάτων ἐπέρχεται ἐξαι- τίας τῆς ἐπενέργειας τοῦ «Νείκους», ποὺ ἐμφωλεύει στὰ σωματίδια, ὅπως ἐμφωλεύει καὶ ἡ «φιλότης», ποὺ «τελειομένοιο χρόνοιο» (Ξ μὲ τὸ πλήρωμα τοῦ χρόνου) ἀναλαμ- θάνει τὸ ἔργον τῆς «συμ-φύσεως» (συδόµησις ἢ συνένωσις). Στὸ σημεῖο αὐτὸ ὁ ἔμπε- δοχκλῆς συναντιέται μὲ τὸν ᾿Ηράκλειτο -- «Τὸ ἀντίξουν συμφέρον καὶ ἐκ τῶν διαφερό- ντων καλλίστην ἁρμονίαν...» -- ἀλλὰ. καὶ μὲ τὸν ᾿Αναξίμανδρο --«...κατὰ τὴν τοῦ χρό- γου τάξιν».