ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Γ. ΡΟΖΟΣ Ἱστορία καὶ Παράδοση ναι γενικὰ διαπιστωμένο, πὼς ἡ ἀνθρωπότητα κινδυνεύει σήμερα ἀπὸ τὴν ἀχαλίνωτη εἰσβολὴ καὶ τὴν ἐπικράτηση τοῦ ὑλιστικοῦ πνεύματος καὶ τοῦ μηχανιστικοῦ πολιτισμοῦ. Ἣ ἀποσύνθεση καὶ ἡ διάλυση ἔχουν πάρει κι ὅλας μεγάλες διαστάσεις. Ὃ ἐκβαρβαρισμὸς καὶ ἡ διάβρωση ἀπειλοῦν σὲ βάθος τὴν πνευματικὴ ὑπόσταση τῶν λαῶν καὶ τὴν πολιτιστική τους ἰδιοπροσωπία. Ἰδιαίτερα εὐάλωτα εἶναι τὰ νέα ἔθνη καὶ οἱ λαοὶ ἐκεῖνοι ποὺ εἶναι ἀκόμα χωρὶς βαθειὲς καὶ γερὲς πολιτιστικὲς ρίζες. Ἣ ἀπειλὴ στηρίζεται, ἄλλωστε, στὴν ἁπλοποίηση καὶ τὴν γενίκευση. Στοχεύει στὴν κάθε λογῆς ἰσοπέδωση καὶ ἐξίσωση, τὴν ἀπελευθέρωση ἀπὸ κάθε εἴδους διακρίσεις καὶ περιορισμούς, φραγμοὺς καὶ δεσμεύσεις καὶ τὴν κατάργηση ὅλων τῶν ἀξιῶν. Ἰδανικὸ τοῦ «πολιτισμοῦ» αὐτοῦ: ἡ ἐπιστροφὴ στὴν ζωώδη ζωή, ἡ ἀπόλαυση τῶν ὑλικῶν ἀγαθῶν, ἡ ἱκανοποίηση τῶν ἐνστίκτων, ἡ ἀξιοποίηση κάθε τεχνικῆς δυνατότητας γιὰ «ψυχαγωγία». Ὃ πλοῦτος, ἡ ἄνεση, ἡ ἀνευθυνότητα, ἡ περιφρόνηση κάθε παλαιοῦ, ἡ δύναμη, ἡ γρήγορη καὶ εὔκολη ἱκανοποίηση εἶναι μερικὰ ἀπὸ τὰ ἰδανικὰ αὐτοῦ τοῦ «πνεύματος», ποὺ ἁπλώνεται γρήγορα σ ̓ ὅλο τὸ κόσμο καὶ προσελκύει ἰδιαίτερα τοὺς νέους. Νομίζουμε, πὼς ὅλοι ἔχουν διαπιστώσει τὶς συνέπειες αὐτῆς τῆς ὑλοκρατικῆς ἀντίληψης στὸ περιβάλλον τους. Ἣ ἀνάγκη νὰ παρθοῦν κάποια μέτρα ἀντιμετώπισής τῆς προβάλλει ἐπείγουσα. Φυσικὰ δὲν ἐννοοῦμε μέτρα ἀστυνομικὰ ἤ νομοθετικά. Τέτοιου εἴδους ἀπειλὲς δὲν ἀντιμετωπίζονται μὲ τὴν βία ἤ μὲ γραφειοκρατικοὺς μηχανισμούς. Ὁ ἀγώνας εἶναι ἰδεολογικὸς καὶ ἡθικός, καὶ μόνο μὲ μιὰ ἀντεπίθεση στὸ χῶρο τῶν ἰδεῶν καὶ τοῦ πνεύματος μπορεῖ νὰ κερδηθεῖ. ̓Αλλὰ πῶς μπορεῖ νὰ διεξαχθεῖ ἕνας τέτοιος πόλεμος; Σὲ ποιὰ συγκεκριμένα ἐρείσματα θὰ στηριχθεῖ; Ποιὰ θὰ εἶναι τὰ ἐπιχειρήματα ἐκεῖνα, ποὺ θ ̓ ἀντιτάξουμε στὴν ὑλικὴ ἐκφαύλιση; Αὐτά, ποὺ κατὰ τὴ γνώμη μας μποροῦν νὰ τὴ συγκρατήσουν, εἶναι κυρίως ἡ ἐπιστροφή μας στὶς ρίζες, ἡ συνειδητοποίηση τῆς διάρκειας, ἡ ἀφύπνιση τῆς ἱστορικῆς μας μνήμης. Ἱστορία καὶ παράδοση: νὰ οἱ δύο κύριοι προμαχῶνες ἄμυνας ἀλλὰ καὶ γόνιμης ἀντιπαράθεσης, ποὺ θὰ μᾶς σώσουν. Μόνο ὅταν οἱ δυνάμεις ποὺ κρύβονται μέσα τους ἀξιοποιηθοῦν σωστά, μόνο ὅταν οἱ ἀξίες καὶ τὰ ἰδανικά, ποὺ προῦποθέτουν, ἀναβιώσουν δημιουργικά καὶ ἔαναμποῦν στὴ ζωή μας, θὰ μπορέσουμε νὰ νικήσουμε τὸ πνεῦμα τῆς εὐκολίας καὶ τῆς ἁπλοποιημένης ἡδονολατρείας, ποὺ ἀπειλεῖ νὰ μᾶς κατακλύσει. Οἱ νέοι καὶ οἱ κάθε λογῆς ἀνερμάτιστοι εἶναι οἱ πιὸ εὐάλωτοι στὴν τεχνολογικὴ ἰσοπέδωση. Βοηθώντας τους νὰ συνειδητοποιήσουν τὶς ἀρετὲς καὶ τὶς ἀξίες ποὺ τοὺς κληροδότησαν οἱ πρόγονοί τους, μόνο τότε θὰ τοὺς συγκρατήσουμε ἀπὸ τοῦ νὰ υἱοθετήσουν τὰ ξενόφερτα Ἄὁλιστικὰ πρότυπα ζωῆς καὶ τὶς εὐτελεῖς χωρὶς βάθος καὶ πνευματικότητα ἀξίες ποὺ τὰ συνοδεύουν. ̓Αλλὰ τί εἶναι ἤ, γιὰ τὴν ἀκρίβεια, τί μπορεῖ νὰ σημαίνουν γιὰ μᾶς σήμερα, ποὺ ζοῦμε στὴν ἐποχὴ τῆς ἐξελιγμένης τεχνολογίας, τῶν ἡλεκτρονικῶν ὑπολογιστῶν καὶ τῆς αὐτοματοποίησης, ἡ ἱστορία καὶ ἡ παράδοση; Πράγματα νεκρά, χωρὶς σημασία, ἕνας πολὺ βιαστικὸς θὰ μποροῦσε νὰ τὶς χαρακτηρίσει βάζοντάς τες μὲ μιὰ ἀποφασιστικἡὴ χειρονομία στὸ περιθώριο. Κι’ ὅμως δὲν εἶναι οὔτε ἄχρηστες οὔτε ἀνεδαφικὲς οὔτες χωρὶς σημασία. Ἐκεῖ, ἅλλωστε, κρύβεται καὶ ἡ, ὥς τώρα, ἀδυναμία τῆς ἱστορίας καὶ τῆς παράδοσης νὰ βοηθήσουν ἀποφασιστικὰ στὸν ἀγῶνα κατὰ τῆς ὑλοκρατίας καὶ τοῦ δῆθεν νεωτεριστικοῦ πνεύματος. Ἐμεῖς οἱ ἴδιοι πρῶτοι ἀμφιβάλλουμε γιὰ τὶς κρυμμένες μέσα τους δυνατότητες. Εἴτε ἀπὸ ἄγνοια εἴτε ἀπὸ κακὴ ἐνημέρωση ἤ προκατάληψη ἀδιαφοροῦμε γιὰ τὶς δυνάμεις ποὺ κρύβονται μέσα τους καὶ τὶς ἀφήνουμε ἀνεκμετάλλευτες, ἄν καὶ