Ἐπιστήμη - θρησκεία -- θεοκρατία Ποιά εἶναι ἡ ὑπέρτατη προσφορὰ τοῦ Ελληνα ἔναντι τῆς ἀνθρωπότητας; Ασφαλῶς τὸ γε- νεσιουργὸ αἴτιο τοῦ Πολιτισμοῦ: 'Η συνείδηση! τὸ σκίρτημα τῶν αἰσθήσεων καὶ τοῦ νοῦ, τοῦ ὁποίου πολλοὶ ἀνάγουν τὴν γέννηση στὸν μύθο τοῦ Προμηθέα. ΄'Ο "Ελλην γιὰ πρώτη φορὰ στὴν ἱστορία, πλαισιωμένος ἀπὸ τὴν θαυμαστὴ ἑλληνικὴ φύση, «ὁρᾷ», «θεᾶται» καὶ «ἀπορεῖ». Ἢ δύ- ναµη τῆς σκέψης µέσα ἀπὸ τὴν θέαση τοῦ Κόσμου καὶ τῆς Ζωῆς τὸν ὁδηγεῖ στὴν διατύπωση ἐρωτημάτων πρὸς κάθε κατεύθυνση. ΄Η «θεωρία» του ἀναζητεῖ κάθε φορὰ τὴν ἐπιθεθαίωσή της. Ο δρόμος πρὸς τὴν ἐπιθεθαίωση ὁδηγεῖ στὴν ἀνάγκη τῆς ἀποδείξεως καὶ στὸ κτίσιμο τῆς λογικῆς σκέψης. Αὐτὸ ἦταν τὸ πρῶτο συγκλονιστικὸ δῆμα, ποὺ ἐπέφερε τὴν συνειδήτοποίηση τῆς ὑπαρξής του, τὴν «ἀνθρωποποίηση» καὶ τὴν ἀφετηρία τοῦ Πολιτισμοῦ. Αὐτὸν τὸν µίτο τῆς λογικῆς ἔλαδαν οἱ ' Ελληνες φιλόσοφοι στρέφοντάς τον πρὸς κάθε ἐπίπεδο τοῦ ἐπιστητοῦ" μὲ κα- τάληξη τὴν Γνώση, δηλαδὴ τὴν ἐπιθεδαιωμένη διὰ τῆς λογικῆς ἀποδείξεως θεωρία. Ἢ ἀρχαία ᾿Ελληνικὴ Θρήσκεία δὲν ἦταν δυνατὸν νὰ ἀναπτυχθῇ πέραν τοῦ ἄνω γνωσιολο- γικοῦ πλαισίου, ἀλλὰ ἀντιθέτως δημιουργήθηκε σταδιακά, γιὰ νὰ τὸ «περιφρουρήσῇ» ἰδεολο- γικὰ ἀπὸ πιθανὲς (καὶ καταγεγραμμένες ἱστορικὰ) παρεκτροπές, καὶ διὰ τοῦ συμόολισμοῦ της νὰ τὸ καταστήσῃ διαχρονικὸ θάθρο τοῦ Πολιτισμοῦ. Τὸ «θεῖον» (ἡ ᾿Αλήθεια μὲ τὴν ἔννοια τῆς ὑπερχρονικῆς καὶ διάχυτής στὸν κόσμο ἀξίας) ἀποδόθηκε καὶ στὶς τρεῖς παραμέτρους τῆς Γνώ- σῆς: στὶς ἀρχὲς -- ἀξίες ποὺ διέπουν τὴν διαδικασία πρὸς τὴν Γνώση (ἀρετές), στοὺς ξεχωρι- στοὺς ἀνθρώπους ποὺ διάθηκαν τὸν δρόµο τῆς ἀρετῆς καὶ στοὺς καρποὺς τῆς Γνώσης (φυσικοὶ νόμοι, δίκαιο, ἁρμονία κ.ἄ.). Παράλληλα μὲ τὴν ἀπόδοση τοῦ θείου δημιουργήθηκαν καὶ διά- φοροι λατρευτικοὶ τύποι, ποὺ ἀποσκοποῦσαν στὴν ἀπόδοση ὑψίστης τιμῆς στὴν ἀλήθεια, στὴν ὁδὸ ποὺ ὁδηγεῖ σ’ αὐτὴν καὶ σ᾽ ἐκείνους ποὺ τὴν ὑπηρέτησαν ἀνὰ τοὺς αἰῶνες. Στὴν ἀρχαιοελ- ληνικὴ θρησκεία λοιπὸν τὸ θεῖο ἕπεται τῆς γνωσιολογίας, ὅπως καὶ ἡ λατρεία τοῦ θείου. Σὲ ὅλες τὶς θεοκρατικὲς κοινωνίες ὅλων τῶν ἐποχῶν ἡ Γνώση καὶ ἡ ᾿Αλήθεια ὡς ἀνθρώπινες κατακτήσεις καταργοῦνται. Ιδίως στὶς ἰουδαιογενεῖς θεοκρατίες ἡ Γνώση καὶ ἡ ᾿Αλήθεια ἀντι- καθίστανται μὲ τὸν ἐξωκόσμιο θεὸ (Γιαχθέ), ὁ ὁποῖος ἀποκαλύπτει τὸ θεῖο στοὺς δικούς του ἀνθρώπους καὶ ἐκεῖνοι δημιουργοῦν ἀποκλειστικὰ καὶ µόνο τὸν τύπο λατρείας. Ἢ ἰδεολογικὴ δομὴ τοῦ σύγχρονου (Δυτικοῦ) Πολιτισμοῦ παρουσιάζει ἕναν ἰδιόμορφο τύ- πο, στὸν ὁποῖο καὶ ὀφείλεται ἡ ἀντιφατικότητα καὶ ἡ σύγχυση τῶν προσανατολισμῶν του. Οἱ γνωστικὲς ἀρχὲς τῆς σύγχρονης σχέψης ἐπανῆλθαν στὴν Ελληνικὴ γνωσιολογία, καθὼς ἀνα- δαπτίσθηκαν στὰ χρόνια τῆς ᾽Α ναγέννησης χαὶ τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ Διαφωτισμοῦ. Αὐτὸ δικαιο- λογεῖ τὸν θρίαμδο τῶν ἐπιστημῶν καὶ τῆς τεχνολογίας. Τὸ «θεῖο» ὁ ὅμως ἐξακολουθεῖ νὰ παρέ- χεται ἀπὸ τὸν ἐξοκόσμιο Γιαχθέ, διατηρῶντας ἔτσι καὶ τὸν ἀνάλογο τύπο λατρείας. "Ετσι, ἀντὶ ἡ σύγχρονη θρησκεία νὰ ὑπηρετῇ ἰδεολογικὰ καὶ συμδολικὰ (λατρευτικὰ) τὴν ἀλήθεια, στρέ- φεται ἐναντίον της. Αὐτὴ ἡ «ἀνωμαλία» τοῦ σύγ χρονου Πολιτισμοῦ δὲν δύναται νὰ ἀποκατασταθῇ σὲ καμμία πε- ρίπτωση μὲ τὴν ἐπαναφορὰ σὲ ἕναν ἀπ’ τοὺς πολλοὺς λατρευτικοὺς τύπους τῆς ἀρχαιοελλη- νικῆς θρη σχείας. Ἡ τυποκρατικὴ ἀντικατάσταση τοῦ χριστιανικοῦ θάσου μὲ τὴν ἀρχαιοελλη- νικὴ χλαμύδα ἢ χιτῶνα, ἡ θεοκρατικὴ μεταμφίεσῃ τοῦ Γιαχθὲ σὲ Δία καὶ οἱ θυσίες ζώων ἐμπρὸς σὲ ἀγάλματα τῶν Ελλήνων θεῶν δηλώνουν ἴσως αἰσθήματα ἀντιγιαχόισμοῦ ἢ ἀντιχριστιανισμοῦ, ἀλλὰ ἐκεῖνο ποὺ πρῶτα ἀπ᾽ ὅλα προέχει εἶναι ἡ πίστη στὴν γνώση, στὸν ἄνθρωπο καὶ στὶς δυ- νατότητές του. Προέχει ἡ ἀποδολὴ τοῦ θεοκρατικοῦ πέπλου, γιὰ νὰ φανῇ ξεκάθαρα ὁ θρίαμ- θος τοῦ ἑλληνικοῦ τρόπου σκέπτεσθαι καὶ νὰ ἐπεκταθῇ στὸ σύνολο τῆς ἀνθρώπινης συμπερι- φορᾶς. Ἢ ἐπανασύνδεση τοῦ «θείου» (θρησκεία) μὲ τὶς δυνατότητες καὶ τὶς κατακτήσεις τῆς συ- νείδησης (ἐπιστήμη) νομοτελειακὰ θὰ ὁδηγήσῃ τὴν ἀνθρωπότητα σὲ ἕνα λαμπρώτερο καὶ ἀλη- θινώτερο μέλλον. Παν. Λ. Κουθαλάκης