ΣΠΥΡΟΣ ΝΟΝΙΚΑΣ Ὃ δοκιμιογράφος Γιῶργος Σεφέρης Κάθε φορὰ ποὺ ἀσχολοῦμαι μὲ τὸ Σεφέρη, μὲ πιάνει δέος. Γιατὶ πράγματι χρειάζεται πολὺ τόλμη καὶ πολλὰ ἄλλα, γιὰ νὰ διεισδύσει κανεὶς στὸ πλατὺ καὶ βαθὺ ἔργο τοῦ μεγάλου λόγιου τῆς ἐποχῆς μας. Μάλιστα δέ, αὐτὸ τὸ δέος μεγαλώνει, προκειμένου νὰ μελετηθοῦν οἱ «4οκιμές» του, πού, καθὼς λέει ὁ ἴδιος, «ἐλπίζω ὁ ἀναγνώστης νὰ κορφολογήσει ὃ,τι μπορεῖ νὰ τοῦ χρησιμέψει», προφανῶς ἔχοντας ὑπόψη του τὶς δυσκολίες. Τὸ δοκίμιο ἀποτελεῖ σύνθεση γνώσης καὶ ὀμορφιᾶς. Εἶναι τὸ νεώτερο καὶ πιὸ ἀπαιτητικὸ λογοτεχνικὸ εἶδος. Ἣ ποίηση ἔχει προηγηθεῖ χιλιετίες, μία ἐποχὴ ποὺ ἡ λογοτεχνία ἔχει κάποια ἡλικία, ἔχει ὡριμάσει, καὶ κυρίως ὕστερα ἀπὸ τὴν θεμελίωση μιᾶς κοινωνίας ποὺ πατάει σὲ ἀρκετὰ στερεὸ ἔδαφος, μὲ κατασταλαγμένο στοχασμὸ καὶ τρόπο σκέψης. Τὸ δοκίμιο ἔκανε τὴν ἐμφάνισή του γύρω στὸν Ιόο αἰώνα στὴν Ἑ σπερία (Μονταίν, Βάκων), ἐνῶ στὴν Ἑλλάδα ἔχει -δὲν- ἔχει ζωὴ ἑνὸς αἰῶνος. Καὶ δὲν εἶναι διόλου περίεργο, γιατὶ καθυστέρησε ἡ ἐμφάνιση τοῦ δοκιμίου στὴν Ἑλλάδα, ἀφοῦ στὴν περίοδο ποὺ μεσολαβεῖ μεταξὺ ]όου καὶ 19ου αἰῶνος ἡ Ἑλλάδα ἤτανε βυθισμένη στὰ σκοτάδια τῆς Τουρκοκρατίας, Στὸν τόπο μας, στὰ τελευταῖα ἑκατὸ χρόνια ἐμφανίστηκαν ἀρκετοὶ δοκιμιογράφοι ἀρχίζοντας μὲ τὸν Παλαμᾶ, τὸν Ροΐδη, τὸν Καβάφη, τὸν Ἐλισσαῖο Γιαννίδη (γιὰ τὸ γλωσσικό), τὸν Καζαντζάκη κλπ., γιὰ νὰ φθάσουν στὴν γενιὰ τοῦ) 30 μὲ κύριους ἐκπρόσωπους τὸ Σεφέρη, τὸ Θεοτοκά, τὸν Τσάτσο, τὸν Ι. Μ. Παναγιωτόπουλο, τὸν Ἐλύτη κλπ. "Ομως, ὁ Σεφέρης σφράγισε μὲ τὸ ὕφος, τὶς γνώσεις, τὴν τετράγωνη λογικὴ καὶ τὸ ταλέντο του τὴν ἑλληνικὴ δοκιμιογραφία. ̓ ̓Ανέβασε τὴν ποιότητα τοῦ ἑλληνικοῦ δοκιμίου στὸ ὑψηλότερο δυνατὸ ἐπίπεδο, καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι πολὺ συνετέλεσε αὐτὴ ἡ γραφή του στὴν ἀπονομὴ τοῦ Νόμπελ. "Αν ὁ Σεφέρης εἶναι γεννημένος μεγάλος ποιητής, ἀναμφισβήτητα εἶναι καὶ «φύσει» καὶ «θέσει» ἄρχοντας τῆς δοκιμιογραφίας. ̓Αλλὰ ἄς δοῦμε τοὺς συντελεστὲς τῆς δοκιμιογραφικῆς ἱκανότητάς του. Καὶ πρῶτα - πρῶτα τὴ στέρεη καὶ καθαρὴ λογική του. Μελετώντας τὸν Γ.Σ. διαπιστώὠνεις πόσο θεμελιωμένα, μὲ ποιὰ μέθοδο καὶ ἀκριβολογία χτίζει τὰ νοήματά του. Χωρὶς κανένα φανατισμὸ εἶναι κατηγορηματικὸς στὸ λόγο του’ καὶ δὲν ἀφήνει περιθώρια γιὰ ἀμφιβολίες. Νιώθεις νὰ σὲ σφίγγει σὰν μέγγενη ἡ γραφή του. Δὲν ὑπάρχει κενό. “Ὅλα, λέξεις, φράσεις, παράγραφοι, συνολικὲς θέσεις καὶ κρίσεις εἶναι προσεκτικὰ καὶ μὲ σαφήνεια διαλεγμένα καὶ τοποθετημένα. Χωρὶς ὑπερβολὲς καὶ ὡραιολογίες. Παροιμιώδης παραμένει, ἐν προκειμένω, ἡ «μονομαχία» Σεφέρη καὶ Κ. Τσάτσου τὸ 1936839 γύρω ἀπὸ τὴν ποίηση, κάτω ἀπὸ τὸν γενικὸ τίτλο «4ιάλογος πάνω στὴν Ποίηση». Ἤτανε ἡ ἐποχὴ ποὺ ὁ ὑπερρεαλισμὸς στὴν Ἑλλάδα βρισκότανε στὰ πρῶτα του βήματα (Ἐλύτης ̓Ἐμπειρίκος, Σαραντάρης, Ράντος, ̓Αντωνίου, Γκάτσος, Ἐγγονόπουλος κλπ.) καὶ εἶχε ταράξει τὰ νερὰ τῆς παραδοσιακῆς ἕως καρυωτακικῆς ποίησης. Τὸ ἔμπειρο καὶ διεισδυτικὸ μάτι τοῦ τεχνίἰτη Σεφέρη, μὴ ὑπερρεαλιστὴ τοῦ ἴδιου, εἶδε τὴν ἀλήθεια. Κι ὁ ποιητὴς ἀνέλαβε νὰ ὑποστηρίξει τοὺς νέους ποιητές. Τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι, ὅτι γράφτηκαν πέντε ἐπιστολές, ποὺ ἀποτελοῦν εὐτυχισμένη στιγμὴ τῶν ἑλληνικῶν γραμμάτων. ̓Αλλὰ αὐτὸ ποὺ κάθε μελετητὴς διαπιστώνει ἀπὸ αὐτὴ τὴν ἀλληλογραφία εἶναι ἡ ἐκπληκτικὴ καθαρότης σκέψεως τοῦ Σεφέρη, ἡ στερεότης τῶν ἐπιχειρημάτων του, ἡ εὐθυβολία τῆς κρίσης του, ἡ πλήρης γνώση τῶν πραγμάτων, ἡ δομὴ τοῦ λόγου του --κι ἄς εἶναι, ὅπως λέει, αὐτοδίδακτος. Πιστεύω, ὅτι τὸ δοκίμιο αὐτὸ ἀποτελεῖ ἀστείρευτη πηγὴ μάθησης γιὰ κάθε λογοτέχνη. Δεύτερο προσὸν τοῦ Γ.Σ. εἶναι ἡ ἁπλότης. Ὁ λόγος του εἶναι κλασσικός, λιτός. Καμμιὰ περιττολογία, καμμιὰ περικοκλάδα. Λόγος ἀδρὸς καὶ δωρικὸς κάτω ἀπὸ