ΟΙ ΓΕΝΝΗΤΟΡΕΣ ΤΟΥ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ κα. ᾿Αλκμαίων ὁ Κροτωνιάτης “έγοντας ὅτι ἡ ψυχὴ εἶναι ἀθάνατος -- ὡς «ἀεὶ κινουμένη» -- ὁ ἰατροφιλό- σοφος Ἀλκμαίων δὲν πρωτοτυπεῖ, ἀφοῦ τὴν ἴδιαν ἄποψι ἐκφράζουν καὶ ὁ Θαλῆς, καὶ ὁ Ξενοφάνης, καὶ ὁ Ηράκλειτος, καὶ ὁ ᾿Εμπεδοκλῆς. ᾿Εκεῖνο ποὺ καταπλήττει εἶναι ἡ αἰτιολογία, ποὺ δίδει γιὰ τὸν θάνατο: «Τοὺς ἀνθρώπους, λέγει, ἀπόλλυσθαι, ὅτι οὐ δύνανται τὴν ἀρχὴν τῷ τέλει προσάψαι». Ὃ Ἀλκμαίων ἔφθασε στὸ συμπέρασμα αὐτό, περνῶντας ἀπὸ τὰ ἑξῆς μονο- πάτια: Κατὰ τὸν ᾿Ηράκλειτο «ξυνόν «ἐστι» ἀρχὴ καὶ πέρας ἐπὶ κύκλου περι- φερείας», ἄρα γέννησις καὶ θάνατος δὲν ξεχωρίζουν. Τὸ ἴδιο ἀκριθῶς ἰσχυ- οίζεται κι ὁ Παρμενίδης, λέγοντας: «ξυνὸν δὲ μοί ἐστιν, ὁππόθεν ἄρξωμαι: τόθι γὰρ πάλιν ἵξομαι αὖθις». Ο Θαλῆς, ὡς γνωστόν, «ἀπεφήνατο πρῶτος τὴν ψυχὴν φύσιν ἀεικίνητον ἢ αὐτοκίνητον»: μόνο ποὺ ἡ κίνησίς τῆς αὐτὴ δὲν εἶναι συνεχὴς καὶ κυκλικὴ ἀλλὰ διαρκὴς μέν, ἄτακτος δὲ («Τίμαιος»). Απο τέλεσμα ἡ σύγχυσίς τής κι ἡ λησμονιά, ἄρα καὶ ἡ ἀνικανότητά τής «προσά- ψαι τὴν ἀρχὴν τῷ τέλει». ᾿Ενῷ λοιπὸν εἶναι δέδαιον τὸ ἀείζωον καὶ ἀεικίνη- τον, οὐδεὶς ἐνθυμεῖται, ἂν ἴσως ἐγένετο ποτὲ «κοῦρός τε καὶ κόρη, θάμνος τ᾽ οἰωνός τε κι ἔξαλος ἔλλοπος ἰχθύς», ὅπως λέγει ὁ Εμπεδοκλῆς, μιὰ θεωρία ποὺ ἀπέχει κάθε θεολογικῆς ἢ μεταφυσικῆς προεκτάσεως. Μὴ μπορῶντας οἱ ἄνθρωποι νὰ ἐξασφαλίσουν τὴν ἀθανασία, δὲν μένει παρὰ νὰ ἐπιδιώκουν τὴν εὐ-δαιμονίαν τους, μιὰ κατάστασι συνδεδεμένη μὲ τὴν ὑγεία, ψυχοπνευματικήν τε καὶ σωματικήν. Στὸ σημεῖο αὐτὸ ὁ Αλμαίων ἀπο- δεικνύεται «ἠρακλειτικώτερος» καὶ τοῦ ᾿Ιπποκράτους ἀκόμη, τοῦ πατέρα τῆς ἰατρικῆς. «Ἢ ὑγεία, λέγει, εἶναι ἰσονομία τῶν ἀντιθετικῶν δυνάμεων: τοῦ ὑγροῦ καὶ τοῦ ξηροῦ, τοῦ ψυχροῦ καὶ τοῦ θερμοῦ, τοῦ πικροῦ καὶ τοῦ γλυκοῦ καθὼς καὶ ὅλων τῶν ὑπολοίπων. Ἢ μοναρχία σ᾽ αὐτά, ἡ ἐπικράτησις δηλαδὴ ἑνὸς ἐξ αὐτῶν ἐπὶ τῶν ὑπολοίπων, προκαλεῖ τὰ νοσήματα... Η ὑγεία ἀντιθέ- τως εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς συμμέτρου μίξεως αὐτῶν τῶν ποιοτήτων». Ὃ κάθε ὀργανισμὸς κατὰ τὸν Κροτωνιάτη ἀποτελεῖ ἕνα σύστημα, τοῦ ὁποίου οἱ 6α- σικὲς δυνάμεις, ἂν καὶ φαινομενικὰ ἀντίθετες μεταξύ τους, ἀλληλοσυμπλη- οώνονται καὶ συνεργάζονται μὲ δικαιοσύνη καὶ ἁρμονία μὲ σκοπὸ τὴν δια- τήρησι τῆς ζωῆς καὶ τὴν πρόδασί της. Ἂν ὡστόσο συμθῇ, μία ἐξ αὐτῶν τῶν δυνάμεων ἢ ποιοτήτων νὰ ἐξεναντιωθῇ καὶ ὑπερδῇ τὰ κανονικὰ μέτρα ἡ ἰσορ- οοπία τοῦ συστήματος διαταράσσεται καὶ ὁ ὀργανισμὸς νοσεῖ. Σὲ μιὰ τέτοια περίπτωσι ὁ ἰατρὸς ὀφείλει νὰ ἀναγνωρίσῃ τὴν δύναμι ποὺ «ὑπερέδη μέτρα» καὶ νὰ τὴν ἀνακαλέσῃ στὴν τάξι σύμφωνα μὲ τὴν ἀρχὴ τῆς ἰσονομίας στὴν «πο- λιτεία» τοῦ ὀργανισμοῦ. Η θεωρία αὐτὴ τοῦ Αλκμαίωνος -- ἡρακλειτικὴ κατὰ θάσιν -- ἐπαναλαμόάνεται αὐτούσια σχεδὸν σ᾽ ὅλα τὰ ἔργα τῶν ἰατρικῶν συγ- γραφέων καὶ ἰδιαίτερα στὸ «᾿Ιπποκρατικὸ κόρπους»' ἡ ἄποψις, ὅτι τὰ νοσή- ματα ὀφείλονται στὴν ὑπερδολὴ ἢ στὴν ἔλλειψιν μιᾶς ἐκ τῶν συστατικῶν δυ- νάμεων τοῦ σώματος -- ὅπως γιὰ παράδειγμα ὁ πυρετός, ποὺ ἑρμηνεύεται ὡς ἐπικράτησις τοῦ θερμοῦ --, ἀποτελεῖ κοινὸν τόπο. Ὃ Ἀλκμαίων πρῶτος ἀνεγνώρισε τὸν πρωταρχικὸν ρόλο τοῦ ἐγκεφάλου ὡς