Πατριαρχεῖο καὶ Ελληνισμὸς Σὲ προηγούμενο τεῦχος τοῦ «4» μὲ ἀφορμὴ τὸ πρὸ καιροῦ πραγμµατο- ποιηθὲν 'Ομογενειακὸ Συνέδριο στὴν Θεσσαλονύκη εἶχε γίνει ἀναφορὰ στὴν καταφανῆ προσπάθεια τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχη Κωνσταντι- νουπόλεως καὶ τοῦ περιθἀάλλοντός του νὰ παρουσιασθῇ τὸ Φανάρι ὡς κεφαλή τοῦ Ελληνικοῦ Ἓθνους. Τόσο ἡ συγκεκριμένη ἐπιδίωξη ὅσο καὶ ἡ γενικώτερή τακτικὴ τοῦ Πατριαρχείου εἶναι θεδαίως δεδήηλωμένες καὶ γνωστὲς ἐδῶ καὶ αἰῶνες. Τὸ μόνο ποὺ κατὰ καιροὺς ἀλλάζει εἶναι οἱ ἑκά- στοτε συνθήκες, κάτω ἀπὸ τὶς ὁποῖες τὸ Πατροιαρχεῖο δρίοκει τὴν εὐκαι- οία νὰ ὑπενθυμίσῃ τὴν προοπτικἡ αὐτή, δρομολογῶντας ποικίλες ἐνέρ- γειες μέσα ἀπὸ τοὺς μηχανισμοὺς τῶν δημοσίων σχέσεών του. Ωστόσο, πέρα ἀπὸ τὸ τί πιστεύει ὁ καθένας ἢ τὸ ἐὰν καὶ τὸ πῶς ἅπο- δέχεται τὴν θέση αὐτή, τὸ θέµα εἶναι ὄχι ἁπλῶς ὑπαρκτὸ ἀλλὰ καὶ ἐξαι- οετικὰ σοθαρό. Η πραγμάτευσή του ἀπαιτεῖ τὴν προόολ) δύο καιρίων ἐρωτημάτων. Πρῶτον, ἐὰν τὸ Πατροιαρχεῖο ἀποτελῇ ἕνα πνευματικὸ ἵδρυ- μα προσηλωμένο στὶς ἀρχὲς μιᾶς συγκεκριμένης θρησκευτικῆς παραδό- σεως, ποὺ σκοπὸ ἔχει τὴν πνευματικὴ καὶ ἠθικὴ ὁμοιοστασία τῶν ᾿Όρθο- δόξων Χριστιανῶν. 4εύτερον, ἐὰν τὸ Πατριαρχεῖο μὲ δεδομένη τὴν δομὴ καὶ τὶς ἱστορικὰ δεδαιωµένες ἐμφανεῖς καὶ ἀφανεῖς δραστηριότητές του ἐκφροάζῃ τοὺς Ελληνες καὶ ἐργάζεται γιὰ τὸ ἐθνικὸ καὶ πολιτισμικὸ συµ- φέρον τους. “ὥς πρὸς τὸ πρῶτο ἐρώτημα, ἢ ἀπάντηση δύναται νὰ δοθῇ μὲ ἀσφά- λεια ἀπὸ τὴ µελέτη τῆς ἀμείλικτης ἱστορικῆς πραγματικότητας. Εἶναιγε- γονὸς ὅτι ἀπὸ ἱδρύσεως τῆς ᾿Ανατολικῆς Ρωμαϊκῆς Αὐτοκρατορίας ἢ ἐκκλησιαστικὴ ἕδρα τῆς «Νέας Ρώμης» ἀποτελοῦσε τὸν ἕτερο πόλο ἐξου- σίας στὴν Βυζαντινὴ ἐπικράτεια. Ἢ δι’ ἐγκλημάτων, δολοπλοχιῶν, ὁα- σανισμῶν καὶ ἄλλων «θεαρέστων» πράξεων --στρεφομένων ὅλων κατὰ τοῦ “Ελληνικοῦ Πολιτισμοῦ-- κραταίωση τῆς ἐπίσημης θρησκείας ἑνὸς συ- γκεντρωτικοῦ κράτους ἐξυπηρετοῦσε τὴν κατ᾽ ἐπίφασιν ἀθώα καὶ εὐαγ- γελικῶς ἐπιδεδλημένη οἰκουμενικὴ συνείδηση καὶ προοπτικὴ τῆς νέας θρησκείας. Μετὰ τὴν “Αλωσὴη θὰ ἀνέμενε κανεὶς τὴν διάλυση τοῦ θρη- σκευτικοπολιτικοῦ προηγουμένου καθεστῶτος ἀπὸ τὸν ἑτερόθρησκο κα- τακτητή. "Όμως, μολονότι τὸ πολιτικὸ σκέλος τῆς ἐξουσίας ἀντικατα- στάθηκε ἀπὸ τὸν σουλτανικὸ θρόνο, τὸ θρησκευτικὸ παρέμεινε ἀλώδη- το. Γιατί; Διότι ἀσφαλῶς ἐξυπηρετοῦσε τοὺς σκοποὺς τῆς ὀθωμανικῆς κυριαρχίας. Αὐτὸ φάνηκε εὐκρινέστερα κατὰ τὰ μεταγενέστερα χρόνια, ὁπότε καὶ ἡ ἔκρη ξη καὶ ἔκδαση τῆς -τοεῖς φορὲς ἀφορισθείσης ἀπὸ τὸ Πα- τριαρχεῖο-- "Ελληνικής ᾿Επαναστάσεως συνετέλεσαν καταλυτικὰ στὴν πτώση τῶν προσωπείων, ἡ ὁποία ἀπέκτησε μεγαλύτερη δραματικότητα μὲ τὴν ἀνακήρυξη τοῦ Αὐτοκεφάλου τῆς ᾿Εκκλη σίας τῆς Ελλάδος, τὸν Νεοελληνικὸ Διαφωτισμὸ καὶ τὸ θέμα τῶν ἐκκλησιῶν τῶν «Νέων Χωρῶν»