ΣΕΠ 2026ΕΚΔΟΣΗ ΒΗΤΑ
μιά ἀπόπειρα ἀναζητήσιμης κειμενικῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ περιοδικοῦ ΔΑΥΛΟΣ
297 ΤΕΥΧΗ · 23.063 ΣΕΛΙΔΕΣ · 9.618.609 ΛΕΞΕΙΣ · 6.129 ΑΡΘΡΑ · 1.187 ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
192ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 1997
Ἄρθρα πού ξεκινοῦν σέ αὐτό τό φύλλο
- Προμηθεύς δεσμώτης Ελληνισμός — ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΣ, ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ
Κείμενο φύλλου
Προμηθεὺς δεσμώτης Ἑλληνισμὸς
«Μύθος λόγου τινος ἔμφασίς ἐστιν,
ἀνακλῶντος ἐπ ̓ ἄλλα τὴν διάνοιαν.»
(Πλούταρχος)
ὋὉ μῦθος, κάθε μύθος, εἶναι συμδολισμός. Πίσω ἀπὸ τὶς εἰκόνες του πρέπει νὰ ἀναζητήσῃ
χανεὶς τὸν δαθύτερο «λόγον», αὐτὸν ποὺ ὡδήγησε στὴν πλάσι του. Τοῦτο
εἶναι συχνὰ δυσχερέστατο, γιὰ τὴν πρόσθετη αἰτία ὅτι οἱ μύθοι ἦσαν παμπάλαιες
εἰκονικὲς περιγραφές, μεταδιδόμενες προφορικῶς ἀπὸ γενεᾶς εἰς γενεάν. κάθε μία
τῶν ὁποίων προσέθετε ἢ ἀφαιροῦσε κάποιο ἀκόμη στοιχεῖο τῆς περιγραφῆς τους
ἔτσι, ὥστε νὰ ἀναχλῶνται καὶ ἄλλοι «λόγοι» -πέρα τοῦ ἀρχικοῦ. Μπορεῖ ἑπομένως
ἕνας μύθος νὰ ὑποκρύπτῃ ἐνίοτε δύο ἢ καὶ τρεῖς «λόγους».
Ἕνας τέτοιος πανάρχαιος μύθος εἶναι αὐτὸς τοῦ Προμηθέως Δεσμώτου. Οἱ προσθῆκες,
ποὺ κατὰ καιροὺς τοῦ ἔγιναν, ἐδημιούργησαν πολλὲς παραλλαγές, ἀπὸ τὶς
ὁποῖες ὅμως ἐμεῖς θὰ σταθοῦμε σήμερα στὴν πιὸ ἐπίσημη, αὐτὴν ποὺ διεσώθη ἀπὸ
τὸ κορυφαῖο πνεῦμα τῆς ἀρχαιότητος, τὸν Αἰσχύλο. Ὁ μέγιστος αὐτὸς τραγικὸς
δὲν ἦταν δυνατὸν πράγματι νὰ διάλεξε ἄλλη ἀπὸ τὴν πιὸ αὐθεντικὴ ἐκδοχὴ τοῦ μύθου,
ἀπὸ ἐκείνην ποὺ δὲν θὰ ἦταν ἁπλῶς ἕνα τερπνὸ σενάριο θεατρικῆς παραστάσεως
ἀλλὰ μία διδασκαλία ὁδηγοῦσα στὸ ἄδυτο τοῦ ὀαθύτερου «λόγου».
Τολμοῦμε σήμερα νὰ ξαναδοῦμε τὸν μύθο αὐτὸν ἑρμηνευτικὰ -μολονότι ἔχει ὑποστῆ
πληθώρα ἀναλύσεων ἀπὸ τοὺς διαπρεπέστερους τῶν Φιλολόγών-- διότι στὴν
γνῶσι μας ἔχει προστεθῆ μία ἀποκάλυψι γιὰ τὸν προϊστορικὸ Ἑλληνισμό, ἡ ὁποία
Φαίνεται, ὅτι δὲν ἦταν ἄγνωστη στοὺς μεμυημένους σοφοὺς τῆς ἀρχαιότητας: ὅτι
δηλαδή ὁ Ἑλληνισμὸς ἐκεῖνος τῆς προχατακλυσμιαίας χρυσῆς ἐποχῆς εἶχε ἁπλωθῆ
σ ̓ ὁλόκληρο τὸν κόσμο καὶ τὸν εἶχε ἐκπολιτίσει τεχνικὰ καὶ πνευματικά (6λ. διδλίο
μας «Ἡ Καταγωγὴ τῶν Ἑλλήνων»). Ἡ περιγραφὴ πράγματι τῆς προσφορᾶς τοῦ
Προμηθέως στὸν κόσμο, ἡ ὁποία γίνεται στοὺς στίχους 450 ἕως 506 τῆς τραγῳδίας,
μᾶς ἀνάγει κατ ̓ ἀνάγκην σ ̓ ἐκεῖνο τὸ κολοσσιαῖο ἐκπολιτιστικὸ ἔργο τῶν μαχρυνῶν
προγόνων μας. Ἡ ἑλληνικὴ ἐκείνη φωτοδότησι τοῦ κόσμου εἶχε χαθῆ ἀπὸ τὴν μνήμη
τῆς νεώτερης ἐποχῆς, ἐπικεκαλυμμένη ἀπὸ τὴν λάσπη καὶ τὴν παχυλὴ ἄγνοια
τῶν αἰώνων ἔτσι, ποὺ νὰ θεωρῆται τὸ ἅλμα ἐξανθρωπίσεως τῆς ἀνθρωπότητος
μᾶλλον ὡς θεία ἐνέργεια παρὰ ὡς ἀνθρώπινη καὶ νὰ ἑρμηνεύεται ὁ μύθος τοῦ Προμηθέως
σὰν παραμῦθι, σὰν προσφορὰ ἑνὸς «θεοῦ Προμηθέως» στὸν κόσμο.
Στοὺς προαναφερθέντες στίχους τῆς αἰσχύλειας τραγῳδίας περιγράφεται ὁλόχληρη
ἡ ἐκπολιτιστικὴ προσφορὰ στὴν ἀνθρωπότητα, μία προσφορὰ ποὺ ἀπετέλεσε
τὸν καρπὸ τοῦ ἑλληνικοῦ «θαύματος»: Ξεκινῶντας ἀπὸ τὴν ξυλουργία, τὴν οἶκοδομική
τέχνη καὶ τὴν γεωργία (τὰ γνωρίσματα τῆς λεγομένης «νεολιθικῆς ἐποχῆς»)
φθάνει ὡς τὴν ναυτιλία, τὴν ἀστρονομία, τὴν ἀριθμητική, τὴν ἀνακάλυψι τῆς φθογγικῆς
γραφῆς («τῶν γραμμάτων τὰς συνθέσεις»), τὴν ἰατρικὴ καὶ τὴν φαρμακολογία
κι ὃς ἀκόμη τὴν νέα «ἐποχὴ τοῦ μετάλλου». τὴν ἐξόρυξι δηλαδὴ καὶ τὴν κατεργασία
τῶν μετάλλων. Ἡ ἰδιαίτερη τέλος ἀναφορὰ ποὺ γίνεται στὴν μαντικὴ τέ-