ΜΑΡΙΟΣ ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΣ- ΑΠΟΛΛ(ΟΝΙΟΣ Τὸ πρακχτικὸ ἀρχαιοελληνικὸ πνεῦμα (ΚΑΙΟΙ ΔΗΘΕΝ «ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΑΡΧΑΙΟΕΛΛΗΝΕΣ) α. Εἰσαγωγὴ Ἔχει δοθῆ ἡ λανθασμένη ἐντύπωσι, ὅτι οἱ ἀρχαῖοι Ἕλληνες ἠσχολοῦντο µόνον μὲ ἔργα πνευματικοῦ χαρακτῆρος ἄνευ πρακτικῶν κατευθύνσεων καὶ ὅτι ἐστεροῦντο πρακτικοῦ πνεύματος. "Ας ἐξετάσουμε τὸ θέµα τοῦτο διεξοδικῶς. Στὸν Ἑλληνικὸν χῶρον ἡ ἀκινησία, ποὺ ἐπικρατοῦσε σ᾽ ὅλους τοὺς ἄλλους γεω- γραφικοὺς τόπους τῆς οἰκουμένης, ἔπαψε νὰ ὑφίσταται. Πλῆθος πολιτισμῶν ἔνε- φανίσθησαν καὶ κατεστράφησαν, ἕως ὅτου ἐπραγματοποιήθη ἡ πολιτιστικὴ ἔκρη- ξι τῆς κλασσικῆς Ἑλλάδος. Τότε ὁ ἀρχαῖος Ἑλληνικὸς Πολιτισμὸς «ἔθιξε τὸ θεῖον πλάσας τὰς) Αθήνας» (Π. Γιαννόπουλος). Ἐνῷ ὅμως ἡ κλασσική ᾿Αθήνα ἐπέζησε καὶ μετὰ τὸν «θάνατό» της, ἡ ἀρχαία Σπάρτη πέθανε, μόλις ἐξέλιπαν οἱ ρωμαλέοι στρα- τηγοὶ καὶ στρατιῶτες της. Ἡ ἀρχαία ᾿Αθήνα ὑπῆρξε τὸ ἀείγνητο φῶς, τὸ ὁποῖο κα- ταυγάζει μέχρι σήμερα τὴν ἀνθρωπότητα. Γιατί ὅμως συνέδη τοῦτο; Κατὰ μίαν ἐπι- πόλαια κρίσι ἡ ἀπάντησι εἶναι ἁπλῆ: Ἢ Σπάρτη εἶχε πρακτικὸ πνεῦμα, ἐνῷ αἱ ᾿Αθῆναι εἶχαν μόνο ἰδεαλιστικὸ πνεῦμα. Ἡ ἀλήθεια ὅμως εἶναι διαφορετική. Ὃ ἀρχαῖος κλασσικὸς πολιτισμὸς ἀφ᾽ ἑνὸς μὲν ὑπῆρξε πνευματικὸς-ἰδεαλιστικός, ἀφ᾽ ἑτέρου δὲ εἶχε ἄμεση ἐφαρμογὴ στὴν πραγματικότητα καὶ δὲν ἐστερεῖτο πραχτικοῦ πνεύματος. Ὑπῆρξε δηλαδὴ τὴν περίοδο ἐκείνη ἄρρηχτος δεσμὸς λόγων καὶ πρά- ἕξεων. Τὸ πνεῦμα δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ νοηθῇ ἀποκομμένο ἀπ’ τὴν πρᾶξι. Τοῦτο θ᾽ ἀπο- δειχθῇ, ὅτι συνέδαινε σ᾽ ὅλες τὶς ἐκδηλώσεις τῆς ἀρχαίας Ἑλλάδος. 6. Τὸ πρακτικὸ πνεῦμα τῆς Φιλοσοφίας Ἢ ἀρχαία ἑλληνικὴ Φιλοσοφία εἶναι ἡ πρώτη πολιτιστικὴ ἐκδήλωσι τῶν ἀρχαί- ων, ἐκ τῆς ὁποίας δυνάμεθα νὰ ἐξαγάγωμε ἀρκετὰ συμπεράσματα γιὰ τὸ πρακτικὸ ἀρχαιοελληνικὸ πνεῦμα. Καὶ πρῶτα-πρῶτα ἡ ἴδια ἡ λέξι σοφία σχετίζεται κατὰ τοὺς ἀρχαίους μὲ τὴν πρᾶξι, ἄνευ τῆς ὁποίας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ. «Τὴν δὲ σο- φίαν ἔν τε ταῖς τέχναις τοῖς ἀκριδεστάτοις τὰς τέχνας ἀποδίδομεν»( Αριστοτέλης, «Πθικὰ Νικομάχεια» 2.7), δηλαδὴ θεωροῦμε σοφοὺς τοὺς τεχνίτες, οἱ ὁποῖοι ἀσκοῦν μὲ µεγάλη ἀκρίδεια καὶ τελειότητα τὴν τέχνη τους. Καραχτηριστικὸς εἶναι ὁ ὁρισμὸς τῆς ἔννοιας «φιλόσοφος», ποὺ ἔδωσε ὁ Πυθαγόρας στὸν τύραννο τῶν Φλασκίων Λέ- οντα (δὲς Κικέρωνος, «Πἱδριμαιίοπος Τιιδομίαπαθ», Ν 31: καὶ Διογένους Λαερτίου, «Προοίμ.», 12 καὶ Η΄, α΄, 8) διὰ τῆς ἑξῆς παραθολῆς: Στὴν ζωὴ ὁ ἄνθρωπος εἴτε ἀκο- λουθεῖ τὸν οἶμον τῆς δόξας εἴτε τοῦ πλούτου, εἴτε παρατηρεῖ τὰ γύρω ἀπ᾽ αὐτὸν συμδαίνοντα, τὰ τεκταινόμενα στὸν κόσμο τοῦτο καὶ ἐξάγει συμπεράσματα, προ- σπαθῶντας νὰ λύσῃ καὶ τὰ προόλήματα τοῦ κόσμου τούτου καὶ νὰ παρέχῃ συμ-