ΔΑΝΑΗ Τ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΟΥ ᾿Ανθρωποκεντρικὸ τὸ μήνυμα τῆς ἑλληνικότητας Ὅταν παρουσιάζεται ἕνα «θαῦμα», σ᾽ ὁ- ποιαδήποτε σφαῖρα κι ἄν ἀνήκει αὐτό, προβάλλει ἐπιτακτικὴ ἡ ἀνάγκη μιᾶς κά- ποιας προσέγγισης ἤ κι’ ἐξήγησής του, πο- λὺ περισσότερο ὅταν αὐτὸ τὸ θαῦμα ---ὅπως στὴν προκειμένη περίπτωση τὸ ἑλ- ληνικὸ--- ἅπτεται τόσης πνευματικότητας ἀλλὰ καὶ τόσης σύγχυσης γύρω ἀπὸ τὶς κο- σμοθεωρίες καὶ τὰ ἰδεολογικά του μηνύμα- τα... Παλιὸ καὶ συχνὰ ἐπαναλαμβανόμενο, λοιπόν, τὸ ἐρώτημα καὶ δικαιολογημένη ἡ ἐπανατοποθέτησή του στοὺς δύσκολους καιρούς µας: τί ἐπὶ τέλους εἶναι «ἑλληνι- κότητα»; ᾽Απαντήσεις βέβαια μπορεῖ νὰ δοθοῦν καὶ δόθηκαν κατὰ καιρούς, μὲ πολλὲς ἑρ- μηνεῖες καὶ ἀνάλογα καὶ μὲ ποιά ὀπτικὴ γωνιὰ τὸ ἔβλεπε ὁ καθένας ἐρευνητὴς --ἄν τῶβλεπε ἐπίπεδα ἤ σφαιρικά, μονοεδρικὰ ἤ πολυεδρικά... ᾿Ανάλογες ὑπῆρξαν κι’ οἱ φάσεις ποὺ πέρασε αὐτὴ ἡ ἀναζήτηση καὶ τὰ ἐπὶ µέρους ἀποτελέσματα ποὺ παρου- σίασε: ἀλλοῦ ἐνθουσιώδη καὶ ὑμνητικά, ἀλλοῦ ἀδιάφορα ἕως καὶ ἐχθρικά... Σὲ μιὰ γενικὴ συνισταμένη ὁπωσδήποτε συγκλί- νουν ὅλα: στὴν γενικὴ συναποδοχή, ὅτι «ἑλληνικότητα» σήμαινε ἕνα ὑψηλοῦ ἐπι- πέδου πολιτισμό, ποὺ μέσα ἀπὸ τὴν ἰδιαί- τερη καλλιέργεια καὶ ἐκφραστική του δύ- ναµη ποὺ εἶχε στὴν τέχνη, φιλοσοφία, ἐπι- στῆμες, λογοτεχνία κλπ., ἀνάδειξε καὶ πρόβαλε ἕνα μοναδικὸ μοντέλο ᾿Ανθρώ- που --μὲ Α κεφαλαῖο--, ἐλεύθερου στὴ σκέψη καὶ τὴ βούληση, ἀνεπηρέαστου καὶ ἀδογμάτιστου, λάτρη τῆς ὁμορφιᾶς, τοῦ κάλλους καὶ τῆς φύσης, μὲ μιὰ σπάνια καὶ μοναδικὴ πνευματικὴ θεώρηση τῶν πάν- των, ποὺ ἡ ἐμβέλειά της ἐξικνεῖται σὲ μιὰ παγκοσμιότητα χωρὶς προηγούμενο. Γιατὶ πράγματι οἱ ἀξίες καὶ οἱ θεωρήσεις, ὅπως καὶ ἡ ἐν γένει στάση ζωῆς τοῦ ἀρ- χαίου Ἕλληνα, ἔχουν ἐξαπλωθεῖ καὶ ἐπι- ζοῦν --εἴτε τὸ θέλουμε εἴτε ὄχι-- καὶ στὴν τελευταία γωνιὰ τῆς Γῆς... Ὅποιος ταξιδέ- ψει ἤ ἁπλῶς μελετήσει καὶ σκύψει στὴν τέ- χνη, τὴν λογοτεχνία, ἀκόμα καὶ τὴν ἱστο- ρία ἤ καὶ τὰ πολιτικὰ «πιστεύω» τῶν δια- φόρων λαῶν, βλέπει τὴν τεράστια ἐπίδρα- ση τοῦ ἑλληνικοῦ πνεύματος ποὺ φτάνει ὥς τὶς μέρες µας. Στὴ μακρίινὴ Ιαπωνία θία- σοι παριστάνουν ἀρχαῖα ἑλληνικὰ δράµα- τα, ἐνῶ στὴν κεντρικη ᾿Ασία ὑπάρχουν πληθυσμοὶ ποὺ σεμνύνονται νὰ αὐτοαπο- καλοῦνται ἀπόγονοι τῶν ὁπλιτῶν τοῦ Με- γάλου ᾿Αλεξάνδρου --ἀκόμη καὶ στὴν ἀμ- φιλεγόμενη Λατινικὴ ᾽Αμερικὴ ἐπιζοῦν ὁ- νόµατα ἑλληνικά, ὅπως Εὐκλείδης, Σω- κράτης κλπ., τὴν ἴδια στιγμὴ ποὺ οἱ πιθηκί- ζοντες οἱονεὶ νεοέλληνες ἤ νεορρωμιοὶ υἱο- θετοῦν διάφορα βαρβαρίζοντα ξένα... Καὶ αὐτὰ εἶναι ἐλάχιστα παραδείγματα. Θὰ μποροῦσε νὰ ἀναφέρει κανεὶς ἕνα πλῆ- θος πόλεων μὲ ἑλληνικὲς ρίζες, ὅπως ᾿Αλε- ξάνδρεια, Νεάπολις, Παλέρμο (ἀρχαία Πάνορμος), Μασσαλία, ἕνα πλῆθος πόλε- ων ἐπίσης γύρω στὸν Εὔξεινο καὶ τὰ μικρα- σιατικὰ παράλια, ἴσως ἀκόμα καὶ τὴ Λισ- σαβώνα (ἀπὸ τὸν ᾿Οδυσσέα - {{|γ556ς στὰ λατινικά), καὶ ἐπίσης τὴ γνωστὴ ἀπὸ τὴν πρόσφατη εἰδησεογραφία Ναμπλοὺς τῶν κατεχομένων ἐδαφῶν στὴν δυτικὴ ὄχθη τοῦ Ιορδάνη, ποὺ δὲν εἶναι ἄλλη ἀπὸ τὴν ἀρχαία ἑλληνικὴ Νεάπολιν. Κοντὰ σ᾽ αὖὐ- τά, ὅτι κι’ οἱ κυριώτεροι ὅροι στὶς διάφορες ἐπιστῆμες, ἰατρική, ἀστρονομία κλπ., εἰ- ναι δανεισμένοι ἀπὸ τὴν ἑλληνικὴ γλῶσσα. Γιὰ τὴν ἐπίδραση τῶν ἀρχαίων ἑλληνι- κῶν προτύπων στὴν τέχνη γενικὰ καὶ τὴ λογοτεχνία δὲν χρειάζεται νὰ γίνει λόγος. Τὸ ἑλληνικὸ ἀέτωμα ἐπικρατεῖ στὰ κυριώ- τερα δημόσια κτίρια ἀνὰ τὴν ὑφήλιο, ἐνῶ τὰ ἔργα τῶν ἀρχαίων τραγικῶν καὶ ἡ ποίη- ση τοῦ 'Ομήρου καὶ τῶν ἄλλων ραψωδῶν, λυρικῶν κλπ., ἄν δὲν εἶναι ἀξεπέραστα, χρησιμεύουν ὡστόσο πάντα γιὰ ὑπόδειγμα. Τὸ ἴδιο ἰσχύει καὶ στὴν φιλοσοφία, ἡ ὁποία εἶναι βασισμένη σὲ µεγάλο βαθμὸ στὰ ἀρ- χαῖα ἑλληνικὰ διδάγματα. Κι᾽ αὐτὰ δὲν εἷ- ναι παρὰ σταγὼν ἐν τῷ ᾠκεανῷ τῆς ἑλληνι- κῆς προσφορᾶς. Τὸ κυρίαρχο στοιχεῖο στὸ