ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΟΥΚΟΒΙΣΤΑΣ Ξένες ἐπεμβάσεις καὶ Ἕλληνες πράκτορες οἱ κύριοι μοχλοὶ τοῦ Ἐθνικοῦ Διχασμοῦ (B´) ΛΕΠΤΟΜΕΡΩΣ ΠΡΟΣΧΕΔΙΑΣΜΕΝΗ H ΚΡΙΣΗ TOY 1917 Ὅσες ἀπορίες γεννᾷ ἡ ἀπόρριψις τῶν προτάσεων Γούναρη ἀπὸ τὴν Ἀντὰντ (βλ. «Δαυλόν», τ. Δεκεμβρίου), ἄλλες τόσες γεννᾷ καὶ ἡ ἐμμονή της στὶς παραχωρήσεις πρὸς τὴν Βουλγαρία τὸν Μάιον καὶ τὸν Ἰούνιον τοῦ 1915. Ἦταν ἤδη γνωστὸ τὸ σύμφωνο φιλίας Γερμανίας καὶ Βουλγαρίας ἀπὸ τὶς 12 Ἰανουαρίου τοῦ ἴδιου ἔτους. Προσεδόκων πράγματι οἱ δυνάμεις τῆς Ἀντὰντ τὴν προσέλκυσιν τῆς Βουλγαρίας στὸ πλευρό τους; Θὰ ἦσαν ἀφελεῖς. Μὲ τὴν πολιτικήν τους ὅμως κατώρθωσαν νὰ μεταβάλουν τὸ λαϊκὸ φρόνημα ὑπέρ τους. Στὴν «Ἱστορία τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους» τῆς «Ἐκδοτικῆς Ἀθηνῶν» γράφεται: «Οἱ προσφορὲς τῶν Συμμάχων στὴ Βουλγαρία εἰς βάρος τῆς Ἑλλάδος ἔδωσαν στὸν ἀντιβενιζελικὸ τύπο καὶ τὴ γερμανικὴ προπαγάνδα τὰ ὅπλα ἀκριβῶς ποὺ χρειάζονταν. Πραγματικὰ ἡ πολιτικὴ τῶν Συμμάχων στὰ Βαλκάνια καὶ ἰδιαίτερα τὸ ζήτημα τῆς Καβάλας συνετέλεσαν περισσότερο καὶ ἀπὸ τὴ γερμανικὴ καὶ τὴν οὐδετερόφιλη προπαγάνδα στὴ στροφὴ τῆς κοινῆς γνώμης στὴν Ἑλλάδα ἐναντίον τους. Τέτοια ἦταν ἡ ἀναταραχὴ στὸ ἐσωτερικό, ὥστε νὰ ἀνησυχοῦν τώρα οἱ Σύμμαχοι γιὰ τὴ θέση τοῦ Βενιζέλου, παρὰ τὸ γεγονὸς ὅτι οἱ ἐκλογὲς τῆς 31ης Μαΐου τοῦ ἔδωσαν ἄνετη πλειοψηφία». Δυσθυμία ὅμως ἐναντίον τῆς Ἀντὰντ ἔφερε καὶ ἕνα ἄλλο γεγονός. Μὲ τὴν εἴσοδον τῆς Τουρκίας στὸν πόλεμο οἱ δυνάμεις τῶν Ἀγγλογάλλων ἐχρησιμοποίησαν ὡς βάσεις τους τὰ νησιὰ Ἴμβρο, Τένεδο, Λῆμνο καὶ Λέσβο. Μὲ τὴν ἔναρξιν τῶν ἐπιχειρήσεων στὴν Καλλίπολη ἔγινε κανονικὴ κατάληψις τῶν νησιῶν χωρὶς διαμαρτυρία καὶ μὲ κυβέρνησιν Γούναρη. Μὲ ἄλλα λόγια οἱ ἀντιβενιζελικοὶ εἶχαν δείξει εὐμενῆ οὐδετερότητα ἀπέναντι τῶν δυνάμεων τῆς Ἀντάντ. ΔΙΑΦΩΝΙΕΣ ΣΤΗΝ ANTANT. Παρ’ ὅλα αὐτὰ ἡ λαϊκὴ ὁμοψυχία δὲν εἶχε διαρραγῆ ὁριστικά. Ραγδαῖες ἐξελίξεις συμβαίνουν τὸν Σεπτέμβριο τοῦ 1915. Στὶς 8 τοῦ μηνὸς ἡ Βουλγαρία ἀποφασίζει νὰ προχωρήσῃ σὲ μερικὴ ἐπιστράτευσιν. Τὴν ἑπομένη Βενιζέλος καὶ βασιλεὺς συναντῶνται καὶ ἀποφασίζουν νὰ κηρύξῃ καὶ ἡ Ἑλλὰς μερικὴ ἐπιστράτευσιν. Ὅμως οἱ προσανατολισμοί τους εἶναι διαφορετικοί. Ὁ Βενιζέλος θέλει μέσῳ τῆς ἐπιστρατεύσεως νὰ ἐξέλθῃ στὸν πόλεμο· ἐνῷ ὁ Κωνσταντῖνος τὴν θέλει γιὰ διασφάλισιν τῆς οὐδετερότητος. Μάλιστα προτείνει στὸν Βενιζέλο νὰ βολιδοσκοπήσῃ τὶς δυνάμεις τῆς Ἀντάντ, ἐὰν ἦσαν διατεθειμένες νὰ ἀποστείλουν 150.000 ἄνδρες, ὥστε ἡ ἄμυνα τῆς Ἑλλάδος νὰ καταστῇ ἀποτελεσματική. Κι ἐδῶ εἶναι ἕνα λεπτὸ σημεῖο πρὸς ἐξέτασιν. Ὁ Στ. Πρωταῖος στὰ προλεγόμενα τῆς ἐκδόσεως τῶν πρακτικῶν τῆς Δίκης τῶν Ἕξι γράφει: «Ὁ Βενιζέλος ἀκούγοντας τὴν ἄποψη αὐτὴ τοῦ Κωνσταντίνου, τὸν ρώτησε, ἂν συμφωνεῖ νὰ κάνει τὶς ἀπαραίτητες βολιδοσκοπήσεις στὶς ἀνταντικὲς κυβερνήσεις γιὰ τὸ θέμα αὐτό, καὶ ὁ Κωνσταντῖνος δέχθηκε. Μετὰ ἀπὸ αὐτὰ ὁ Βενιζέλος κάλεσε τοὺς πρέσβεις τῆς Ἀντὰντ καὶ τοὺς μίλησε σχετικά. Σύγχρονα ὅμως πήγανε στὸ παλάτι ὁ Δούσμανης καὶ ὁ