ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΟΥΚΟΒΙΣΤΑΣ Ξένες ἐπεμβάσεις καὶ Ἕλληνες πράκτορες οἱ κύριοι μοχλοὶ τοῦ Ἐθνικοῦ Διχασμοῦ (B´) ΛΕΠΤΟΜΕΡΩΣ ΠΡΟΣΧΕΔΙΑΣΜΕΝΗ H ΚΡΙΣΗ TOY 1917 Ὅσες ἀπορίες γεννᾷ ἡ ἀπόρριψις τῶν προτάσεων Γούναρη ἀπὸ τὴν Ἀντὰντ (βλ. «Δαυ- λόν», τ. Δεκεμβρίου), ἄλλες τόσες γεννᾷ καὶ ἡ ἐμμονή της στὶς παραχωρήσεις πρὸς τὴν Βουλγαρία τὸν Μάιον καὶ τὸν Ἰούνιον τοῦ 1915. Ἦταν ἤδη γνωστὸ τὸ σύμφωνο φιλίας Γερμανίας καὶΒουλγαρίας ἀπὸ τὶς 12 Ἰανουαρίου τοῦ ἴδιου ἔτους.Προσεδόκων πράγματι οἱ δυνάμεις τῆς Ἀντὰντ τὴν προσέλκυσιν τῆς Βουλγαρίας στὸ πλευρό τους; Θὰ ἦσαν ἀφε- λεῖς. Μὲ τὴν πολιτικήν τους ὅμως κατώρθωσαν νὰ μεταβάλουν τὸ λαϊκὸ φρόνημα ὑπέρ τους.Στὴν «Ἱστορία τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους» τῆς «Ἐκδοτικῆς Ἀθηνῶν» γράφεται: «Οἱ προσφορὲς τῶν Συμμάχων στὴ Βουλγαρία εἰς βάρος τῆς Ἑλλάδος ἔδωσαν στὸν ἀντιβε- νιζελικὸ τύπο καὶ τὴ γερμανικὴ προπαγάνδα τὰ ὅπλα ἀκριβῶς ποὺ χρειάζονταν. Πραγ- ματικὰ ἡ πολιτικὴ τῶνΣυμμάχων στὰ Βαλκάνια καὶ ἰδιαίτερα τὸ ζήτημα τῆς Καβάλας συ- νετέλεσαν περισσότερο καὶ ἀπὸ τὴ γερμανικὴ καὶ τὴν οὐδετερόφιλη προπαγάνδα στὴ στροφὴ τῆς κοινῆς γνώμης στὴν Ἑλλάδα ἐναντίον τους. Τέτοια ἦταν ἡ ἀναταραχὴ στὸ ἐσω- τερικό, ὥστε νὰ ἀνησυχοῦν τώρα οἱ Σύμμαχοι γιὰ τὴ θέση τοῦ Βενιζέλου, παρὰ τὸ γε- γονὸς ὅτι οἱ ἐκλογὲς τῆς 31ης Μαΐου τοῦ ἔδωσαν ἄνετη πλειοψηφία».Δυσθυμία ὅμως ἐναντίον τῆς Ἀντὰντ ἔφερε καὶ ἕνα ἄλλο γεγονός. Μὲ τὴν εἴσοδον τῆς Τουρκίας στὸν πό- λεμο οἱ δυνάμεις τῶν Ἀγγλογάλλων ἐχρησιμοποίησαν ὡς βάσεις τους τὰ νησιὰ Ἴμβρο, Τένεδο, Λῆμνο καὶ Λέσβο. Μὲ τὴν ἔναρξιν τῶν ἐπιχειρήσεων στὴν Καλλίπολη ἔγινε κα- νονικὴ κατάληψις τῶν νησιῶν χωρὶς διαμαρτυρία καὶ μὲ κυβέρνησιν Γούναρη. Μὲ ἄλλα λόγια οἱ ἀντιβενιζελικοὶ εἶχαν δείξει εὐμενῆ οὐδετερότητα ἀπέναντι τῶν δυνάμεων τῆς Ἀντάντ. ΔΙΑΦΩΝΙΕΣ ΣΤΗΝ ANTANT.Παρ’ ὅλα αὐτὰ ἡ λαϊκὴ ὁμοψυχία δὲν εἶχε διαρραγῆ ὁρι- στικά. Ραγδαῖες ἐξελίξεις συμβαίνουν τὸν Σεπτέμβριο τοῦ 1915. Στὶς 8 τοῦ μηνὸς ἡΒουλ- γαρία ἀποφασίζει νὰ προχωρήσῃ σὲ μερικὴ ἐπιστράτευσιν. Τὴν ἑπομένη Βενιζέλος καὶ βασιλεὺς συναντῶνται καὶ ἀποφασίζουν νὰ κηρύξῃ καὶ ἡ Ἑλλὰς μερικὴ ἐπιστράτευσιν. Ὅμως οἱ προσανατολισμοί τους εἶναι διαφορετικοί. Ὁ Βενιζέλος θέλει μέσῳ τῆς ἐπι- στρατεύσεως νὰ ἐξέλθῃ στὸν πόλεμο· ἐνῷ ὁ Κωνσταντῖνος τὴν θέλει γιὰ διασφάλισιν τῆς οὐδετερότητος. Μάλιστα προτείνει στὸνΒενιζέλο νὰ βολιδοσκοπήσῃ τὶς δυνάμεις τῆς Ἀντάντ, ἐὰν ἦσαν διατεθειμένες νὰ ἀποστείλουν 150.000 ἄνδρες, ὥστε ἡ ἄμυνα τῆς Ἑλλά- δος νὰ καταστῇ ἀποτελεσματική.Κι ἐδῶ εἶναι ἕνα λεπτὸ σημεῖο πρὸς ἐξέτασιν. Ὁ Στ. Πρωταῖος στὰ προλεγόμενα τῆς ἐκδόσεως τῶν πρακτικῶν τῆς Δίκης τῶν Ἕξι γράφει: «Ὁ Βενιζέλος ἀκούγοντας τὴν ἄποψη αὐτὴ τοῦ Κωνσταντίνου, τὸν ρώτησε, ἂν συμφωνεῖ νὰ κάνει τὶς ἀπαραίτητες βολιδοσκοπήσεις στὶς ἀνταντικὲς κυβερνήσεις γιὰ τὸ θέμα αὐτό, καὶ ὁ Κωνσταντῖνος δέχθηκε. Μετὰ ἀπὸ αὐτὰ ὁ Βενιζέλος κάλεσε τοὺς πρέσβεις τῆς Ἀντὰντ καὶ τοὺς μίλησε σχετικά. Σύγχρονα ὅμως πήγανε στὸ παλάτι ὁ Δούσμανης καὶ ὁ